منابع تحقیق درباره چشم انداز 1404، مشکلات ساختاری

در این بخش ابتدا به ضرورت و اهمیت نظری این پژوهش و سپس به اهمیت و ضرورت آن در عمل می‌پردازیم.
1-2-1 ضرورت و اهمیت نظری
علم می‌تواند همچون بخشی از فرهنگ عمومی، همچون بخشی از آشکارگری هویت خلاق ملی نگریسته شود. از این چشم‌انداز با پذیرش اینکه علم نباید همچون عنصری جدا از فرهنگ در نظر گرفته شود بلکه باید در نسبت با دیگر سویه‌های بیان فرهنگی مقوله‌بندی شود، «ایده تسری علم به فرهنگ» گسترش می‌یابد. با این نگاه، سرمشقی که «فرهنگ علمی» را حمایت می‌کند این است که علم کنشگری جدا از جامعه نیست بلکه به شدت با دیگر فرایندهای اجتماعی پیوند خورده است. یکی از نخستین نتیجه‌های این مفهوم سازی، این ایده است که همگان باید اطلاعات بیشتری درباره علم داشته باشند. در این رابطه، فرهنگ علمی متضمن مردم‌سالارانه کردن دانش علمی و در نهایت نظامی مردم سالار است که شرایط آن گونه از دسترسی همگانی به دانش علمی را فراهم آورد(وحیدی، 155:1383).
با توجه به نقش بی بدیل رسانه‌ها در گسترش فرهنگ، و برساخته‌شدن شان از فرهنگ، و نیز نظر به سهم آنها در دموکراسی، پرداختن به مقوله روزنامه‌نگاری علم، به عنوان یکی از بازیگران رسانه‌ای کردن علم ضروری می‌نماید.
2-2-1 ضرورت و اهمیت عملی
مقوله مورد اهمیت دیگر در این حوزه، مقوله توسعه علمی است. طبق مصوبات همایش جهانی علم، روزنامه‌نگاران و خبرنگاران نیز در صحنه توسعه علمی نقش دارند. مشارکت فراگیر بازیگران عرصه تلاش علمی مستلزم بحث‌های دموکراتیک آگاهانه و اساسی بین همه اقشار جامعه است. سیاستگذاران از این طریق اعتماد عمومی نسبت به علم را تقویت می‌کنند و حمایت از آن را افزایش می‌دهند. برای تسهیل بحث دموکراتیک درباره انتخاب‌های سیاست علمی باید سازوکارهای مشارکتی مناسب ایجاد شود (قانعی راد، 256:1382).
توسعه علمی به معنای استمداد از روش و دانش عقلانی برای حل مسائل زندگی اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی, علی رغم معطوف بودن به مسائل عمومی، دارای زمینه نظری و پایه‌ای می باشند. علم تنها هنگامی نتایج خود را آشکار خواهد ساخت که با زندگی ما آمیخته گردد و از یک شی قابل انتقال بیرونی و بیگانه به بخشی از ارزش‌های ما تبدیل شود. در این صورت علم باید برای ما معنا داشته باشد، یعنی از منظومه ارزش‌های فرهنگی ما سربرآورد و با جهت گیری‌های اخلاقی ما سازگار باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری بهبود مشارکت عمومی در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با تولید، توزیع، مصرف و کاربرد دانش، ضروری به نظر می‌رسد و مشکلات ساختاری موجود بر سر راه مشارکت موثر گروه‌های محروم در امر سیاست‌گذاری در علم و فناوری باید رفع شود (قانعی‌راد، 257:1382).
بدیهی است که یکی از رسالت‌های رسانه سعی در بهبود مشارکت عمومی است. از همین روست که سهم آنها در دموکراسی و مشارکت عمومی تا جایی پیش می‌رود که آنها را رکن چهارم دموکراسی می‌شناسند. از آنجایی که یکی از نتایج پرداختن رسانه‌ها به علم، آوردن علم به ساحت اجتماعی زندگی مردم و افزایش حساسیت آنها نسبت به سیاست‌گذاری‌های علمی است، نقش روزنامه‌نگاران علم به عنوان یکی از کنشگران اصلی این فرایند، نقش مهم، حساسیت‌برانگیز و جریان‌ساز است، لذا بررسی عملکرد و جایگاه آنها ضروری می‌نماید.
از طرف دیگر رافائل پاردو و فلیکس کالوو نشان داده‌اند که در ارتباط میان دانشمندان و همگان، آن چیزی که بیش از هر مورد دیگر در موفقیت گسترش اجتماعی علم نقش دارد و پیکارهای فهم همگانی علم را به موفقیت می‌رساند، نه توانایی دانشمندان در برقراری ارتباط در سنجش با مردمان عادی، که حرفه‌ای بودن سازمان‌دهندگان و نهادهایی است که متولی آغازش‌های فهم همگانی علم هستند(وحیدی،165:1388).
با توجه به اهمیت مقوله حرفه‌ای بودن روزنامه‌نگاران علم، بررسی عملکرد آنها چه از نظر اصول حرفه‌ای روزنامه‌نگاری و چه به عنوان یکی از نهاد‌های متولی فهم همگانی علم، ضروری به نظر می‌رسد.
در ایران متاسفانه، علی‌رغم راهبردهای توصیه‌ای اسناد بالادستی، نظیر نقشه جامع علمی کشور، سیاست‌های ابلاغی علم و فناوری و نیز سند افق چشم انداز 1404، که در آن ایران کشوری با جایگاه اول منطقه در حوزه علم و فناوری ترسیم شده است، پرداختن به این حوزه در ادبیات پژوهشی مهجور واقع شده است، لذا این پژوهش برای پر کردن خلا تحقیقاتی در این حوزه مفید می‌نماید.
3-1 اهداف تحقیق
این پژوهش، اهداف زیر را به عنوان اهداف اصلی خود دنبال می‌کند:
بررسی عملکرد روزنامه‌نگاران علم در روزنامه‌ها
شناخت چالش‌ها و موانع توسعه روزنامه‌نگاری علم در ایران
درکنار اهداف اصلی، این پژوهش به دنبال اهداف زیر، به عنوان اهداف فرعی است:
بررسی اصول حرفه‌ای روزنامه‌نگاری در محتوای تولید شده توسط روزنامه‌نگاران علم
بررسی سبک مطالب علم و فناوری در روزنامه‌ها
بررسی ارزش خبری غالب در مطالب علم و فناوری
بررسی نوع تیترهای مطالب علم و فناوری
بررسی منابع مطالب علم و فناوری
بررسی عکس‌های مطالب علم و فناوری
بررسی حوزه تاثیر مطالب علم و فناوری
فصل دوم:
تدارک نظری تحقیق
مقدمه
در این فصل که به تدارک نظری پژوهش اختصاص یافته است، ابتدا به مرور تاریخی موضوع می‌پردازیم. سابقه روزنامه‌نگاری در جهان و ایران، سابقه روزنامه‌نگاری علم در ایران و جهان، و سازمان‌های مرتبط با این حوزه در بخش اول مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

                                                    .