حمل و نقل عمومی، قابلیت دسترسی

شکل 3-8: انواع طرح های پایانه های مسافری(صفارزاده،1387،ص627)
الف) طرح خطی ب) طرح شاخه ای پ) طرح اقماری ت) طرح ایپرون دور
3-5-1 طرح انگشتی یا شاخه ای:
در پایانه های با طرح شاخه ای، محل ارتباط با هواپیماها در طول شاخه های امتداد یافته از ساختمان اصلی پایانه، طراحی و تعبیه می شوند. هواپیماها معمولاً در اطراف محور انگشتی بصورت موازی یا با دماغه رو به داخل توقف می کنند. هر شاخه دارای ردیفی از محلهای توقف هواپیما در هر طرف آن، همراه با محل تجمع مسافران در طول محور این شاخه به عنوان سالن پروازی و فضایی برای گردش و حرکت مسافران ورودی و خروجی است.
در این نوع پایانه ها معمولاً می توان بدون افزایش و توسعه تسهیلات و امکانات پردازش و ارائه خدمات مرکزی به مسافر و جامه دان، طول شاخه انگشتی را افزایش داد تا بتوان جایگاههای بیشتری برای توقف هواپیماها تأمین و طراحی کرد. محل دسترسی و اتصال به ساختمان اصلی پایانه در انتهای شاخه ی انگشتی طراحی و تعبیه می شود.
3-5-2 طرح اقماری:
طرح اقماری در برگیرنده ی ساختمانی است که هواپیماها در اطراف آن توقف و آنرا احاطه می کنند که این ساختمان مجزا از ساختمان اصلی پایانه است و معمولاً با امکانات ارتباط دهنده ی زیرزمینی، سطحی و یا فوقانی زمینی به ساختمان مرکزی پایانه متصل می شود. هواپیماها بطور طبیعی بصورت موازی و یا شعاعی در اطراف ساختمان اقماری مربوط توقف می کنند.
3-5-3 طرح خطی:
پایانه های خطی ساده شامل یک سالن و محوطه ی فروش بلیط و انتظار با خروجی هایی به طرف محل توقفگاه هواپیما است. این نوع پایانه ها معمولاً برای فرودگاههایی با حجم ترافیک کم، سازگار و مناسب هستند، که غالباً دارای ایپرونی با ظرفیت 3 تا 6 جایگاه نزدیک برای هواپیماهای مسافری هستند. پلان پایانه ی نوع خطی باید به گونه ای طراحی شود که در مرحله ی توسعه، الحاق و اضافه کردن پایانه های خطی، شاخه ای یا اقماری به پایانه ی موجود، امکان پذیر باشد. در این نوع پایانه ها، هواپیما در مجاورت ساختمان پایانه توقف می کند . پایانه های نوع خطی موجب سهولت دسترسی و مسافت نسبتاً کوتاه پیاده روی مسافران می شود که البته این شرایط مستلزم این است که مسافران از نزدیکترین دروازه نسبت به جایگاه توقف هواپیماهها، از ساختمان پایانه خارج شوند.
3-5-4 طرح ترانسپورتر یا دور از پایانه:
در این طرح، عملیات هواپیماها و ارائه خدمات به آنها در محلی دور از پایانه انجام می شود. ارتباط مسافران ورودی و خروجی با ساختمان پایانه با وسایل نقلیه انجام می شود. خصوصیات این وضعیت و این نوع طراحی عبارت است از: انعطاف پذیری در تأمین جایگاههای اضافی برای هواپیماها در صورت افزاش تقاضا یا افزایش ابعاد واندازه ی هواپیما، قابلیت مانور و حرکت هواپیما به هنگام ورود به جایگاه توقف و خروج از آن با استفاده از قدرت موتور خود، مجزا کردن عملیات خدمات رسانی به هواپیما از محوطه ی پایانه و کاهش مسافت پیاده روی مسافران.
3-5-5 طرحهای ترکیبی:
طرح این نوع پایانه در واقع ترکیبی از دو یا چند نوع از اشکال فوق الذکر است. پایانه ی فرودگاه ارائه دهنده ی خدمات به انواع مختلف مسافران از جمله مسافران ورودی و خروجی استفاده کننده از تمامی خدمات پایانه و مسافران سفرهای کوتاه برد، عبوری و انتقالی است که از خدمات محدودی در پایانه استفاده می کنند. ارائه خدمات به هر نوع مسافر مستلزم طرح خاصی است که به میزان قابل توجهی با طرحهای دیگر متفاوت است. (صفارزاده،1387: 628-631 )
3-6 انواع طرحهای عمودی پایانه ها:
رویکرد اولیه برای توزیع فعالیتهای پردازش مسافران در یک پایانه میان طبقات مختلف عبارت از مجزا کردن جریان مسافران ورودی و خروجی است. تصمیم گیری در مورد تعداد طبقات یک پایانه به حجم مسافران و قابلیت دسترسی به زمین کافی برای توسعه در مجاورت فرودگاه بستگی دارد. ممکن است این تصمیم گیری تحت تأثیر نوع ترافیک مانند ترافیک محلی و بین المللی یا کوتاه برد بودن سفرها و یا تحت تأثیر طرح جامع مجموعه ی پایانه و نوع و طرح افقی انتخابی آن باشد.
در مجموعه های یک طبقه، تمامی عملیات خدمات رسانی به مسافر و جامه دان یا توشه ی همراه او در طبقه همتراز با محوطه ی ایپرون انجام می شود. در این نوع پایانه ها، مجزاکردن جریان مسافران ورودی و خروجی بصورت افقی انجام می شود. فعالیتهای اداری و رفاهی نیز معمولاً در طبقه دوم انجام می شود. در این سیستم ، طبیعتاً برای ورود مسافران به داخل هواپیما، از پلکان استفاده می شود. این نوع سیستم برای فرودگاههای با حجم ترافیک نسبتاً پایین، کاملاً اقتصادی و مناسب است.
پایانه های دو طبقه ممکن است به شکلهای مختلفی طراحی شوند .بعضی مواقع از دو طبقه برای جداکردن فضای پردازش و خدمات رسانی مسافران و فضای نقل و انتقال، کنترل و هدایت جامه دان استفاده می شود. بنابراین، عملیات خدمات رسانی و پردازش مسافر از جمله عملیات تحویل جامه دان، در طبقه ی بالاتر و عملیات شرکتهای هوایی و نقل و انتقال و کنترل جامه دان، در طبقه پایین تر و همتراز با سطح ایپرون انجام می شود. مزیت سیستم مذکور، سازگاری وهماهنگی ساختمان پایانه با ارتفاع دربهای هواپیما است که باعث ارتباط آسان و راحت مسافران با هواپیما می شود. وسایل نقلیه زمینی به طبقه ی بالاتر ساختمان پایانه دسترسی دارند تا مسافران در این بخش نیز، ارتباطی آسان با ساختمان پایانه و مجموعه ی خدمات رسانی آن داشته باشند.
شکل دیگری از سیستم پایانه های دو طبقه، جریانهای مسافران ورودی و خروجی را از یکدیگر جدا می کند. در این حالت، فعالیتهای خدمات رسانی به مسافران خروجی در طبقه ی دوم و خدمات رسانی به مسافران ورودی از جمله عملیات تحویل جامه دان، در طبقه ی پایین تر و همتراز با سطح ایپرون انجام می شود. عملیات شرکت های هوایی و کنترل و نقل و انتقال جامه دان نیز، در طبقه ی پایین تر انجام می شود. سیستم دسترسی زمینی و پارکینگ وسایل نقلیه در این نوع پایانه ها با هر دو طبقه ساختمان پایانه، مرتبط و در هر دو تراز، طراحی و ساخته می شود. سیستم دسترسی و پارکینگ در یک طبقه، مخصوص مسافران ورودی و در طبقه دیگر، مخصوص مسافران خروجی است. نمادی از این نوع پایانه ها در شکل 3-9 نشان داده شده است.
شکل3-9 : انواع طرح های عمودی پایانه ها: (صفارزاده،1387،ص635 )
الف) یک طبقه ب) یک طبقه ی غیر هم سطح با ایپرون پ) دو طبقه
هنگامی که حجم یا نوع ترافیک تغییر محسوسی کند، لازم است که این طرحها تغییر کند. به عنوان مثال برای پایانه ی فرودگاه های بین المللی، ممکن است طبقه ی سومی برای مسافران بین المللی مورد نیاز باشد.
اگرچه در فرودگاه های بزرگ که دارای سیستم های حمل و نقل زمینی داخلی هستند، ممکن است به یک طبقه ی مخصوص برای ارتباط این سیستم ها نیاز باشد. شکل 3-10 (الف) یک مجموعه ی چند طبقه همراه با پارکینگ سازه ای، سیستم حمل و نقل زمینی داخلی فرودگاه و همچنین حمل و نقل عمومی با دسترسی زیرزمینی را نشان میدهد. شکل3-10(ب) نیز سک مجموعه ی چند طبقه را با پارکینگ سازه ای تلفیقی نشان میدهد. در این نوع پایانه با تأمین پارکینگ در بالای ساختمان پایانه، دسترسی به فضای خدمات رسانی آن، مستقیم و آسان تر میشود.
شکل 3-10(الف): سیستم پایانه ی چند طبقه ای پردازش مسافر همراه با پارکینگ سازه ای در مجاورت آن (صفارزاده،1387،ص639 )

                                                    .