در دوران پیش از اسلام، ویژگی های اجتماعی

دانلود پایان نامه

شهرستان تکاب از غرب به شهرستان شاهین‌دژ، از شمال غربی به شهرستان هشترود، از شمال شرقی به استان زنجان، از جنوب و جنوب غربی به شهرستان سقز و از طرف جنوب شرقی به شهرستان بیجار محدود است و با سه استان زنجان ، آذربایجان شرقی و کردستان مرز مشترک دارد. مختصات این شهرستان به این شرح می‌باشد: طول ۴۷ درجه و ۷ دقیقه ، عرض ۳۶ درجه و ۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه ، ارتفاع از سطح دریاهای آزاد ۱۸۴۰ متر و اختلاف ساعت با تهران ۱۷ دقیقه (یعنی ساعت ۸ تکاب ، ساعت ۸ و ۱۷ دقیقه تهران است).
فاصله تکاب با تهران ۵۴۰ کیلومتر می‌باشد. تکاب دارای ۱۰۲ آبادی و یک بخش به نام تخت سلیمان است . تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳90 کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:
بخش‌ها :     * بخش مرکزی     * بخش تخت سلیمان
شهرها :   شهر تکاب
دهستان‌ها :
– دهستان‌های بخش مرکزی     * دهستان افشار     * دهستان انصار     * دهستان کرفتو
– دهستان‌های بخش تخت سلیمان     * دهستان احمدآباد     * دهستان ساروق     * دهستان چمن
2-7-2 ویژگی های جغرافیایی شهرستان تکاب
بر اساس داده های آماری تکاب را می توان در قلمرو آب و هوایی سرد و نیمه خشک قرار داد. این نوع اقلیم با پوشش علف های پراکنده و هوای سرد و مرطوب مشخص است. از سایر ویژگی های آن، مه بودن هوا در بعضی روزهای سال و متوسط درجه حرارت تابستان بین 24 درجه تا 38 درجه می باشد این اقلیم دارای زمستان های خیلی سرد با دوره یخبندان 3تا 4 ماه در سال می باشد. پر باران ترین فصل بارندگی بهار وکم باران ترین فصل سال تابستان می باشد. بطورکلی ریزش برف که یکی از منابع تامین آب منطقه می باشد از اواخر ابان ماه شروع و تا اوایل بهار ادامه دارد. میزان بارندگی در ماه آوریل بالاترین و در ماه سپتامبر کمترین میزان بارندگی را به خود اختصاص داده است بطور کلی میانگین بارندگی منطقه 250 الی 320 میلیمتر در سال است و میزان رطوبت نسبی 5/51 درجه می باشد. حداقل درجه حرارت بین سال های آماری 28ـ درجه وحداکثر درجه حرارت 40 درجه ثبت گردیده است.
از نظر گیاهان ، درختان زالزاک وحشی و بادام وحشی و از گیاهانی که کاربرد داروئی و صنعتی دارند می توان خاکشیر ـ کهلیک اوتی ـ گل گاوزبان ‍‍‌- شیرین بیات ـ یون ـ بولاغ اوتی ـ بومادران ـ کاسنی ـ شاتره گل ختمی ـ گل بنفشه ـ اویشن و گون کتیرا را در حواشی این منطقه نام برد. همچنین پوشش گیاهی جهت چرای دام به حد وفور موجود است.
3-7-2 موقعیت طبیعی و تاریخی شهر تکاب
شهر تکاب ، مرکز شهرستان . این شهر در ارتفاع حدود 1840 متری در 270 کیلومتری جنوب شرقی ارومیه (مرکز استان ) قرار دارد و بلندترین نقطه شهری استان به شمار می آید. تپه های موسی تپه سی معروف به تپه کلیمیها در شمال شهر، بیوک تپه در شمال غربی ، بچه میرزا که مرتفع ترین تپه در جنوب غربی است و کوره بلاغ در جنوب شهر واقع شده است .
شهر تکاب از طریق شاهین دژ به میاندوآب و از طریق بیجار ـ قروه (در استان کردستان ) به همدان مرتبط می شود. از آثار شهر، مسجد جامع آن است که بیش از دو قرن قدمت دارد.
موقعیت طبیعی و تاریخی شهر تکاب را باید از زاویه های مختلفی مورد نظر قرار داد. این شهر در دوران پیش از اسلام بر سر بزرگراه های مهمی میان همدان، ارمنستان و آسیای صغیر قرار داشته است .تکاب محل وجود چشمه ها، قنات ها و همچنین شاخه مهم رود سارق می باشد. تکاب به معنای آب باریک وزیرزمینی است که این خود اشاره به آب کم و باریکی است که در آنجا جاری می باشد. همزمان تکاب به صورت اسم مرکب به معنای دره و زیرزمینی است که در بعضی جاها آب را در درون خود فرو برده و در جاهای دیگر آنرا به بیرون فوران داده است. اینجا را شهر شیز، تیکان تپه و پیکان تپه هم گفته اند. در دوره اسلام و مغول نیز توجه زیادی به آبادانی این ناحیه شده است و مورخانی چون طبر ابن الفقیه، ابن خردادبه، یاقوت حموی وحمدالله مستوفی در کتابهای خویش به این ناحیه اشاره کرده اند.
وجه تسمیه نام شهرستان” تکاب”
تکاب قبلاْ یکی از بخش های شهرستان مراغه بود که در جنوب خاوری این شهرستان واقع شده بود. آب و هوای آن کوهستانی و معتدل است و از دو دهستان به نام حومه تکاب (نام پیشین آنجا « تیکان تپه » بوده و دارای اهمیت نظامی است) و احمد آباد که شامل 78 آبادی بزرگ و کوچک است تشکیل یافته و قراء مهم آن عبارت بودند از : یلقون آغاج، دورباش، قرخلو، احمدآباد بالا و پایین، برنجه، چراغ تپه، حسن آباد، قزل قشلاق و همپا و در بعضی از نقاط تکاب آبهای معدنی وجود دارد(ماخذ: فرهنگ جغرافیایی ایران ج4).
تکاب زمین آبکند را می گویند و وسط حقیقی دو کوه را نیز گفته اند که دره باشد و زمینی را گویند که از دره و غیر دره که در آن بعضی جا آب فرو رود و از جای دیگر بر آید و بعضی جا خشک باشد و در بعضی جا ایستاده و بعضی جا روان باشد و بعضی جاهای آن سبزو مرغزار بود (برهان) (ناظم الاطباء).
تکاب یا “تک آب ” به معنای آب کم و باریکی است که در زمینی جریان داشته باشد و چون شهر فقط یک رود دارد (رود ساروق)، به این نام خوانده شده است. این شهر تا قبل از 1317ه‍ .ش به سبب وجود خار در تپه های اطراف شهر، «تیکان تپه » (خارتپه ) نامیده می شد، سپس بنا به تصویب فرهنگستان زبان ایران، نام آن به تَکاب تغییر یافت (ماخذ: فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج 24، ص 85؛ فرهنگستان زبان ایران ، ص 25).
علی رزم آرا در جغرافیای نظامی ایران در مجلد آذربایجان باختری که در 1320ش منتشر شده جمعیت قصبه تکاب را بالغ بر چهار هزار تن ذکر کرده و آن را یکی از پرجمعیت ترین آبادیهای محال افشار دانسته است (ص 95). ناحیه تکاب به سبب داشتن آثار باستانی و تاریخی بسیار، برای سیاحان ، محققان و باستان شناسان اروپایی جاذبه داشته و تحقیقات بسیاری بر روی آثار تاریخی این ناحیه صورت گرفته است.
4-7-2 بررسی ویژگی های اجتماعی شهرستان تکاب
1-4-7-2 ویژگی های جمعیتی شهرستان تکاب
براساس آخرین سرشماری صورت گرفته جمعیت شهرستان تکاب معادل 82274 نفر می باشد که از این تعداد 40891 نفر را مرد و 41383 نفر را زنان تشکیل می دهند. نسبت جنسی در سطح شهرستان 8/98 می باشد و نسبت شهرنشینی در سطح شهرستان 5/53 درصد و نسبت جمعیت روستایی 5/46 درصد می باشد. مقایسه درصد جمعیت شهرنشین شهرستان تکاب نسبت به استان نشان دهنده نسبت بالای روستا نشینی در این شهرستان می باشد.
در سال 1385 از مجموع جمعیت استان آذربایجان غربی در حدود 86/2 درصد که بالغ بر 82274 نفر می باشد در شهرستان تکاب ساکن بوده اند از این تعداد 58839 نفر در بخش مرکزی و 23435 نفر در بخش سلیمان ساکن می باشند. از مجموع 58839 نفر ساکن بخش مرکزی 44043 نفر شهرنشین و در شهر تکاب و 14796 نفر ساکن روستاهای بخش مرکزی بوده اند این در حالی است که در بخش تخت سلیمان بدلیل عدم وجود شهر کلیه جمعیت ساکن روستا می باشند. در بخش تخت سلیمان دهستان احمد آباد با 11309 نفر جمعیت که در حدود 47 درصد جمعیت بخش تخت سلیمان است، بیشترین جمعیت را به خود اختصاص داده و دهستان چمن با 3613 نفر کمترین جمعیت را در سطح دهستان ها دارا می باشد.