بررسی رفتار دوطرفه چیه و چه کاربردی داره؟ 

 

بررسی رفتار دوطرفه یکی از شاخه های روان پزشکی مدرنه که به وسیله دکتر اریک برن (Eric Berne)، پایه گذاری شده. این شاخه از روان شناسی به مطالعه چگونگی رابطه و رفت و امد افراد می پردازه. دکتر برن با الهام از تئوریای فروید دور و بر شخصیت و ترکیب اونا با مشاهدات شخصی خود دور و بر رفت و امد آدما، تکنیک بررسی دوطرفه رو پیشرفت داد. بررسی رفتار دوطرفه به عنوان یک روش درمانی با پرده برداشتن از لایه های پنهونی مشکلات در رفت و امد و رابطه افراد باور داره که همه از ظرفیت تغییر مثبت و رشد شخصیتی برخوردارن. بررسی رفتار دوطرفه فرد رو قادر می سازه تا خود و افکار و احساساتش رو بهتر بشناسه و در جهت ارتقای شخصیت خود، رفتارهای سالم و سازنده ای رو انجام کنه. با استفاده از این تکنیک خیلی از کمبودها و مشکلات در روابط بین فردی قابل شناسایی و حل هستش. سادگی این تکنیک باعث کاربرد گسترده ی اون در موردای ارتباطات، تعلیم وتربیت، مدیریت کسب وکار و … شده. در این مقاله با کلیاتی از این تکنیک آشنا میشید.

تاریخچه نظریه ی بررسی رفتار دوطرفه

دکتر اریک برن در آخرای ده ۱۹۵۰ نظریه ی بررسی رفتار دوطرفه (Transactional Analysis) رو مطرح کرد. اون با استفاده از معنی مبادله به عنوان واحد ریشه ای در تعاملات اجتماعی به مطالعه روابط بین فردی پرداخت. برن تحت اثر بعضی از هم عصرانش مثل رنه اسپیتز (Rene Spitz)، اریک اریکسون (Eric Erikson)، پاول فدرن (Paul Federn)، ادواردو ویز (Edoardo Weiss) و به ویژه فروید (Freud) و ویلدر پنه فیلد (Wilder Penfield)، جراح مغز کانادایی بوده.

ایده ی مطالعه اون از تئوری شخصیت فروید برخاستهه. برن در اول به فکر بود که روان آدم چندجزئیه که اجزای متفاوت اون در عمل با هم طیفی از احساسات، علایق و رفتارهای پیچیده رو ایجاد می کنن. از طرفی پنه فیلد (جراح مغز) تحریک ناحیه خاصی از مغز رو موقع بروز هر کدوم از رفتارها ادعا کرده بود؛ اما برن تونست رهیافت کامل تری رو ارائه بده که شامل ی نظرات فروید و پنه فیلد هم باشه. با دلیل بر مفاهیم فلسفی فروید، برن هم سه حالت شخصیتی شامل والد، بالغ و کودک رو در نظر گرفت که مثل مفاهیم Id (نهاد؛ مبیّن بعد احساس و خشم)، Ego (خود؛ بعد واقعیت مدار) و SuperEgo (فراخود؛ بعد اخلاق مدار) هست اما با اونا برابری نداره. برن نگاه ویژه ای به پیچیدگیای روابط انسانی داشته. از نظر اون حالت چهره، ژست، زبون بدن و تُن صدا بعضی وقتا ممکنه از کلمات بیان شده در روابط افراد مؤثرتر باشه. اون در کتاب خود به نام «بازیا» خاطرنشان کرده که افراد بعضی وقتا طبق یه سری انگیزهای پنهونی (بازیای ذهنی) با یک دیگر رابطه برقرار می کنن.

حالتای شخصیت در تئوری بررسی رفتار دوطرفه

هر فرد در گفت و گوی داخلی با خودش یا هنگامی که با افراد دیگر در ارتباطه می تونه به شکل یکی از حالتای شخصیتی زیر نقش اجرا کنه:

والد: تموم رخدادهای زندگی فرد از زمان تولد تا حدود ۵ سالگی، بُعد شخصیتی والد رو شکل می ده. این وقایع به شکل اطلاعات فیلترنشده و بی هیچ پرسشی تو ذهن کودک ثبت می شه. شاید والدین یا کسائی که واسه فرد در نقش والد بودن سازنده اصلی این اطلاعات هستن. مثالایی از این رخدادها به شکل زیره:

  • نمی شه واسه بازی به خونه ی دوستت بری؛
  • یادت باشه که حتما بگی «لطفا» و «متشکرم»؛
  • با ناشناسا صحبت نکن.

کودک: این بُعد از شخصیت، تموم احساسات و عواطفی رو که فرد در طول ۵ سال اول زندگی تجربه کرده شامل میشه. مثلا:

  • من احساس خوشحالی می کنم وقتی مادرم منو در آغوش میگیره؛
  • فیلم آخر شب پدر خیلی ترسناک بود؛
  • وقتی مادرم ناراحته منم غمگینم.

بالغ: آخرین حالت شخصیت از دیدگاه برن، بخش پیشرفت یافته ی شخصیته که با والد و کودک متفاوته. بالغ مرکز بررسی داده هاست که اطلاعات رو واسه تصمیم گیری پردازش می کنه. در یک کلام بالغ بخش واقع گرای شخصیت هر فرده. یکی از نقشای مهم بالغ اینه که داده هایی رو که در بخش والد ذخیره شده، منظم می کنه. مثلا:

  • من دیدم که خونه ی ساناز در آتیش سوخت، پس مامان درست می گفت که من نباید واسه بازی به خونه ی دوستانم بروم.

کاربرد تئوری بررسی رفتار دوطرفه در ارتباطات

از نظر ارتباطی هر چیزی که حضور فرد دیگری رو تایید کنه (مثل سخن گفتن یا بقیه نشونه های غیرکلامی) باعث مبادله نامیده می شه. کلید موفقیت در رابطه بین فردی معمولا به اینکه گوینده و جواب دهنده در کدوم حالت شخصیتی خود قرار دارن، بازمی شه. با توجه به ویژگی واقع گرایی بالغ، اگه هر دو نفر در حالت شخصیتی بالغِ خود باشن رابطه بین اون دو آسونترین نوع ارتباطه. اما افراد می تونن موقع مبادله در هر کدوم از سه حالت شخصیتی گفته شده قرار داشته باشن. طبق اونکه افراد در مورد یک دیگر از موضع کدوم حالت شخصیتی رفتار می کنن میشه شکلای مختلف رابطه بین اونا رو پیش بینی کرد. یک نوع از رابطه، مبادله مکمل نام داره. در این نوع رابطه فرد با همون حالت شخصیتی ای که پیامی رو دریافت کرده جواب می ده، یعنی اگه در حالت کودک خود پیام رو دریافت کرده از موضع کودک خود هم جواب می ده. از نظر برن اگه رابطه از نوع مکمل باشه رابطه ادامه پیدا میکنه.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   نظریاتی در باب نگرش خود

نوع دیگر رابطه، رابطه به شکل ی مبادله متقاطعه. در این روش فرد با همون حالت شخصیتی ای که پیام یا باعث مبادله رو دریافت کرده، به پیام جواب نمی ده. مثلا فرض کنین باعث مبادله از طرف فردی با حالت شخصیتی بالغ به فردی دیگری که اونم در حالت بالغه به این صورت فرستاده می شه: «تو کت منو ندیدی؟»، اگه دریافت کننده ی پیام به جای جواب انگار با بالغ خود با حالت کودک خود جواب بده که: «تو همیشه منو به خاطر همه چیز سرزنش می کنی.» مبادله متقاطع انجام شده که نتیجه اون معمولا شکست در ارتباطه.

رابطه نه تنها یک جنبه ی مهم زندگی روزمرهه بلکه بخشی از هستی آدم رو هم تشکیل می ده. حتی نوزاد تازه متولدشده به رابطه، شناخته شدن و تأیید نیاز داره. نتایج مطالعه ای که به وسیله اسپیتز انجام شده نشون دهنده اینه که نوزادانی که کمتر مورد نوازش و لمس قرار می گیرن یا کمتر در آغوش گرفته می شن با احتمال بیشتری در خطر آسیبای فیزیکی و روانی قرار دارن. همه ما نیاز داریم که حضورمون به وسیله بقیه درک شه. برن این نیاز ذاتی به شناخت اجتماعی رو با عنوان تشنگی شناخت یا نوازش توضیح می کنه و نتیجه مطالعه اسپیتز درباره نیاز نوزادان به نوازش رو به افراد بزرگ سال هم گسترش می ده. از نظر برن همونجوریکه یک نوزاد به نوازش فیزیکی نیاز داره یک فرد بالغ هم نیازمند نوازش به شکلایی مثل سر تکان دادن، چشمک زدن یا دریافت لبخند و … از طرف دیگرانه. نوازش رو میشه به دو نوع نوازش مثبت و نوازش منفی تقسیم بندی کرد. برن باور داره روی هم رفته دریافت نوازش منفی بهتر از نبود دریافت نوازشه. وقتی فرد A از فرد B سؤالی می پرسد و B با بی میلی و اکراه جواب می ده، فرد A این جواب و رفتار سرد رو به اینکه اصلا پاسخی دریافت نکنه ترجیح می ده.

روش درمانی بررسی رفتار دوطرفه

هدف تکنیک بررسی رفتار دوطرفه در درمان اینه که به فرد کمک کنه تا خودش رو بهتر بشناسه و ظرفیتای خود رو از راه پیشرفت ی بخش بالغ شخصیتش بهبود بده. معمولا بین افراد و درمانگرها یک قرارداد هست که در اون اهدافی که می خوان در دوره درمان به اون دست پیدا کنن قید شده. بیشتر، مسئولیت تموم اتفاقاتی که ممکنه در طول دوره درمان بیفته به فرد واگذار می شه. اینطوری فرد بیشتر در حالت شخصیتی بالغ خود قرار میگیره تا بتونه تفکرات، احساسات و رفتارهای محدودکننده ی خود رو بشناسه.

پیش نیاز استفاده از تکنیک بررسی رفتار دوطرفه در سه مورد راحتی، امنیت و احترام خلاصه می شه. بین دکتر و فرد باید رفت و امد مثبت وجود داشته باشه و از اونجا که فرد به دنبال درمانه زمینه پیشرفت ی رابطه بین فرد و دکتر حتی در خارج از میدون ی درمان فراهم می شه. درمانگرانی که از این تکنیک استفاده می کنن معمولا در راه درمان از بقیه وسایل روان شناسی مثل روان شناسی پویا، علوم رفتاری و رابطه درمانی هم کمک می گیرن.

مخاطبان تکنیک بررسی رفتار دوطرفه چه کسائی هستن

بررسی رفتار دوطرفه کاربرد زیادی در حل مشکلات احساسی و رفتاری، ارتباطات، تعلیم وتربیت، مدیریت کسب وکار و … داره. خیلی از والدین، کارشناسان علوم اجتماعی و هم بقیه افرادی که در سعی هستن تا به بیشترین حد پیشرفت ی فردی دست بیابند می تونن از این تکنیک استفاده کنن.

بررسی رفتار دوطرفه به عنوان یکی از روشای مؤثر واسه بهبود رابطه درون فردی و بین فردی مطرحه. بیشتر مشاوران واسه درمان مشکلات عاطفی و ارتباطی، که بعضی وقتا ممکنه به شکل یک مشکل طولانی درآمده باشه از این تکنیک استفاده می کنن.

در بخش ی تعلیم وتربیت این روش می تونه کانال ارتباطی مؤثری رو بین روان شناسی و اصول تعلیم و تربیت متناسب با هر دانش آموز بسازه. این تکنیک واسه همه گروه های سنی و شرایط اجتماعی مختلف کاربرد داره.

 

چیجوری میشه متخصص بررسی رفتار دوطرفه شد

واسه این منظور اول باید دوره های آموزشی موسوم به «TA ۱۰۱» رو در مؤسساتی که به طور تخصصی در این مورد فعالیت می کنن، گذراند. پس از طی فرایندای تئوری و عملی و موفقیت در آزمونی که به وسیله انجمن بین المللی بررسی رفتار دوطرفه (ITAA) برگزار می شه میشه گواهی نامه ی «بررسی رفتار دوطرفه ۱۰۱» رو دریافت کرد.

برگرفته از:GoodTherapy.org


دیدگاهتان را بنویسید