عوامل مربوط به کودک، عقب ماندگی ذهنی

4. هزینه‌های آموزشی: حق برخورداری از آموزش رایگان در قانون اساسی اشاره شده است که عامل اصلی افزایش تعداد دانش‌آموزان بعد از انقلاب بوده است. اما استفاده از امکانات آموزشی هزینه‌ای در بر دارد که برای برخی از خانواده‌ها سنگین است و این می‌تواند علت ترک تحصیل باشد. ضعف تحصیلی و مردود شدن از عوامل مهم ترک تحصیل است. اکثر والدین احساس می‌کنند هزینه بالای تحصیل، دلیل قانع کننده‌ای برای بیرون آوردن کودکان از مدرسه است. در مناطق روستایی یا صنعتی وجود فرصت‌های شغلی در اختیار نوجوانان و هزینه استفاده از امکانات آموزشی باعث از دست دادن در آمد بالقوه ناشی از کار کودک برای خانواده می‌شود و همراه با هزینه‌های مستقیم تحصیل منجر به ترک تحصیل می‌شود(عطوف، 1386، ص 51).
2-3-4- علل روان‌شناختی و بالینی
علل روان‌شناختی مانند شخصیت افراد، واعتماد به نفس یا علل بالینی مربوط به والدین و کودک در بزه‌دیدگی اطفال نقش موثری را می‌توانند داشته باشند.
2-3-4-1- علل روان‌شناختی
عوامل روانی در بسیاری از اعمال خشونت‌آمیز اشخاص نقش قابل توجهی دارند. این رفتار ناشی از شخصیت افراد است وشخصیت انسان در تعامل با محیط اجتماعی معنادار می‌شود. افراد ناتوان در سازگاری با محیط خانواده به دلیل مسائلی روانی به احتمال بیشتری مرتکب رفتارهای ناهنجار در جامعه خواهند شد. وجود اختلافات شخصیتی، عقده‌های روانی و ناهنجارهای رفتارهای احتمال ارتکاب کودک‌آزاری را افزایش می‌دهد. افرادی که زمینه پرخاشگری بیشتری را دارند از تحمل رفتار شیطنت‌آمیز کودکان ناتوان هستند(فخرایی، بی‌تا، ص 2).
عواملی چون پایین ‌بودن سطح اعتماد به نفس، ناتوانی درتحمل ناکامی و افسردگی، ارتباط ضعیف میان والدین، مرزهای نامشخص بین نسلی و.. . از عواملی است که منجر به افزایش بزه‌دیدگی اطفال می‌شود. والدین کودک‌آزار با کودکان خود در تعامل بسیار منتقد، اعمال کنترل و هدایت مستقیم بیشتری در مقایسه با والدین غیر کودک‌آزار دارند. پرخاشگری کلامی و جسمی نیز به وفور در آنها دیده می‌شود. آزار دهندگان جسمانی، نسبت به کودک و رفتار او حساسیت منفی و تحریک پذیری نشان می‌دهند و این ویژگی‌ها باعث می‌شود که با کوچک‌ترین جرقه مثل رفتار کودک یا استرس محیطی، ریسک بزه‌دیدگی جسمانی طفل را افزایش دهد. افسردگی‌یکی از اختلالات شایعی است که هم با غفلت و هم انواع آزار نسبت به کودکان مرتبط است. ویژگی روان‌شناختی افرادی که مبادرت به آزار جنسی کودکان می‌کنند، در جای خود می‌تواند قابل توجه باشد. برخی کودکان، قربانی آزار جنسی افراد می‌شود که مبتلا به نوعی اختلالات روان‌پزشکی به نام پدوفیلیا هستند. بچه گرا‌ها از نظر رشد اجتماعی، عزت نفس، و مهارت‌های اجتماعی در سطح پایین‌تر قرار دارند وآنچه دراین افراد بیشتر مورد توجه است سابقه آزار این افراد در دوران کودکی است. تقریبا‌ یک سوم کسانی که مورد انواع آزارها و غفلت قرار می‌گیرند، در آینده کودکان خود را مورد بی‌توجهی و آزار قرار می‌دهند (آقا بیگلویی، پیشین، ص36).
مطالعات نشان داده است که وجود‌ یک والد حمایت کننده در طول دوران کودکی‌ یک ارتباط زناشویی حمایتگر و کمتر بودن وقایع استرس‌زا در زندگی بزرگ‌سالی می‌تواند مانع از انتقال نسلی کودک‌آزاری شود. با توجه به‌ یافته‌ها‌ی پژوهشی به نظر می‌رسد اختلالاتی که بر خلق و نحوه تفکر و قضاوت یا ادراک خود تأثیر بیشتری می‌گذارند نقش مهمی در بروز پدیده کودک‌آزاری داشته باشند. مقیاس‌های کج خلقی، پرخاشگری، آزارگری، افسردگی اساسی، پارانوئید با کودک‌آزاری رابطه دارند. اختلال پارانوئید و ضد اجتماعی بودن از اختلالاتی هستند که نحوه تفکر و قضاوت افراد را دستخوش آشفتگی کرده و همین باعث افزایش بزه‌دیدگی اطفال می‌شود. برای مثال،‌یک مردی 40 ساله که دو بار همسرا ن خود را طلاق داده وبرای بار سوم ازدواج کرده، همیشه دچار سوءظن و بد گمانی نسبت به همسران خود بوده است. او تمام پنجره‌های منزلش را پوشانده بود و همواره احساس می کرد که همسرش نسبت به وی بی وفاست و دختر کوچکش فرزندی نامشروع است. به همین دلیل، تصمیم گرفت نوزاد شش روزه‌اش را بکشد و لذا او را در فریزر گذاشته و از خانه خارج می‌شود تا دختر 14 ساله‌ی دیگرش را که از همسر اولش بوده است به قتل برساند.
2-3-4-2- علل بالینی
بحث در این مورد را در دو بند علل مربوط به والدین و علل مربوط به کودک بررسی می‌کنیم.
2-3-4-2-1- علل مربوط به والدین
خانواده نقش اساسی در بروز بزه‌دیدگی اطفال دارد. برخی از عوامل خطرزا برای کودکان مربوط به شرایطی است که منجر به حاملگی شده است و برخی دیگر مربوط به ساختار خانواده بر می‌گردد. در ارتباط با شرایط وقوع حاملگی می‌توان به مواردی چون حاملگی زودرس، حاملگی‌های نزدیک به هم یا منجر به قرار دادن کودک در دستگاه مخصوص رشد و جدایی کودک از مادر شود، اشاره نمود. ممکن است خود والدین دچار آشفتگی باشند یا خودشان خشونت در دوره کودکی را تجربه کرده باشد. والدین ممکن است رفتارهای اعتیادی از خود بروز دهند. اعتیاد به الکل یا مواد‌مخدر، ارتکاب عمل خشونت بار را تسهیل می‌کند. به‌طور کلی علل مربوط به والدین را در پیدایش پدیده بزه‌دیدگی اطفال به شرح زیر بیان نمود:
عقب ماندگی ذهنی والدین، داشتن توقعات غیر واقعی از فرزند و درک نادرست از توانایی‌های متناسب با سن کودک مانند خشمگین شدن والدین به علت ناتوانی کودک از خوردن غذا. خانواده‌های منزوی که منجر به فقدان اطلاع و آگاهی کافی والدین از چگونه مراقبت و نگه‌داری از کودک خواهد شد. نداشتن مهارت‌های لازم برای ایفای نقش پدر و مادر، والدین دارای سابقه‌ی تلخ کودک‌آزاری در دوران کودکی سن پایین ‌والدین مادر از 26 و پدران از 36، تک والد بودن و.. .. به‌طور اجمال می‌توان گفت که علل کودک‌آزاری و بزه‌دیدگی اطفال در ایران به‌طور اختصار عبارتند از: اعتیاد والدین – فقر مالی و استرس‌های ناشی از آن – وجود برخی عناصر فرهنگی مولد خشونت – ازدواج مجدد و وجود ناپدری و نامادری چند همسری.(خضروی افلاک، 1375، ص 98).
2-3-4-2-2- علل مربوط به کودک
در صورتی که شرایط بحرانی که بزرگ‌سال در آن به نگهداری کودکان می‌پردازد با بعضی از شرایط مربوط به کودک همراه گردد، در این صورت، امکان آزار کودکان افزایش می‌یابد. گریه ممتد کودک، خیس‌کردن رختخواب و.. . . را می‌توان از عوامل تشدید خطر دانست و به خوبی نمایان می‌شود که چرا نوزادان و کودکان در سنین بسیار پایین ‌مورد اذیت قرار می‌گیرد. سن کودک از عوامل متعدد دیگری که مربوط به حالات جسمانی و روانی کودک می‌باشد می‌تواند‌ یکی ازدلایل باشد.
2-3-4-2-2-1- سن کودک
اعلام شد که ‌یک سوم قربانیان در بررسی‌های انجام شده در سال‌های1998- 1997خشونت کودکان زیر سه سال‌اند و تقریبا بیش از 53 % کمتر از 6 سال بوده‌اند. اولین سال‌های زندگی پر خطر ترین مقطع سنی در وقوع کودک‌آزاری است. تکرار کودک‌آزاری در سنین 8-7 سالگی به علت درصد بالای مشاهده موارد کودک‌آزاری در کودکان این مقطع سنی می‌باشد. زیرا اغلب به دلیل کم خطر بودن جراحات در این سن، پس از ایراد ضرب و جرح به‌طور مکرر برای معالجه با پزشک مشورت می‌شود و در نتیجه سعی در پنهان نمودن آن بیشتر است. این بدان مفهوم است که کودکان در سنین پایین ‌با خشونت بیشتری مورد آزار قرار نمی‌گیرند، بلکه درصد نتیجه ناگوار در مورد آنان بالاتر است. دلایل آسیب‌پذیریی بیشتر کودکان سه ماهه تا سه ساله در برابر آسیب‌های والدین می‌تواند به‌این دلایل باشد که کودک چون در سن پایین ‌قادر به برقراری روابط معنادار متقابل اجتماعی نیست، باعث ناامیدی والدین در برقراری ارتباط با کودک می‌شود و چون والدین راهی برای متقاعد کردن کودک نمی‌یابند بنابراین، به تنبیه جسمانی کودک متوسل می‌شوند و کودکان نو پا و نوزادان فاقد مقاومت بدنی هستند و احتمال منجر به مرگ افزایش می‌یابد. سایر عوامل مربوط به کودک در وقوع کودک‌آزاری می‌تواند موارد زیر باشند: فرزند اول خانواده بودن – نارس بودن کودک – داشتن معلولیت‌ یا عقب ماندگی ذهنی – کودکان بیش فعال – کودکان سازش ناپذیر و کودکان ناخواسته و نامشروع – فرزند خواندگی – کودکانی که دائماً مریض میشوند – یا دارای ظاهر زشت و لاغر هستند. لذا می‌توان گفت که بزه‌دیدگی اطفال در اثر عوامل مختلفی چون خانوادگی (مربوط به کودک یا والدین) آموزشی – سیاسی و فرهنگی – روان‌شناختی و بالینی به وقوع می پیوندد. به خصوص عوامل خانوادگی و علل مربوط به والدین همچون شغل – سن – تحصیلات – طلاق –ازدواج مجدد – اعتیاد و.. . تأثیر به سزایی در بزه‌دیدگی اطفال دارد(قاسم زاده، 1376، ص51).
2-3-4-2-2-2- جنسیت کودک
جنسیت طفل نیز از عوامل مهم بزه‌دیدگی است. یافته‌های آماری، نشان می دهند که دختر بچه و دختران نوجوان بیشتر از پسرها در معرض انواع بزه‌دیدگی، مِن جمله سوءاستفاده جنسی و هرزه نگاری و توریسم جنسی و خرید و فروش و قاچاق جنسی قرار می‌گیرند. لذا حمایت بیشتری از دختران چه از لحاظ کیفری و چه از لحاظ حمایت‌های پیشگیرانه‌ی غیر کیفری لازم است.
2-4- انواع پیشگیری از بزه‌دیدگی اطفال

                                                    .