قانون مجازات اسلامی، پیشگیری از جرائم

2-4-2- پیشگیری وضعی از بزه‌دیدگی اطفال
اقدام‌های وضعی پیشگیرنده ناظر به اوضاع و شرایطی است که مجرم را در آستانه ارتکاب جرم قرار می‌دهد این اوضاع و احوال که در جرم‌شناسی وضعیت‌های ماقبل بزه‌کاری یا وضعیت‌های پیش جنائی نام دارد، فرآیندگذار از اندیشه به عمل مجرمانه را تحریک یا تسهیل کرده و نقش تعیین کننده‌ای در آن ایفا می‌کنند. از آنجا که بزه‌دیده‌ یا آماج جرم جزء این وضعیت‌ها قلمداد می‌شود، پیشگیری وضعی با تغییر وضعیت‌های ماقبل بزه‌کاری، مثلاً ازطریق حفاظت یا تقویت حمایت از بزه‌دیده یا آماج بالقوه جرم با استفاده از دستاوردهای فناوری نوین، دشوار کردن ارتکاب جرم، بالا بردن خطر شناسایی و دستگیری بزه‌کار از عملی ساختن اندیشه خود نسبت به آن بزه‌دیده یا آماج حمایت شده صرفنظر خواهد کرد. به عبارت دیگر، پیشگیری وضعی شامل مسئول کردن کل جامعه در قبال خطر مجرمانه و خطر بزه‌دیده گی شناخته می‌شود. به گونه‌ای که اعضای آن خود مراقبت از خود و اموال مشارکت می‌کنند. مانند رعایت احتیاط برای خود و دیگران، عدم وسوسه و تحریک دیگران، اعلام جرائم احتمالی به مقامات صالح، مشارکت مستقیم یا غیرمستقیم در بازپروری محکومان، تجدید و تقویت ارتباط و همنشینی اعضای محله‌ها از طریق ایجاد راه‌های محلی اطلاع رسانی و خدماتی در زمینه امنیت محلی و پیشگیری از جرائم محلی. (نگهی، 1381، ص 125).
بنابراین، تقویت حفاظت از آماج‌های جرم مستلزم ایجاد موانع فیزیکی میان بزه‌کار و آماج جرم است. این موانع همان‌گونه که اشاره شد ممکن است منابع انسانی (عوامل امنیتی، پلیس، گشت شهروندان و.. .) و یا منابع مادی (نصب قفل، درهای آهنین، سیستم‌های هشدار دهنده آشکار کننده، حفاظ پنجره‌ها، دوربین‌های نظارت الکترونیکی و.. .) باشند. ایجاد فضای‌های قابل دفاع، ساماندهی مجدد محله یا محیط به گونه‌ای که حس مسئولیت و احساس تعلق را به محیط مربوط به او برمی انگیزد. در قلمرو اجرای این پیشگیری با توجه به متفاوت بودن انگیزه‌های مجرمانه حتی در جرائم مشابه با‌یکدیگر، تدابیر ناظر به از بین بردن فرصت‌های ارتکاب جرم نیز باید متفاوت باشد. (گسن، 1376، ص 552).
‌یکی از عواملی که در فرآیند گذار از اندیشه مجرمانه در ملاحظات بزه‌کاران وارد می‌شود هزینه کیفری ناشی از ارتکاب جرم است.
بدین ترتیب، قانون جزاء می‌تواند نقش مهمی در جذاب ساختن آماج مطلوب و مناسب برای بزه‌کاران از طریق بالا بردن هنر ارتکاب جرم (با تعیین کیفرهای شدید) ایفاء نماید. اطفال به عنوان افراد آسیب‌پذیری در برابر تعرضات و تجاوزات و بی‌توجهی‌ها، از استعداد و پیش زمینه بزه‌دیدگی بالائی برخوردار بوده و به راحتی از بزه‌دیدگانی بالقوه به بزه‌دیدگان بالفعل تبدیل می‌شوند. و لذا حقوق جزاء می‌تواند با جرم‌انگاری برخی رفتارها از بزه‌دیده واقع شدن آنها بکاهد (با بالابردن هزینه کیفری برای بزه‌کاران). اما قانون جزاء علاوه بر نقش سرکوبگر، نقش بیان و توصیف ارزشها را نیز ایفاء می‌کند بگونه‌ای که جرم‌انگاری کودک‌آزاری، نشانه ‌تقبیح آن از طرف جامعه و انعکاس ارزش حمایت از حقوق کودک می‌تواند باشد. قوانین کیفری ایران نیز با وجود اینکه از ‌یک سیاست کیفری منسجم در مبارزه با کودک‌آزاری تبعیت نموده است. اما به‌طور کلی از دو طریق درصدد پیشگیری کیفری از کودک‌آزاری برآمده است.
1. حمایت افتراقی از اطفال با تشدید مجازات بزه‌کارانی که اطفال را قربانی اعمال مجرمانه خود قرار می‌دهند.
2. جرم‌انگاری‌های خاص برخی رفتارها در قوانین کیفری. حمایت‌های افتراقی از اطفال در قالب قانون مجازات اسلامی و برخی قوانین نظام کیفری نوعی کنترل اجتماعی از راه دور از طریق تهدید بالقوه و بالفعل افراد به مجازات می‌باشد و اصولاً در عدالت کیفری، مجازات‌ها در جهت کنترل جرم دارای ظرفیت و استعداد محدود می‌باشند. حقوق جزاء تنها توانایی کنترل بخشی از جرائم را دارد و طبیعی است که جامعه برای مهار جرم بایستی بر سازوکار غیرکیفری نیز تکیه کند. امروزه شاهد پیشنهاد راه‌کارهای غیر کیفری هستیم که در این راستا کنترل اجتماعی نزدیک (همجوار) مطرح می‌شود که در آن به دنبال سازوکارهایی می‌باشیم که به بزه‌کار بالقوه نزدیک باشد (همچون خانواده، مدرسه و.. .) و سازوکار‌های یاد شده می‌توانند قبل یا در جریان وقوع جرم یا پس از آن مورد استفاده قرار گیرند. در زمینه پیشگیری وضعی از بزه‌دیدگی اطفال می‌توان به منابع انسانی که مانع بروز یا تشدید و یا انفجار یک بحران و حالت خطرناک می‌شود اشاره کرد. از جمله مهم‌ترین این منابع تشکیل و عملیاتی کردن پلیس کودک که در کشور ما هنوز وجود ندارد و فعال‌سازی تشکیلات غیردولتی و تأسیس نهاد ملی اشاره کرد.
2-4-2-1- پلیس کودک
این نهاد در رابطه با بزه‌کاری و بزه‌دیدگی اطفال به منظور جلوگیری از تماس کودکان با نیروهای انتظامی است لازمه‌ ایجاد این نهاد، تدوین قانونی به همین نام می‌باشد که هدف از تاسیس آن، شرایط و ویژگی‌ها و وظایف و اختیارات آنها معین می‌شود. لازم است این نهاد توسط نشریه مخصوص آن و یا نشریاتی که توسط دیگر سازمان‌های غیر دولتی ذیربط منتشر می‌شود و یا توسط اقدامات تبلیغی کمیسرکودکان به خانواده کودکان شناسانده شود. علاوه برکودکان هر شهروند دیگری نیز می‌تواند موارد بزه‌دیدگی کودکان را گزارش کند. بخش روابط عمومی این نهاد باید فعالانه در خدمت کودکان باشد و موارد بزه‌کاری و بزه‌دیدگی را به‌طور صحیح و سریع به مقامات مربوط گزارش دهد و در مواردی که اطلاعات و امکانات بیشتری لازم است با مراکز پلیس عمومی همکاری کند به‌ویژه بزه‌کاری و بزه‌دیدگی که جنبه بین‌المللی دارند. لازم است مأمورین این نهادها اعم از زن و مرد دوره‌های آموزشی هفتگی یا ماهیانه در خصوص آشنایی با حقوق بشر، حقوق کودک و مقررات دادرسی آنها را یاد بگیرند و باید به منظور کشف موارد بزه‌دیدگی کودکان که در معرض خطر هستند، در مراکز اجتماع کودکان از جمله مدرسه، پارک و.. . حضور داشته و بر رفتارهای آنها نظارت داشته باشند. کودکان باید در خیابان‌ها و به‌طور کلی در محیط بیرون خانه تحت حمایت و پوشش ایمن پلیس کودک قرار گیرند. پلیس کودک در راستای انجام وظایف خود و پیشگیری از بزه‌دیدگی اطفال باید با دادگاه اطفال، مددکاران اجتماعی، مرکز مشاوره، سازمان‌های غیر دولتی و دولتی در ارتباط بوده و در مجموعه تشکیلاتی خود از روانشناسان کودک، جرم‌شناسان و سایر کارشناسان بهره بگیرد. همچنین باید نسبت به اسکان کودکان در معرض خطر که امکان نگهداری آنها در خانواده نیست و یا کودکانی که خانواده‌ای ندارند در سازمان‌های دولتی و غیردولتی که به همین جهت تشکیل شده‌اند، اقدام نماید. (بخشی پور، 1381، ص 112). در ایران که بحث پلیس پیشگیری به منظور جلوگیری از وقوع جرم مدنظر مسئولان قرار گرفته تشکیل پلیس کودک می‌تواند از وقوع بسیاری از جرائم علیه کودکان جلوگیری کند. پلیس کودک با اهداف ذیل تشکیل گردیده است:
1. تخصصی شدن واحدهای پلیس.
2. آموزش پرسنل در راستای حرفه‌ای شدن پلیس.
3. انجام سرویس‌دهی بهتر و سریع تر به مردم.
4. برخورد تخصصی و جدی‌تر با مجرمین.
عمده‌ترین وظایف پلیس عبارتند از:
1. بررسی تهیه و تنظیم طرح‌ها و دستورالعمل‌های حفاظتی و مراقبتی و پیشگیری انتظامی از وقوع جرم.
2. تنظیم طرح‌ها و دستور العمل‌های تأمین نظم و امنیت، برگزاری اجتماعات، تشکل‌ها و راهپیمایی‌ها.
3. تهیه دستورالعمل و طرح‌های حفاظت از اماکن و نقاط حساس و طبقه‌بندی شده.
4. برآورد تجهیزات، نیروی انسانی، بودجه مورد نیاز و ارایه طرح توزیع آنها به مجاری ذی‌ربط. (بخشی پور، 1381، ص 114).
2-4-2-2- سازمان‌های غیر دولتی

                                                    .