دانلود پایان نامه ارشد با موضوع عشق و عاشقی، حافظ شیرازی

دانلود پایان نامه

در لغت به معنی (حدیث عشق و عاشقی گفتن) است و در اصطلاح شعر، اشعاری است بر یک وزن و قافیه با مطلع مُصّرع که از قرن ششم تا پایان قرن یازدهم، قالب رایج و مسلط شعر فارسی بوده و از آن پس تا روزگار ما نیز همواره از قالبهای درجه اول و محبوب شعر فارسی به شمار میآید.
این قالب شعری، بالاترین حجم اشعار حافظ را به خود اختصاص داده و در حقیقت شهرت وی به خاطر سرودن غزلهای خویش است.
محتوای غزل در آغاز عاشقانه است یعنی شاعر از عشق خود به معشوق زمینی سخن میگوید، زیباییهای او را میستاید یا از وصل و جدایی، سخن میراند امّا با ظهور “سنایی” عارف و شاعر قرن ششم، معشوق زمینی در غزل جای خود را به معشوق ازلی میدهد و غزل عارفانه پدید میآید. غزل عاشقانه توسط “سعدی” و غزل عارفانه توسط “مولانا جلالالدین رومی (مولوی)” به اوج خود رسیده است و غزلیات عاشقانه- عارفانه بیش از هر شاعری در اشعار حافظ تجلّی و نمود یافته است.
4-1-2- رباعی:
این قالب شعری که در میان اشعار حافظ شیرازی پس از غزل، مقام دوّم را داراست چنین تعریف شده است: شعری است در دو بیت با مطلع هم قافیه بر وزن « لاحول و لا قوه الّا بالله» که رعایت قافیه در دو مصراع بیت اوّل و مصراع چهارم الزامی و در مصراع سوم اختیاری است.
رباعی که نام دیگر آن چهارگانه است، «مناسبترین قالب برای ثبت لحظههای کوتاه شاعرانه است که در همهی دوره ها رایج بوده و دارای درون مایههای عارفانه، عاشقانه یا فلسفی است.
نمونهای از رباعیات منسوب به حافظ شیرازی:
«حافظ ورق سخــن ســـرایی طی کن
وین نافــهی تزویر و ریــایی پی کن
خاموش نشین که وقت خاموشی تست
دم درکش و جام عیش را پر می کن»
(حافظ، 1379، ص 368)
توضیحات:
1- قافیه در مصراعهای اوّل، دوم و چهارم با کلمات « طی، پی و می» رعایت گردیده و مصراع سوّم آزاد گذاشته شده است.
2- رباعی مذکور دارای درون مایهای عرفانی است که اشاره به خاموشی گزیدن و پرهیز از تزویر و ریا است.
3- شعر در دو بیت با مطلع هم قافیه (طی/ پی) سروده شده و بر وزن لاحول و لا قوه اِلا بالله است که تقطیع عروضی آن به این صورت است: UU–UU– —- (مفعول مفاعیل مفاعیلن فع) که در اصطلاح بحر هزج مثمن اخرب مکفوف ابتر نامیده می شود.
4-1-3- قطعه:
یکی دیگر از قالبهای شعری است که پس از غزل و رباعی، اشعار فراوانی را در آن به حافظ نسبت دادهاند و در تعریف آن چنین آمده است: «شعری است بر یک وزن و قافیه که بیتهای زوج آن هم قافیه است و بیشتر در زمینهها و مضامین اخلاقی، تربیتی و اجتماعی به کار گرفته میشود.» (طغیانی، جمالی، 1378، ص14) در وجه تسمیه آن نیز گفتهاند: این قالب را به این دلیل قطعه میگویند که گویی بخش یا قسمتی از یک قصیده است با این توضیح که هم در مضمون و پیام با قصیده تفاوت دارد و هم دارای مطلع مصّرع نیست.
نکتهی دیگری که در اینجا باید اشاره نمود، تعداد ابیات موجود درقطعات است که حداقل دو بیت و حداکثر معمول آن پانزده، شانزده بیت است، لیکن بر حسب ضرورت تا حدود چهل پنجاه بیت و بیشتر از آن نیز گفتهاند.