منابع تحقیق درباره مجلس شورای ملی، ناصرالدین شاه

دانلود پایان نامه

علت دوم آن بود که با رشد جامعه علمی، مسئله تخصصی شدن نیز شکل حادتری به خود گرفت. متخصصان کسانی بودند که دانش زیادی درباره موضوعات محدودی داشتند. به این ترتیب «فرهیخته رنسانی» یعنی همه‌دانی که به موضوعات مختلف احاطه داشت و قادر بود مطالب مختلف را با زبانی شیوا برای مخاطبان بازگو کند، از صحنه ناپدید شد. یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های این نوع فرهیخته‌های رنسانسی «گوته آلمانی» بود. تخصصی شدن در نظام آموزشی نیز تاثیر گذارد و موجب گردید رشته‌های علمی از رشته‌های ادبی جدا گردد.
تخصصی شدن در عین حال نوعی تشخص برای متخصصان پدید آورد که بی‌شباهت به تشخصی نبود که افراد طبقات مرفه برای خود قائل بوند. بدین ترتیب متخصصان میان خود و دیگران نوعی حد و مرز قائل شدند. برای نمونه پزشکان از بیمارانی که دارای اطلاعات زیادی درباره بیماری خود بودند و چون و چرای زیاد می‌کردند خوششان نمی‌آمد. اما تخصصی‌شدن در عین حال دوباره نیاز به ترویج علم در میان عامه را مطرح ساخت. انواع متفاوتی از عامه وجود داشت که هر یک مایل بود با معرفت علمی در ترازی که متناسب با نیازهای آنان بود آشنا شود و آماده بود هزینه این امر را نیز بپردازد.
باید اذعان داشت که ارتباطات علم در قرن بیستم، توانست شکل تخصصی به خود بگیرد. نخستین سرویس تخصصی علمی در سال های 1920، به واسطه ادوین. و. اسکریپس بنیان گذاری شد. سرویس علم در واقع یک خبرگزاری بود که مشهور بود داستان‌هایی ارائه می‌کند که از لوله آزمایش بیرون می‌آیند(وحیدی، 1388 Weigold , 2002)
اولین خبرنگاران علم در انگلستان در سال‌های دهه 1930 پدیدار شدند. اول ج.گ.کراوتر در منچستر گاردین، بعد ریچی کالدر در دیلی هرالد و سپس دیگرانی که به یکباره ظاهر شدند. روزنامه‌نگاری علم که در آمریکای شمالی حدود همین زمان‌ها شروع شده بود، بسیار پیش از انگلستان به شمار بالای اعضا دست یافت. انجمن ملی نویسندگان آمریکا که در سال 1945، تنها 63 عضو داشت این شمار را در 1960 به 413 نفر رسانده بود. این زمانی بود که علم، در رسانه‌های دیگر نیز جایگاهی تثبیت شده داشت. برنامه‌های علمی از سال‌های نخست راه‌اندازی رادیو در سال‌های 1920 از رادیو پخش می‌شد اما زمان زیادی طول کشید تا علم به عنصر ثابت و منظم تلویزیونی تبدیل شود. با این همه در بریتانیا، از سال‌های پس از 1957، علم بخشی هرچند اندک اما با اهمیت در برنامه‌های تلویزیونی به دست آورد. از این دوران به بعد سینمای غیر تخیلی، علم کاربردی را در پوشش پزشکی علمی و سلامت همگانی با قدرت به تصویر کشید. نمونه‌ای از این مجموعه، فیلم جهان فراوانی پاول روتا در 1943 است که با همکاری دانشمند تغذیه جان بوید اور ساخته است. در واقع بخش مهمی از تاریخ علم، بیش تر بر مدار سلامت و بهداشت می‌چرخیده است (Boon, 2002:10) .
4-1-2 تاریخچه روزنامه‌نگاری علم در ایران
نویسندگی درباره موضوعات علمی به اولین روزهای آغاز روزنامه‌نگاری در ایران باز می‌گردد. کاغذ اخبار اولین روزنامه ایران ار سال 1837 میلادی منتشر شده است. پس از آن روزنامه “زاهر یرادی باهرا ” در سال 1849میلادی به عنوان دومین روزنامه ایرانی، از اولین شماره خود به انتشار مطالبی با محتوای علمی پرداخته است. در شماره نخست این روزنامه بخشی با عنوان «مطالبی درباره علم نجوم» چاپ شده است(رسول اف، 59:1389).
نشریه «زاهر یرادی باهرا» دومین نشریه‌ای است که در سال 1265 ه.ق (عهد ناصرالدین شاه) از سوی آشوریان به زبان سریانی در ارومیه منتشر شد. این نشریه توسط مبلغان امریکایی در ارومیه منتشر می‌شد، محل انتشار این نشریه مدرسه است و نویسندگانش معلمان و خوانندگان آن را دانش‌آموزان و فارغ‌التحصیلان مدرسه تشکیل می‌دهند.شماره اول این نشریه در سال 1849 میلادی ( 1265 هجری.قمری ) از سوی میسیونرهای امریکایی منتشر شد و تا سال 1918 میلادی به مدت 69 سال در ارومیه به انتشار خود ادامه داد. این نشریه یکی از طولانی‌ترین دوره‌های انتشار را در میان نشریات ایران دارد و به عنوان اولین روزنامه آسوری زبان جهان و اولین نشریه مذهبی ایران مطرح است( دشتی و مرادی، مرکزآموزش و پژوهش همشهری، 1390).
اما نخستین نشریه علمی در تاریخ روزنامه‌نگاری ایران در سال 1864 میلادی با نام «علمیه دولت علیه ایران» چاپ شده است. این نشریه 27 سال پس از انتشار نخستین روزنامه ایران به صورت ماهانه منتشر می‌شد(رسول اف،51:1389).
درسال 1863میلادی ناصر‌الدین شاه دستور انتشار روزنامه‌های دولتی تازه را صادر کرد و میرزا‌ اعتضاد‌السلطنه، وزیر علوم، مامور تاسیس و انتشار این روزنامه‌ها شد. به دستور اعتضاد‌السلطنه روزنامه دولت علیه ایران و اداره مطبوعات دولتی به ساختمان مدرسه دارالفنون انتقال یافت و این مدرسه مرکز انتشار و پخش روزنامه‌های دولتی شد. در 11 ژانویه 1864 (1 شعبان 1280) منتشر شد. استاد محیط طباطبایی در مورد انتشار روزنامه علمیه می نویسد:«… علیقلی میرزا یکی از پسران متعدد فتحعلی‌شاه از مادری گرجی در سال 1280 هـجری قمری روزنامه علمیه را دایر کرد که علی‌الظاهر خود در تحریر آن مقام اول را داشت و لحن برخی مقاله‌ها نشان می‌دهد که از زبان او سخن گفته می‌شود. شاهزاده بدین ترتیب در وادی روزنامه‌نگاری قدم می‌گذارد و قدیمی‌ترین روزنامه علمی مملکت را به سه زبان فارسی و عربی و انگلیسی انتشار داد. مسلم است معلمان مدرسه دارالفنون در این کار دستیار او بودند»(حسینی پاکدهی، 79:1374). مطالب این نشریه عمدتا علمی بود و بنابرآنچه در سرمقاله شماره اول این روزنامه نوشته شده: این نشریه برای «ترقی و تربیت ملت و دولت و رواج علم و صنعت» منتشر می‌شد. جالب است که در سرمقاله شماره نخست نشریه علمیه دولت علیه ایران، تلاش برای ترویج علم در میان عموم از اهداف آن شمرده شده است. مروری کوتاه بر محتوای این نشریه، کم و بیش آشکار ساخت که بیشترین مقالات آن در زمینه نجوم بوده است.
میرزا محمد علی خان تربیت (نماینده مجلس شورای ملی) درباره این نشریه می‌نویسد:« ” روزنامه علمیه دولت علیه ایران” از شماره یک مورخه غره شعبان سنه 1280 تا شماره 53 مورخه غره شوال 1287به زبان پارسی، عربی و فرانسوی از طرف اعتضاد‌السلطنه، در مطبع سنگی تهران چاپ می‌شده است.». علیقلی میرزا اعتضادالسطنه از فرزندان فتحعلی شاه که در زمان ناصرالدین شاه اداره وزرات علوم را عهده‌دار بود، همزمان با انتشار روزنامه علمیه، دو نشریه ادبی و تاریخی را نیز به چاپ می‌رساند. علیقلی میرزا، ادیب، شاعر، ریاضی‌دان و آشنا به زبان فرانسه و نجوم بود. تأثیر شخص او در کیفیت و سطح مطالب روزنامه محسوس است. به همین جهت او را بنیانگذار مطبوعات علمی و ادبی در ایران می دانند. علیقلی میرزا، با هوشمندی، همکاری معلمان ایرانی و خارجی دارالفنون را برای نگارش مطلب در روزنامه علمیه جلب کرده بود. (رجبی فروتن، 170:1390).
حسینی پاکدهی( 79:1374)درباره انتشار این روزنامه متذکر می‌شود که این روزنامه در حالی اولین روزنامه علمی ایران است که 64 سال قبل از آن تاریخ در سراسر جهان یک صد عنوان مجله علمی منتشر می‌شد که ظرف 150 سال به هزار برابر و ظرف 168 سال به دوهزار برابر رسید.
پس از این دوره می توان به نشریات دیگری که به صورت تخصصی به علم و دانش و ترویج آن می‌پرداخته‌اند اشاره کرد:
روزنامه علمیه و ادبیه ؛ از سال 1293 هـجری قمری منتشر می‌شد.
روزنامه علمی؛ یک ماه پس از روزنامه علمیه و ادبیه در سال 1293 هـجری قمری که در آن اندکی به مناقشات علمی دوره خود نیز پرداخته شده است.
روزنامه دانش، از سال 1299 هـجری قمری به عنوان ارگان علمی مدرسه دارالفنون منتشر و رایگان توزیع شده است.
تحول واقعی در انتشار نشریات علمی در ایران، از سال های دهه 1340 شمسی به بعد انجام گرفت. زیرا تعداد محصلین 6/2 برابر ده سال قبل ، تعداد پزشکان 7/4 برابر ده سال قبل و میزان واردات ماشین آلات 9/2 برابر ده سال قبل افزایش یافته بود. در حالی که در آن دوران تعداد نشریات علمی فقط 6 نسخه بود و ده سال قبل از آن نیز تعداد نشریات علمی پنج نسخه بود. در همین دوران تحول، مجله‌ای به نام «دانشمند» پا به عرصه مطبوعات می‌گذارد که انتشار آن تا به امروز ادامه دارد. اولین شماره این مجله با شعار «ماهنامه صبح امروز برای نسل دانشمند» در تاریخ اول آبان 1342 به دست چاپ سپرده می‌شود. مجله دانشمند پرسابقه ترین نشریه علمی کشور تا کنون است (رجبی فروتن، 175:1390).
5-1-2 بررسی روزنامه‌نگاری علم در برخی از کشورها
1-5-1-2 آمریکا
روزنامه ها
در سال 1978 روزنامه نیویورک تایمز یک بخش هفتگی را به علم اختصاص داد. این بخش جدید قسمتی از مجموعه‌ای بود که به جنبش علم عامه در اواخر دهه 1970 و اوایل دهه 1980 تبدیل شد. این جنبش مجموعه‌ای از مقالات، روزنامه‌ها و برنامه‌های تلویزیونی بود که به آموزش علوم برای عموم اختصاص پیدا کرد. طی چند سال اندک، روزنامه‌ها در تمام کشور با نیویورک تایمز به رقابت پرداختند. در ابتدا رشد در روزنامه‌ها کم بود، تنها 19 روزنامه در سال 1984 چنین بخشی داشتند. اما این تعداد به 66 روزنامه در 1986 و 95 عدد در سال 1989 رسید. صد روزنامه دیگر یا بیشتر( از میان حدود 1600 روزنامه روزانه در ایالات متحده) صفحات علمی هفتگی داشتند. اگرچه فضای برخی روزنامه‌ها کمتر از چیزی بود که مشخص شده بود، ولی این مقدار نیز قابل توجه است.
به هر حال تا سال 1922 جریان برعکس شد. تنها 47 روزنامه صفحه مجزا برای علم داشتند و حتی این صفحات هم کوچک‌تر و هم کم‌اهمیت‌تر از گذشته بودند. علاوه بر این صفحات از اخبار علمی به سمت اطلاعات بهداشت و تناسب اندام رفتند. صفحات سال‌های اولیه می‌توانست منبعی برای معلمان و دیگر افراد برای آموزش علوم به کار روند، اما بخش‌های جدید بیشتر به سمت سرگرمی جهت یافته بودند. (تنش میان اطلاعات، آموزش و سرگرمی همواره یکی از مباحث مطرح در روزنامه‌نگاری علمی بوده است.)
اگرچه عوامل متنوعی در مرگ بخش‌های علمی مقصر دانسته شده‌اند ، اما مهم‌ترین عامل موثر افت تبلیغاتی بود که از این صفحات حمایت می‌کرد. روزنامه‌ها در ایالات متحده تشکیلاتی تجاری هستندکه بر درآمد تبلیغات وابسته‌اند. بخش زیادی از رشد سریع بخش‌های علوم در دهه 1980 از رشد بازار کامپیوترهای شخصی ناشی می‌شد. بسیاری از روزنامه‌ها بخش علمی را راه انداختند تا محلی برای تبلیغ کامپیوترهای شخصی باشد اما رقابت در عرصه کامپیوترهای شخصی همراه با افت عمومی اقتصادی در اواخر دهه 1980 منجر به افت در تبلیغات در مورد کامپیوترهای شخصی و دیگر انواع تبلیغات شد. بخش‌های علمی که بخش‌های غیر ضروری روزنامه‌ها تلقی میشدند، اولین قربانیان بودند. امکان پوشش مطالب علمی در سایر قسمت های روزنامه‌ها یا در سایر رسانه‌ها از عوامل درگیر این وضع بودند.
مجلات
مجلات علمی عمومی در آمریکا سابقه‌ای بیش از 100 سال دارند. تعداد محدودی همچون ساینتفیک آمریکن و پاپیولار ساینس حتی قدمتی بیش از 100 سال دارند. از دهه 1970 سری جدید از مجلات علمی عمومی شروع به رشد کرده که بعضی از آنها به موضوعات محیط زیست اختصاص یافتند. بقیه بv روانشناسی یا پزشکی عامه پسند، تعداد کمی هم بر روی علوم محض متمرکز شدند.
البته بسیاری از مجلات در جذب آگهی شکست خوردند و ناچار تعطیل شدند. فقط دو گونه از مجلات باقی ماندند. گونه اول مجلاتی بود که یک حوزه خاصی از مخاطبان را هدف گرفتند همچون آسترونومی (نجوم) و اوشنز (اقیانوس ها)، گونه دیگری که فراوانی بیشتری نیز داشت مجلاتی بودند که دانش محض را با اطلاعاتی از مهم‌ترین دغدغه‌های عمومی مخاطبان مخلوط می‌کردند. نمونه این مجلات پاپیولار ساینس(علوم عمومی)بود که تمرکز شدیدی بر روی مقالات “چگونه این طور شد” و مقالات “همه چیز از همه جا” که در آن مباحث علمی-تخیلی با علوم موجود مخلوط می‌شد داشتند. (حسن زاده، 1391: 17-16)
شورای توسعه نویسندگی علمی
در سال 1960 انجمن ملی نویسندگان علمی یک واحد تابعه کاملا مستقل را ایجاد کرد تا فعالیت‌هایی را بر عهده گیرد که می‌تواند به” افزایش کمیت و کیفیت نویسندگی علمی” بیانجامد. این سازمان جدید، یعنی شورای توسعه نویسندگی علمی امروز به حیات خود ادامه داده تا از طیفی از فعالیت‌های مربوط به ارتقای کیفیت روزنامه‌نگاری علمی حمایت کند.