دانلود پایان نامه ارشد با موضوع مسایل اجتماعی، عطار نیشابوری

دانلود پایان نامه

یکی دیگر از قالبهای شعری که می توان گفت اوّلین آنها نیز میباشد، قصیده است که در قرن سوم هـ .ق و به تقلید از شعر عربی در ادبیات فارسی پدید آمده است. و در تعریف آن گفتهاند: « شعری است بر یک وزن که مصراع اول و مصراعهای زوج آن هم قافیه است. دربارهی موضوع و مقصودی خاص همچون ستایش و یا نکوهش، تهنیت، شکر یا شکایت، فخریا حماسه، پند و حکمت و یا مسایل اجتماعی، اخلاقی و عرفانی، در حداقل پانزده بیت و به طور متوسط از بیست تا هفتاد و هشتاد بیت تنظیم میشود. بخش آغازین قصیده را که حدود ده بیت و دربارهی طبیعت یا زیباییهای معشوق است، تغزُّل گویند.» (طغیانی، جمالی،1378، ص 209)
این قالب نیز همانند غزل دارای مطلع و مقطع است یعنی اوّلین بیت آن را مطلع مینامند که همواره مصرّع است و اگر خوب و زیبا باشد، به اصطلاح میگویند قصیده دارای حسن مطلع است و بیت آخر را نیز مقطع مینامند که اگر آن هم مطبوع و دلپسند باشد، میگویند قصیده دارای حسن مقطع میباشد.
همانطور که اشاره شد یکی از موضوعات قصیده میتواند مدح و ستایش باشد و تمام قصاید منسوب به حافظ شیرازی در مدح و ستایش است که یکی در مدح پیامبر اکرم(ص) و توصیف صفات ایشان و نیز مدح امیرالمؤمنین علی (ع) است و باقی در مدح مقاماتی همچون جلالالدین شرفالدّین مظفّر برادرزاده ی شاه شجاع، سلطان شاه شجاع دوّمین امیر از خاندان آل مظفّر و سلطان شیخ ابواسحاق اینجو سروده شده است و از بیست تا چهل و پنج بیت دارند که کوتاهترین آنها در مدح توران شاه در هنگام اقامت ایشان در یزد و طلب مساعدت از او برای بازگشت به شیراز سروده شده و بلندترین آن قصیده ای است در مدح شیخ ابواسحاق اینجو. (در بخش اوضاع اجتماعی- سیاسی عصر حافظ، حاکمان زمان وی و ممدوحین او به ابیاتی از برخی قصاید مدح آمیزش اشاره شده است.)
4-1-5- مثنوی:
این شعر که دوگانه نیز نامیده میشود، شعری است بر یک وزن که هر بیت آن دارای قافیهی مستقل است یعنی دو مصراع هر بیت هم قافیهاند. چون هربیت این قالب مستلزم دو قافیه است یا هردو مصراع ابیات مقفّاست ، به آن «مثنوی» میگویند.
از آنجا که تعداد ابیات در مثنوی محدود نیست، مناسبترین قالب برای بیان مطالب طولانی نظیر تاریخ ، قصص و افسانههای بلند است.
از لحاظ درون مایه، این قالب شعری را معمولاً به چهار دسته تقسیم میکنند:
حماسی وتاریخی، مانند: شاهنامهی فردوسی، اسکندر نامهی نظامی گنجوی
اخلاقی و تعلیمی مانند: بوستان سعدی
عاشقانه و بزمی مانند: خسرو و شیرین نظامی، ویس و رامین اسعد گرگانی
عارفانه مانند: مثنوی مولوی، منطق الطیر عطار نیشابوری.
مثنویهای حافظ: در برخی دیوانها 6 مثنوی و در برخی دیگر تنها یک مثنوی را به حافظ شیرازی نسبت دادهاند که با این توضیح، مثنویهای منسوب به حافظ حداقل در عدد 1 با هم برابرند.
مثنوی مورد نظر که دارای 45 بیت است، با این ابیات آغاز میشود:
«الا ای آهـــوی وحشـــی کجایی
دو تنها و دو سـرگردان دو بیکس
بیا تـــا حال یکـــدیگـــر بدانیم
مرا بــا توست چنــــدین آشنایی
دو دام اندرکمین از پیش و از پس
مراد هــــم بـجویــیم ار تـوانیم»