کشورایران یک موقیت مرکزی نسبت به کشورهای مجاورخوددارند. درواقع میتوان به عنوان بازیگری با نسبت ژئوپلیتیکی بالادرتمام حوزه‎های ژئوپلیتیکی اطراف خودش حضورداشته باشدودرپیدایش تشکلهای منطقه ای وفعال شدن حوزه‎های ژئوپلیتیکی وکارکردهای آن و همچنین افزایش ضریب امنیت مرزهای خود. نقش مؤثری داشته باشد و در حقیقت فرآیندهای سیاسی این حوزه هاراشکل دهد. (آقابابایی توبنی،۵۰ :۱۳۸۹)
نظام تقسیمات کشوری نوعی سازماندهی فضایی اداری برای تسهیل در اعمال حاکمیت دولت، شیوه مدیریت و همچنین نظم دادن به رابطه ی مسئولان و مردم می‎باشد. به عبارتی دولت ها برای اداره ی بهتر سرزمین و قلمرو کشور و ارائه ی خدمات بیشتر به شهروندان با تقسیم بندی فضای کشور، سازمان اداری خود را در بعد جغرافیایی و فضایی میگسترانند که از این کار به تقسیمات کشوری تعبیر میشود.(اطاعت و نیکزاد،۱۲۱:۱۳۹۱).
کشور ایران به چندین استان و هر استان به چند شهرستان و هر شهرستان به تعدادی بخش و هر بخش به چند دهستان تقسیم می‌شود. براساس آخرین تقسیمات کشوری در خرداد ۱۳۹۱، کشور ایران از ۳۱ استان، ۴۰۲ شهرستان، ۹۹۹ بخش، ۲۵۱۲ دهستان و ۱۱۶۷ شهر تشکیل یافته‌است.( http://www.amar.org.ir)
در این راستا استان گیلان به عنوان یکی از استان‎های شمالی کشور می‎باشد که در کنار دریای خزر واقع شده است.
۳-۳- ویژگی جغرافیای طبیعی استان گیلان
برای مطالعه وضعیت جغرافیای طبیعی استان گیلان شناخت موقیعت جغرافیایی، ناهمواریها، آب و هوا و منابع آب پرداخته می‌شود و به اختصار شرایط حاکم بر آن بررسی قرار می‌گیرد.
۳-۳-۱- موقعیت جغرافیایی استان گیلان
استان گیلان، از استان‌های شمالی ایران است. دربارهی نام گیلان ومعانی واژهی گیل، نظرات متفاوتی ابراز شده‌است. لغت‌نامه دهخدا، واژهی گیلان رابرگرفته از«گیل»،به‌اضافهی پسوندمکان«ان»،به معنای محل سکونت گیل‌ها دانسته و افزوده‌است که صورت این واژه در زبان پهلوی، گِلان(Gelan) و نزد یونانی‌هاگِلای(Gelae)بوده‌است.(http://fa.wikipedia.org)
این استان، دارای مرز بین‌المللی از طریق آستارابا جمهوری آذربایجان است که از شمال به کاسپین و کشور آذربایجان، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود(مرکز آمار ایران،۲۹:۱۳۸۷).مساحت گیلان ۱۴٬۰۴۴ کیلومترمربع و جمعیت آن طبق سرشماری ۱۳۹۱، ۲،۴۸۰٬۸۷۴ نفر است(مرکز آمار ایران،۳۸:۱۳۹۱).
گیلان دهمین استان پرجمعیت و بیست و هشتمین استان وسیع ایران است. تراکم جمعیت در این استان با ۱۷۷ نفر در هر کیلومترمربع جایگاه سوم را در ایران دارد.کلانشهر رشت با داشتن ۴۶ درصد جمعیت کل استان(http://www.webcitation.org/6EZdWnSXT). مرکز و پرجمعیت‌ترین شهر استان گیلان و دوازدهمینشهر پرجمعیت ایران و پرجمعیت‌ترین شهر سه استان ایران در ساحل دریای خزر است. از دیگر شهرهای پرجمعیت این استان می‌توان به ترتیب به شهرهای بندر انزلی، مهمترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر، لاهیجان، تالش، لنگرود، رودسر، بندر آستارا، فومن اشاره کرد. طبیعت گیلان، پوشیده از جنگل و دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است. این استان شامل مناطق سرسبز شمال غربی رشته‌کوه البرزو بخش غربی کرانه‌های جنوبی دریای خزراست(http://fa.wikipedia.org).
استان گیلان از سال ۱۳۴۴ در تقسیمات کشوری ایران به عنوان استان مستقل وارد شد. این منطقه پیش از آن ولایت گیلان و استان یکمخوانده می‌شد(امیراحمدیان،۲۰:۱۳۸۲). این استان در ۳۶ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۵۳ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقه طول شرقی از نصف النهار قرار گرفته است. درازای آن از شمال باختری به جنوب خاوری، ۲۳۵ کیلومتر و پهنای آن، از ۲۵ تا ۱۰۵ کیلومتر تغییر می کند. رشته کوههای البرز با ارتفاع متوسط ۳۰۰۰ متر، همانند دیواری در باختر و جنوب گیلان کشیده شده و این منطقه جز از راه دره منجیل، راه شوسه دیگری به فلات ایران ندارد. کمترین فاصله کوه از دریای خزر (در بخش حویق از شهرستان تالش) نزدیک به ۳ کیلومتر و بیشترین فاصله آن از دریا (در امام زاده هاشم، مسیر جاده رشت- قزوین)حدود ۵۰ کیلومتر است. این استان، از شمال به دریای خزر و کشورهای مستقل آسیای میانه، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می گردد. بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، تا پایان شهریور سال ۱۳۸۳، استان گیلان دارای ۱۶ شهرستان، ۴۸شهر و ۴۳ بخش، ۱۰۹ دهستان و ۲۸۹۲ آبادی (۲۶۹۰ آبادی دارای سکنه و ۲۰۲ آبادی خالی از سکنه ) می باشد. شهرستانهای استان گیلان عبارتند از: آستارا ـ آستانه اشرفیه ـ املش ـ بندر انزلی ـ تالش ـ رشت ـ رضوانشهر ـ رودبار ـ رودسر ـ سیاهکل ـ شفت ـ صومعه سرا ـ فومن ـ لاهیجان ـ لنگرود ـ ماسال.(http://ost.gilan.ir/26)
 
نقشه شماره (۳-۱): تقسیمات استان گیلان و نقشه (۳-۲): موقعیت استان گیلان در ایران
http://www.anobanini.ir/travel/fa/gilan))
۳-۳-۲- ناهمواری های استان گیلان
ناهمواریهای استان گیلان محصول عملکرد نیروهای درونی و بیرونی در دورههای مختلف زمینشناسی است. اسکلت ناهمواریهای استان گیلان مربوط به حرکات کوهزایی دوران دوم زمین شناسی است که شکل گیری قطعی آن کوه زایی آلپی دوره ترشیاری از دوران سوم زمین شناسی است. و در دوره ی کواترنر تغییرات زمین ساختی و به ویژه عوامل فرسایشی مهم ترین تاثیر را در تغییر شکل چهره زمین در این ناحیه داشته است. از نظر ناهمواری ها در استان گیلان دو ناحیه قابل تشخیص است: یکی ناحیه کوهستانی و مرتفع و دیگری ناحیه پست و هموار. ارتفاعات استان گیلان را می توان به دو گروه عمده و اساسی تقسیم نمود:
گروه اول: بخشی از ارتفاعات سلسله جبال البرز بوده که با قرار گرفتن در جنوب استان گیلان این منطقه را از فلات مرکزی استان گیلان جدا ساخته است. از قلههای مهم آن می توان به قلهی درفک و قلهی سماموس را نام برد.
گروه دوم: این کوههای که به ارتفاعات تالش معرف هستند از دره رود آستارا تا تنگه منجیل با جهت شمالی ـ جنوبی کشیده شده است. از مهم ترین قله های این بخش می توان به قله بغرو داغ اشاره کرد. ناحیه پست و هموار: ناحیه پست و هموار گیلان به صورت نوار باریکی از دریا شروع شده و امتداد آن به پای کوه های البرز غربی و کوههای تالش می رسد. عرض این ناحیه متغیر است و در بعضی از قسمت ها از جمله در محدوده آستارا و تالش در غرب و رودسر تا چابکسر در شرق به حداقل می رسد و در امتداد سفید رود از امامزاده هاشم تا ساحل بندر کیاشهر جلگه عریض شده و عرض آن به ۶۰ کیلومتر افزایش می بابد. (معاونت برنامه ریزی استان گیلان، ۱۳۸۹: ۳۲ )
نقشه (۳-۲) : نقشه ناهمواری های استان گیلان
مآخذ: (فلک خواه، ۱۳۹۱: ۴۰)
۳-۳-۳- قله‌ها و رشته کوهها
برخی از مرتفع ترین قله‌های استان عبارتند از:
شاه معلم یا دوخواهران ۳۰۹۰ متر در شهرستان فومن
چاکنه ۲۹۶۳ متر واقع در بخش رحیم آباد از شهرستان رودسر
پشته کوه ۲۶۸۵ متر واقع در بخش مرکزی شهرستان رودبار
کوه دیگاه ۲۶۱۱ متر واقع در بخش شاندرمن شهرستان ماسال
ارک سر ۲۵۲۳ متر واقع در بخش چابکسر شهرستان رودسر
کوه لرینه ۲۵۱۰ متر واقع در بخش عمارلو شهرستان رودبار
کوه هفته خونی دالی ۲۴۷۱ متر واقع در بخش اسالم شهرستان تالش
کوه بنده سنگه ۲۴۶۵ متر واقع در بخش مرکزی شهرستان فومن
سه رشته کوه، گیلان را در برگرفته‌اند که عبارتند از:
کوههای تالش که به موازات ساحل دریای خزر امتداد یافته و میان آذربایجان و دریای خزر واقع است.
کوههای طارم و خلخال که رودخانه سپیدرود از میان دره‌های باریک آن می‌گذرد و آن را از دره‌های دیلمان جدا می‌سازد. این رودخانه گیلان را به دوبخش تقسیم می‌کند.
کوههای دیلمان که دنباله رشته کوه البرز بوده و مرتفع ترین قله آن در گیلان، درفک است. از جنوب تا منجیل و از شرق تا مناطق ییلاقی تنکابن و ارتفاعات سه هزار پیش می‌رود.
وجود کوههای بلند و نزدیکی آنها به دریا و تبخیر رودها و دریا، به گیلان آب و هوایی متنوع داده و موجب جریان‌های هوایی متغیر در این منطقه شده است.(http://ost.gilan.ir/29)
۳-۳-۴- خاک‌های گیلان
بخش وسیعی از استان گیلان را جلگه گیلان تشکیل داده که بوسیله رسوبات رودخانه سفیدرود پدید آمده و همچنین بخش دیگری از استان نیز که صفحات جنوبی آن را دربر می‌گیرد، کوهستانی است. از اینرو انواع خاکهای جلگه‌ای، کوهپایه‌ای و کوهستانی در سطح این منطقه دیده می‌شود.
الف ـ خاک های جلگه‌ای استان گیلان با وسعت زیادشان دربرگیرنده بخش اعظم زمین‌های زراعی منطقه می‌باشند. انواع خاکهای جلگه‌ای که در سطح استان دیده می‌شوند عبارتند از: شن‌های ساحلی، خاکهای رسوبی بافت ریز، خاکهای چمنی مرطوب و نسبتاً مرطوب و نیمه مردابی و خاکهای باتلاقی که در ذیل مورد بررسی قرار می‌گیرند.
شن‌های ساحلی که در نواحی شمالی منطقه و در کناره دریای خزر قرار گرفته‌اند، بخشی از جلگه گیلان است که در مناطق نزدیک به دریا فاقد پوشش گیاهی بوده و قابلیت زراعی نیز ندارند. درحالی که در نقاط دورتر، به علت بوجود آمدن هوموس و ایجاد چسبندگی در ذرات خاک که امکان نگهداری آب و رشد گیاه را پدید می‌آورد، رویش گیاهان در این خاکها مشاهده می‌گردد. با اینحال این خاکها نیز از استعداد زراعی چندان برخوردار نبوده و غالباً بعنوان مرتع مورد بهره برداری قرار می‌گیرند.
خاکهای رسوبی جلگه گیلان که از رسوبات رودخانه های منطقه حاصل گردیده‌اند (عمدتاً سفیدرود) با برخورداری از شیب بسیار نازل و همچنین زهکشی مناسب، قابلیت بسیار خوبی برای کشاورزی داشته و در ردیف بهترین اراضی زراعی قرار می‌گیرند. این خاکها در مناطق شرقی، شمال شرقی و شمال شهر رشت دیده می‌شوند و غالبا تحت کشت محصولاتی چون برنج، درختان میوه، توتون و محصولات تابستانی می‌باشند.
خاکهایچمنی مرطوب، نسبتاً مرطوب و خاکهای نیمه مردابی بخشی دیگر از اراضی جلگه‌ای گیلان را تشکیل می‌دهند. خاکهای چمنی مرطوب و نسبتاً مرطوب غالباً برای کشت برنج مورد بهره برداری قرار می‌گیرند. این خاکها در برخی نقاط به علت بالا بودن سطح آب زیرزمینی که گاهی تا سطح زمین نیز می رسد، غیر قابل استفاده بوده و غالباً به صورت چراگاه درآمده‌اند این خاکها در نواحی ساحلی دریای خزر دیده می‌شوند.
ب ـ دامنه های شمالی البرز پوشیده از خاک کوهپایه هاست. این خاکها که معمولاً دارای عمق نسبتاً زیاد هستند در نقاطی که شیب زمین کمتر است، برای زراعت مناسب می‌باشند. عمده‌ترین انواع این خاکها خاکهای قرمز ـ زرد و خاکهای قهوه‌ای جنگلی می‌باشند.

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است