سازمان هواپیمایی، حمل و نقل هوایی

2-4 کنترل ترافیک هوایی:
در این قسمت، خلاصه ای در مورد اینکه سیستم کنترل ترافیک هوایی از چه قسمتهایی تشکیل شده، چگونه این قسمت اداره و آماده ی عملیات می شود، تجهیزات اصلی سیستمهای کمک ناوبری هوایی کدام است و چرا طراحان فرودگاه باید نسبت به اهمیت کنترل ترافیک هوایی 1 در طراحی فرودگاه آگاهی داشته باشند، ارائه می شود.
برنامه ریزی و طراحی فرودگاهها باید شامل تأمین و پیش بینی تمامی تسهیلات مستقر در آن، که سیستم کنترل ترافیک هوایی را پشتیبانی می کند، باشد. تفکیک و جداسازی فضای هوایی در فضای اطراف فرودگاه بسیار حائز اهمیت است. (صفارزاده،1387: 275 )
2-4-1 اجزای سیستم کنترل ترافیک هوایی:
اولین تلاش در طرح و تدوین قوانین کنترل ترافیک هوایی را کمیسیون بین المللی ناوبری هوایی که خود زیر نظر مجمع ملل بود، انجام داد. قوانینی را که این انجمن در جولای 1922 اعلام کرد، از سوی 14 کشور پذیرفته شد.
Air Traffic Control or ATC
امروزه، سازمان ایکائو و هوانوردی فدرال به منظور تأمین کمکهای کنترلی و ناوبری عملیات نقل و انتقال در شبکه ی راههای هوایی و پشتیبانی عملیات تقرب به فرودگاهها و یا برخاست از آنها، طرحی از مجموعه ی منسجم ایستگاههای علائم رادیویی، رادار، سیستمهای فرود با دستگاه، مراکز کنترل ترافیک مسیرهای هوایی، تسهیلات و تجهیزات کنترل تقرب راداری پایانه، برجهای کنترل ترافیک فرودگاه، ایستگاههای خدمات پروازی، گزارش دهی مستمر وضع هوایی و آیین نامه های مربوط به چگونگی استفاده از این تسهیلات را تدوین و مقرر کرده است.
در ایران نیز، سازمان متولی تأمین، نصب، بهره برداری و نگهداری از تجهیزات ناوبری، ایستگاههای راداری، سیستمهای فرود، مراکز کنترل ترافیک مسیرهای هوایی و ایستگاههای خدمات پروازی، سازمان هواپیمایی کشوری است. البته شایان ذکر است که سیستمهای منصوبه در قلمرو حمل و نقل هوایی ایران که در سالهای اخیر نوسازی نیز شده است، عمدتاً از سوی ناظران و کارشناسان جهانی سازمانهای بین المللی (بویژه ایکائو)، به عنوان سیستمهای سنتی نامبرده می شود . بطور کلی می توان گفت که در حال حاضر نصب این گونه سیستمها جز در موارد استثنایی و با توجیهات کافی منع شده است. چرا که کل صنعت، خود را برای بهره برداری از سیستمهای آتی از جمله سیستم ناوبری هوایی آینده آماده می کند. (صفارزاده،1387: 276-277 )
2-4-1-1 تعریف سیستم کنترل ترافیک هوایی:
دو نوع مقررات پروازی برای ترافیک هوایی تعریف شده است. این دو قانون تحت عنوان مقررات پرواز با دید 1 و مقررات پرواز با دستگاه 2 شناخته می شوند. هنگامی که، شرایط هواشناسی پرواز با دید حاکم باشد از مقررات پرواز با دید استفاده می کنیم، به این معنی که شرایط به گونه ای است که خلبانان هواپیماها میتوانند با استفاده از قوه ی بینایی، فاصله ایمن و بی خطر بین خود را
حفظ کنند. از طرف دیگر، هنگامی که شرایط هواشناسی پرواز با دستگاه حکمفرما باشد، از روش
و مقررات پرواز با دستگاه، استفاده می شود. شرایط مزبور، شرایطی است که میدان دید یا سقف ابر (ارتفاع پایه ی ابر غالب) پایین تر از حدی قرار گیرد که برای شرایط هواشناسی با دید مقرر شده است.
Visual Flight Rules or VFR
Instrument Flight Rules or IFR
هنگامی که مقررات پرواز با دستگاه بکار می رود یا هنگامی که هواپیمایی در حال عملیات تحت مقررات پرواز با دید وارد فضای هوایی تحت کنترل شود، کنترل مثبت ترافیک هوایی اعمال می
شود. اصولاً در این قوانین باید ارتفاعات و مسیرهای ویژه را برای هر هواپیما تعیین و حداقل فاصله
بین آنها را حفظ کرد. فضاهای هوایی مزبور را، فضای هوایی تحت کنترل مثبت می نامند.
در هر شرایطی که ایمنی عملیاتی ایجاب کند، سازمان هوانوردی میتواند محدوده فضای هوایی تحت کنترل مثبت را گسترش دهد. در هر صورت، تمایل بر این است که فضای هوایی گسترده تری تحت سیستم کنترل مثبت قرار گیرد. (صفارزاده،1387: 278 )
2-4-1-2 محدوده کنترل پایانه:
محدوده کنترل پایانه مشتمل بر فضای هوایی کنترل شده ای است که از سطح زمین تا ارتفاعات مشخصی به سمت بالا گسترش می یابد و در محدوده ی فضای مزبور، تمامی هواپیماها باید از قوانین عملیاتی و الزامات تجهیزاتی تعیین شده در بخش 91 مقررات هوانوردی فدرال تبعیت کنند. محدوده های کنترل پایانه را در اطراف فرودگاههای بزرگ به این سبب تعیین می کنند تا ایمنی و کارایی عملیات هواپیماها در آن افزایش یابد. علاوه بر فرودگاههای بزرگ، برخی از فرودگاههای کوچکتر نیز میتواند در حوزه کنترلی این محدوده قرار گیرد. (صفارزاده،1387: 279 )
2-4-1-3 محدوده خدمات راداری فرودگاه:
محدوده خدمات راداری فرودگاه ، فضای هوایی تنظیم شده ای در اطراف فرودگاههای معینی است که در آن سیستم کنترل ترافیک هوایی، هدایت راداری و کنترل توالی عملیاتی هواپیماها را بطور مداوم برای تمامی هواپیماهای عملیات کننده تحت شرایط پرواز با دستگاه و با دید فراهم می کند. محدوده ی فضایی مزبور معمولاً در فرودگاههای شلوغی که محدوده ی فضایی کنترل پایانه را مجاز نمی دانند، طراحی و مقرر می شود و دلیل استقرار آن، تأمین عملیات نشست و برخاست ایمن در فرودگاه است. (صفارزاده،1387: 280)
2-4-1-4 طبقه بندی فضاهای هوایی:

                                                    .