تحقیق درباره موسسات آموزش عالی، مؤلفه های اخلاق

هرچند مباحث اخلاق حرفه ای علمی، پیشینه طولانی دارد اما به ویژه از دهه 70 در قرن بیستم میلادی بود که به دنبال جنگ ویتنام و پیامدهای رسوایی واترگیت، موج تازه ای از توجه به ابعاد اخلاقی علم و فناوری به میان آمد. در 1978، دانشگاه ییل و انجمن ارزشهای آموزش عالی، مبتکر فعالیتهای دانشگاه محور شدند که کانون توجه آن، ترویج اخلاق پژوهی بود (فراسخواه، 1385).
2-4-10. اخلاق حرفه ای آموزش و تدریس
سه گروه اصلی تأثیرگذار و تأثیرپذیر مرتبط با کارکرد آموزشی دانشگاه و مدرسه عبارتند از: مدیران و سیاستگذاران، اعضای هیأت علمی،معلمان و دانشجویان و دانش آموزان در این میان، اعضای هیأت علمی و معلمان نقش اصلی را در اداره و هدایت امر آموزش بر عهده دارند. پایبندی اعضای هیأت علمی و معلمان به اصول و ارزشهای اخلاق حرفه ای، هم از منظر توسعه ی فرهنگ سازمانی مبتنی بر اخلاقیات و هم از منظر انتقال صفات ممیزه و ویژگیهای برجستهی انسانی به دانشجویان و دانش آموزان در نتیجه اشاعه ی آن ها در جامعه، بسیار حائز اهمیت است به طور کلی، اگر چه اصول اخلاق حرفه ای مربوط به شغل معلمی در موسسات آموزش عالی کشورهای مختلف، خاص و تابع قوانین هر کشور است اما غالباً در همه ی آن ها اصول زیر دیده میشود.
۱- توانمندسازی دانش آموزان: استاد و معلم باید در تکامل شناختی دانش آموزان مشارکت فعال داشته باشد و از اعمالی که همراه با تبعیض یا استثمار دانشجو هستند بپرهیزد.
۲- ارتباط بیطرفانه با دانش آموزان: استاد باید از ورود به یک ارتباط عاطفی دوطرفه با دانش آموزان خود که منجر به مساعدت نسبت به یکنفر یا اصطلاحاً پارتی بازی میشود اجتناب کند.
۳- رازداری : نمرات، گزارشات حضور و غیاب، صحبت ها و ارتباطات فردی دانشجویان به عنوان مطالب محرمانه تلقی شده و تنها با رضایت دانشجو یا برای امور قانونی دانشگاه و مدرسه قابل ارائه به دیگری هستند.
۴- احترام به همکاران: استاد دانشگاه و معلم باید به مقام و شأن همکاران خود احترام گذاشته و همراه با آنان در جهت تکامل و توانمندسازی دانشجویان همکاری نماید.
5- احترام به موسسه: لازم است مدرس دانشگاه نسبت به اهداف آموزشی، سیا ستها و استانداردهای مؤسسهی آموزشی آگاه بوده، به آن ها احترام گذاشته و از آن ها تبعیت نماید.
۶- تسلط به محتوا: یک استاد دانشگاه باید کاملاً به موضوع تدریس خود احاطه داشته و از دانش کافی در این زمینه برخوردار باشد و مطمئن باشد که محتوای ارائه شده دقیق، درست، به روز و متناسب با دورهی مورد نظر است.
۷- ارزشیابی معتبر دانشجویان: استاد باید در ارزشیابی دانشجویان از روشهای معتبر استفاده کرده و شفاف و بیطرف باشد و متناسب با اهداف آموزشی دوره، دانشجویان را ارزشیابی نماید.
۸- تسلط به اصول آموزش: مدرس باید کاملاً با اصول آموزش و روشهای تدریس آشنا بوده و روش تدریسی را انتخاب کند که برای رسیدن به اهداف آموزشی مورد نظر مناسب باشد.
2-4-11. الزامات اخلاق حرفه ای معلمی از منظر تعالیم اسلامی
۱- دلسوزی نسبت به دانشجویان و دانش آموزان و تفقد از ایشان: معلم باید هر آن چه خود خواهان آن است برای دانشجویان خود نیز بخواهد و هر گونه شر و بدی که برای خود نمی پسندد برای شاگردانش نیز نپسندد. چون اینگونه برابراندیشی نمایانگر ایمان کامل و روح تعاون و همبستگی معلم نسبت به دانشجویان است. از سوی دیگر، تفقد از احوال دانشجویان از حس شفقت و دلسوزی معلم ریشه میگیرد. مثلاً اگر یکی از دانشجویان در کلاس حاضر نشد و غیبت او طولانی و غیر عادی گشت، معلم باید از احوال او پرس و جو کند و علت غیبت او را جویا شود.
۲- احترام به شخصیت دانشجویان: یک استاد نباید نسبت به دانشجویان خود رفتاری تکبرآمیز در پیش بگیرد و نسبت به آن ها بزرگی بورزد. لازم است دانشجویان را با بهترین القاب ونام ها خطاب کند و به گونه ای از آن ها یاد نکند که موجب تحقیر و توهین آ نها شود. استاد باید در بحث و گفت وگو با دانشجویان و در حین تدریس منصف بوده و به شخصیت ایشان احترام بگذارد، به این معنی که اگر سخن درست و مفیدی از دانشجویی شنید به اهمیت و ارزش آن اعتراف کند هر چند آن دانشجو کم سن و سال باشد. باید به سؤالات بجا و به مورد دانشجویان منصفانه گوش دهد و از شنیدن سؤال آن ها استنکاف نورزد(اعتراف به اهمیت افکار دانشجوو دانش آموز منجر به تحقق خودباوری و اعتماد به نفس در آن ها می شود و دانشجویان در صورت پذیرفته شدن از جانب اعضای هیأت علمی، فرایند تحصیل خود را با سلامت و موفقیت بیشتری طی می کنند.
۳- رعایت عدالت و مساوات: معلم نباید در اظهار محبت، توجه و التفات به شاگردان، در صورتیکه از لحاظ سن، فضلیت و دینداری با هم برابر باشند تبعیض و تفاوتی قایل شود. زیرا تبعیض و عدم رعایت مساوات در محبت و توجه به آن ها موجب ناراحتی روانی و دلزدگی آن ها از یکدیگرمی شود.
۴- رعایت اصول علمی آموزش و تدریس: معلم باید ترتیب و تسلسل علوم و معارف را به هنگام تدریس با توجه به پایه ی معلومات دانشجویان تنظیم نماید. ابتدا سطح معلومات آن ها را به خوبی محک بزند و پس از تعیین سطح و درجه بندی حدود آمادگی دانشجویان، ابتدا مطالب را به گونه ای آغاز نماید که سبب جلب توجه افراد ضعیفتر گردد و به تدریج سطح دروس را ارتقاء دهد تا دانشجویان مستعد و باهوش، خسته و دلزده نشوند. معلم باید با هر یک از شاگردان بر حسب میزان فهم و استعداد آن ها سخن گوید. او نخست باید مسأله را به طرز واضح و روشنی طرح کند، سپس در صورت نیاز با ذکر مثال به توضیح و تشریح آن بپردازد. (در روش تعلیم و تربیت ابن سینا نیز تأکید شده که معلم باید بر مبنای توجه به اختلافات فردی و استعدادهای گوناگون شاگردان به تعلیم آنها بپردازد. همچنین، لازم است برنامه ریزی آموزشی و تربیتی شاگردان بر مبنای مراحل رشد آن ها صورت گیرد ) (ایمانی پور، 1391)
۵- اصول کلاسداری و شرایط کلاس: بر اساس اصول اخلاقی معلمی، استاد باید با آمادگی کامل و با جامه و بدنی پاکیزه وارد جلسه کلاس شود. به لباس فاخر و گران بها اهمیت ندهد بلکه لباس او باید موجب وقار و متانت او باشد. رفتاری توام با متانت و وقار و تواضع و فروتنی داشته باشد و در طرز نشستن خود، ادب و نزاکت را رعایت کند. معلم باید در قسمتی از کلاس بنشیند که همه ی شاگردان بتوانند چهره ی او را ببینند. او هم بتواند آ نها را مشاهده کند. ضمناً استاد باید نگاه خود را عادلانه میان همه ی شاگردان توزیع کند. فضای کلاس باید از هرگونه عوامل آزاردهنده مانند سروصدای زیاد یا سرگرمکننده ی حاضران که فکر آنارا به خود مشغول سازد به دور باشد. خود معلم نیز باید هنگام تدریس از عواملی که آرامش او را سلب می کنند یا فکر او را دچار تشویش و اضطراب می کنند مانند بیماری، گرسنگی، اندوه، خشم و… مصون باشد.
۶- مشورت و نظرخواهی ازمتعلمین: دانش آموزان و دانشجویان خواستار مشارکت در فعالیتهای مربوط به خود و اظهار نظر در انجام آن هستند. استاد باید در حد ممکن در اموری که به دانشجویان ارتباط پیدا می کند با آنان مشورت و نظرخواهی کند. سطح مشارکت بسته به توانایی و شخصیت دانشجویان و میزان مهارت و اعتقاد استاد به اصل مشورت و نظرخواهی متفاوت است. استادان می توانند در زمینه هایی مانند شیوه های ارزشیابی، رویه های مدیریت کلاس، شیوه ی ارائه ی کلاس، وظایف دانشجویان در جریان تدریس و مواردی از این قبیل با آنان مشورت کنند. مشورت استاد با دانشجویان در امور مربوط به آن ها مزایای مختلفی دارد از جمله: واگذاری مسؤولیت به دانشجویان و پاسخگو کردن آن ها در قبال مسؤولیت واگذارشده؛ تعهد و پایبندی دانشجویان به تکالیف و وظایفی که با مشارکت ایشان تعیین شده؛ مشارکت دانشجویان در اتخاذ تصمیمهای مهم کلاس ضمن توجه به نیازها و خواسته های ایشان.
۷- حفظ حیثیت و شؤونات شغل معلمی: یک استاد باید مقام و حیثیت علم را ارج نهاده و آن را به خواری و ابتذال و فرومایگی نکشاند. در مکان ها و محافلی که شخصیت او را خدشه دار می کند حاضر نشود. در امور اجتماعی کاملاً جانب اعتدال و احتیاط را رعایت نماید. در مواردی که اطلاع علمی ندارد اظهار نظر ننماید. در مشاغلی که به رشته ی تخصصی او مربوط نیست وارد نشود. در انظار عمومی از پوشیدن لباسهای نامناسب یا رفتار سبک شدیدا پرهیز نماید و همواره نظیف و مرتب و با وقار باشد.
۸- شهامت در اظهار حق: یکی از مهمترین وظایف استاد این است که وقتی از او درباره ی موضوعی سؤال کردند که به آن احاطه و آگاهی ندارد، به عجز خود اعتراف نموده و بگوید از آن آگاهی ندارم یا بگوید درباره آن تحقیق نکرده ام یا بگوید باید در مورد آن تجدید نظر نمایم.
از امام باقر علیه السلام روایت شده که فرمودند، آن چه را می دانید بر زبان آورید و درباره ی َمطالبی که از آن ها آگاهی ندارید بگویید خدا داناتر است.
امام صادق علیه السلام نیز در این باره با استناد به آیات قرآن فرمودند، در مورد مطالبی که به آن ها علم و اطلاع ندارید سخنی نگویید. این نکته بیانگر اصل صداقت است که در کدهای اخلاقی به آن زیاد اهمیت داده می شود(ایمانی پور،1391).
2-4-12. مؤلفه های اخلاق حرفه ای
اخلاق حرفه ای دارای شش مؤلفه است که عبارتند از: شایستگی حرفه ای، شایستگی تربیتی، نحوه ی برخورد با موضوعات حساس، احترام به همکاران و دانش آموزان و احترام به مؤسسه و سازمان که توضیح هریک از آنها در پایین آمده است
الف. شایستگی حرفه ای:
دانش موضوعی یک استاد دانشگاه در سطح بالایی قرار دارد و تضمین می‌کند که محتوای واحد درسی جدید، معتبر، جامع و متناسب با جایگاه واحد درسی در درون رشته موردمطالعه دانشجو می باشد.

                                                    .