منابع و ماخذ تحقیق تحکیم خانواده

ببرد اسلامبهجهت گیری عملی انسان توجه دارد و وی را مکلف می کند تا نسبت به گذراندن اوقات فراغتش احساس مسئولیت کند .
امام رضا (ع)فرمودند :کوشش کنید اوقات خود را به چهار قسمت تقسیم کنید؛قسمتی برای عبادت وخلوت با خدا،قسمتی برایتأمین معاش،قسمتی برای آمیزش ومصاحبت با برادران مورد اعتماد وکسانی که شما را به عیوبتان واقف می سازند ودر باطن نسبت به شما خلوص وصفا دارند وقسمتی را نیز به تفریحات ولذایذ خود اختصاص دهید. واز مسرت ونشاط ساعات تفریح،نیروی انجام وظایف وساعات دیگر را تامین کنید (جلالی فراهانی،1387:29).
2–8–3 ) عوامل مؤثر بر نحوهی گذران اوقات فراغت
سن و نقش خانوادگی :غالب تحقیقات انجام شده حاکی از آن است که دخترها کمتر از پسرها به ورزش میپردازند.همچنین ارتباط معنی داری بین سن و میزان دخالت والدین در گذران اوقات فراغت وجود دارد واین حالت در سن پایین بیشتر است.(فراهانی، 1387: 45)
-عوامل فردی و اجتماعی:ساروخانی معتقد است چگونگی رفتار انسان در هنگام گذران اوقات فراغت هیچ گاه به دقت شناخته نخواهد شد مگر زمانی که ساخت خانوادگی و ارزش های مقبول اجتماعی تحلیل شود و از این جهت نیز رابطه پدیدهی فراغت با سایر ارکان اجتماعی ملاحظه میشود.(گزارش ساز مان ملی جوانان:76،1381).
خانواده:نهاد خانواده با توجه به خصوصیاتی که داردمیتواند نقش بسیار مهمی در امر گذران اوقات فراغت ایفا کند.هر فرد ساعات متعددی از شبانه روز را در خانه به سر میبرد که از این اوقات برای استراحت ،غذا خوردن، رفع خستگی، گفتگو با دیگر اعضای خانواده، مطالعه، بازی و مانند آن استفاده میکند. شرایط اعضای خانوادهبر نحوهی گذران اوقات فراغت آنها اثر میگذارد.
خانواده میتواند با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود امکانات مناسبی برای گذران اوقات فراغت اعضای خود فراهم سازد،شناختی که پدر و مادر از ویژگیهای شخصیتی، استعداد، خواسته و امیال، نقاط قوت و ضعف و حیات فرزندان خود دارند،آنان را به عنوان مراجع صالحی برای کمک به گذران صحیح اوقات فراغت فرزندانشان فراهم میسازد.علاوه بر عوامل مذکور، سایر عواملی که نقش با اهمیت و تعیین کنندهای در گذران اوقات فراغت افراد دارند عبارتند از: مدرسه، دولت ،محل سکونت،نهادهای مذهبی،امکانات و جنسیت. (گزارش سازمان ملی جوانان :78،1381).
2–8–4) ابعاد اوقات فراغت
اوقات فراغت در مجموع دارای سه بعد است که از سه نیاز اساسی زمان فراغت نشأت میگیرد :
1-نیاز به تفریح ، آسایش و شادابی
2-نیاز به آموزش و تداوم یادگیری و افزایش مهارتهای فردی و اجتماعی، افزایش تواناییهای درونی خود برای بهبود و کیفیت زندگی اجتماعی.
3-برخورداری از اختیار و آزادی انتخاب که امکان ابراز وجود و ارائهی خدمات به دیگران برای تحقق خویش و کسب احترام اجتماعی در قلب فعالیت های داوطلبانه را فراهم میکند.(عبدالملکی:18،1387)
در عین حال هر فردی این امکان را دارد که بتواند خواستهها، انتظارات و نیاز های خود را در زمان فراغت در چهار حالت فعال یا غیر فعال ، فردییا جمعی تحقق بخشد. این ابعاد در ترکیب با سه بعد اوقات فراغت که ذکر شد در نمودار زیر نشان داده شده است:
نمودار2-2: ابعاد اوقات فراغت
2–8–5) انواع گذران اوقات فراغت
گذران اوقات فراغت در عصر حاضر به دلیل توسعهی فراوان در همهی زمینه های فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی بسیار متنوع شده است. هر یک از افراد جامعه با توجه به گرایش ها و سلیقهی خود سعی بر آن دارند که اوقات فراغت خود را به گونهای سپری سازندکه به بهترین وجه پاسخگوی نیازهای آنهادر این زمینه باشد . البته به این دلیل که همه ی فعالیتهایی که در جوامع مختلف به منظور گذران اوقات فراغت صورت میپذیرند؛سودمندنیستند.(جلالی فراهانی:39،1389)
نمودار2-3: انواع تفریحها
2–9) اوقات فراغت خانواده و مسائل مربوط به آن
اگر از اوقات فراغت به درستی استفاده شود و محتوای برنامههای ارائه شده برای اوقات فراغت، سالم باشد درسلامت روانی ومظاهر اخلاقی و دینی خانواده بسیار مؤثر بوده وازپایههای سعادت فرد وجامعه به شمار میرود.یکی از دانشمندان میگوید میان فراغت وسلامت درزندگی ومفهوم سلامت بدنی، فکری و احساس تندرستی ارتباط ژرف وعمیق وجوددارد.
اصولاً دریک جامعهی سالم مشکل اوقات فراغت وجود ندارد. یکی از دانشمندان می گوید: به من بگویید درهنگام فراغت چه می کنید تا بگویم شما که هستید وفرزندانتان را چگونه تربیت می کنید. این بدان معناست که یکی از مهم ترین کارکردهای اوقات فراغت تأمین بهداشت و سلامت روانی افراد و خانواده هاست. (مرکز مطالعات و تحقیقات حوزه ی نمایندگی ولی فقیه ؛ 1386: 112)
محققان روابط مثبتی رامیان مشارکت دراوقات فراغت خانواده و پیامدهایمثبت برای خانواده گزارش کردهاند. هاواکس (1991) نتیجه گرفت که تحقیقات اوقات فراغت خانواده ارتباط مثبتی بین انسجام و تحکیم خانواده با مشارکت در اوقات فراغت خانواده را نشان می دهد. اما این تحقیقات فاقد استفاده از یک چارچوب نظری کامل بودند (poff: 2010؛366).
هراندازه روابط درون خانواده مناسبترباشد، خانواده از ثبات واستحکام بیشتری برخوردار است.(اعزازی، 1386:12)
خانواده کوچکترین جزء اجتماع است. اجتماعی که از خانواده سالم تشکیل شده باشد، مسلماً اجتماعی است سالم،لذابرای بهبود وضع اجتماع مهمترین مسأله تلاش برای بهبود وضع خانواده و افرادآن است.(شادلو؛1383 : 8).
وقتی خانوادهاییا گروهی از موجودات زنده را می بینید که زندگی را در کنار یکدیگر سپری می کنند چنین گروهی چارچوب اصلی ساختار دنیای ما را جایی که معجزهی ما شدن به وقوع می پیوندند تشکیل می دهند. (پل پرسان؛ 1379: 34).
بنابراین تشکیل خانواده یکی از مهمترین وحساسترین اموری است که هر انسانی درمراحل زندگی خود با آن روبروست. خانواده کانون کوچکی است که فضای داخلی آن تا حدزیادی در موفقیت یا شکست اعضای آن مؤثر است(ظهیری؛ 1379 : 12).
تحکیم خانواده به ویژه با توجه به ارزشها و هنجارهای فرهنگی جامعهی ما از ضروریترین فعالیتهای اجتماعی به شمار میآید. خانوادهای که به لحاظ فرهنگی – اقتصادی ناتوان باشد. نمی تواند جاذبههای لازم را برای گردهم نگهداشتن اعضای خود فراهم بیاورد.(شادلو؛ 1383 : 10).
همانطور که قبلاً ذکر شد بین مشارکت در فعالیتهای اوقات فراغت خانواده و کارکردهای خانواده یک رابطه مثبتی وجود دارد. طبق نظر شاووالدین اوقات فراغت را به عنوان یک فرصتی برای افز ایش کارکردهای خانواده در ناحیهی روابط، کنترل و پیشرفت فرزندان و یادگیری قلمداد میکنند.( Freema&Zabriskie : 2003 ، 86)
اوقات فراغت خانواده شامل فعالیتهایی است که هر روزه توسط خانواده ها با هزینه کم انجام میشوند و همیشه قابل دسترسی هستند که این فعالیتها قویترین پیشبینیکننده کارکردها و روابط خانوادگی میباشند.(Ibid:80).
محققان بر این عقیدهاند که ماهیت رابطه بین اوقات فراغت خانواده و کارکردهای خانواده با تحقیقاتی که اوایل در این زمینه صورت میگرفت برای کل خانواده غیرقابل تعمیم بود ، چرا که یکی از کاستیهای تحقیقات اولیه این بود که فقط زن و شوهرهای متأهل مورد بررسی قرار میگرفتند و نتایج سپس به تمام اعضای خانواده تعمیم داده میشد.(Zabriskie & McCormick,2003:283)
تحقیقات اوقات فراغت خانواده ابتدا در دههی 1960 صورت گرفت در ابتدا فاقد یک چارچوب نظری دقیق بودند اما در طی زمان آنها توانستند مباحث نظری خود را بسط دهند. مدلهای نظری جدید در تحقیقات اخیر اوقات فراغت خانواده نسبت به تحقیقات دههی 70 درک بهترو دستورات اساسی برای پیشرفت و پیشبینی خدماتی که نویدبخش تقویت و استحکام خانواده ها هستند فراهم میکنند.( Zabriskie, 2001:30)
در سال 1998 اوردنربه پارکها و تفریحات حرفهای انتقاد کرد چرا که بر این عقیده بود که این تفریحات مدت زمان زیادی افراد خانواده را برای باهم بودن در کنار یکدیگر درگیر نمیکنند. وی سپس درصدد بود که با تمرکز بر روی تقویت اساسیترین نهاد در جامعه که خانواده است آنها را به چالش بکشد از آن پس به اهمیت اوقات فراغت خانواده افزوده شد.(Ibid:32)
اوقات فراغت خانواده نقش اساسی در سازگاری ، انسجام ، روابط خانوادگی و رضایت از زندگی ایفا میکند.
تحقیقات اوقات فراغت خانوادهکه عموماً در خارج صورت گرفته است همواره از روابط مثبت میان مشارکت در اوقات فراغت خانواده و نظام کارکردی خانواده در میان ساختهای مختلف خانواده از قبیل خانوادههایی که دارای فرزندخوانده با نژادهای مختلف، خانواده های تک والدی ، خانواده های هستهای و … حمایت کردهاند.(Dorthy,2007:4)
2–10) دیدگاه های جامعه شناسی در حوزهی اوقات فراغت
نظر جامعه شناسان امروزی راجع به اوقات فراغت این است که آن واقعیتی است کاملاّ تازه که در بافت جامعهی صنعتی پدید آمده است و آن را نمیتوان با بیکارگی قرون قبل مقایسه کرد . تصور میشود که جامعه شناسی فراغت به عنوان امری ضروری مطرح است، زیرا دانشی است که میخواهد مسائل واقعی تحولات حوزهی کار و شیوهی زندگی را مطالعه کند.
1 . مکتب فرانکفورت
از نظر فرانکفورتیها علی رغم افزایش ظاهری آزادی انتخاب در جوامع سرمایه داری، در واقع سلطهی فرهنگی و روابط محاسبه گرایانه و سودجویانه افزایش یافته است . آزادی و افزایش اوقات فراغت توهمی بیش نیست . زیرا مردم در جامعهی سرمایهداری تحت تسلط صنعت فرهنگ و نیازهای فرهنگی ساختگی قرار دارند . اوقات فراغت به صورت کالا بسته بندی میشود و تحویل بازارهای پر مشتری میگردد . از نظر صاحبنظران این دیدگاه آزادی انتخابی که از طریق بازارهای اوقات فراغت ارائه میشود به هیچ وجه حق انتخاب به شمار نمیآید . در واقع افراد در دام ایدئولوژی مصرف گرایی و سرمایه داری گرفتار آمده اند.
طرفداران این دیدگاه اوقات فراغت را ابزاری برای سلطهی بیشتر میشمارند و مؤسسات فراغتی را مؤسساتی میدانند که مردم را به طرف اشکال قابل قبول اوقات فراغت و باز تولید ساختار اجتماعی سوق میدهد.(آلبرو : 1380 ،12-70)
2 . دیوید رایزمن
رایزمن در کتاب خود به نام تودهی تنها بشارت دهندهی اصلی در گذران اوقات فراغت بود . رایزمن برای اولین بار این نظر را طرح کرد که تنها زمان اوقات فراغت است که به انسان این فرصت را میدهد تا به صورتی آزادانه با جامعهی مصرفی خود را سازگار سازد. رایزمن گذشتهگرا بود به عصر طلایی گذشته تأسف میخورد. رایزمن کسی بود که روی کاهش زمان ارزش کار اصرار میکرد و این چیزی بود که بعد از او دنبال شد او تصور میکرد که در تمدن فراغت نظام طبقاتی نابود خواهد شد. وی در صنعتی شدن جامعه تباهی انسانها را ملاحظه میکرد و تنها راه رهایی از این گرداب را فراغت میدانست او مسائل فراغت بر مبنای رابطه فرد و اجتماع بررسی نمود . به اعتقاد او فراغت در جامعهی معاصر، در ایجاد سلطهی جامعه بر فرد که ویژگی غالب انسان زمان ماست نقش تعیین کننده دارد. ( همان : 70 )
3 . کارل مارکس
مارکس در عین اهمیتی که برای کار قائل است در شرایط مختلف دو گونه تأثیر بر آن در نظر میگیرد یکی آنکه انسان ، انسانیت خویش را در کار تحقق میبخشد و اگر کار از قید و بندها رهایییابد جامعه نیز چهرهی انسانی خود را باز خواهد یافت و دیگر آنکه ، انسان محققاّ آزاد نیست مگر در خارج از حدود کار و انسان ، انسانیت خود را فقط هنگامی تحقق میبخشد که مدت کار به حد کافی تقلیل پیدا کند تا او بتواند امکان پرداختن به چیز دیگری را دارا باشد .
مارکس در بعضی موارد کار را به خودی خود نخستین نیاز انسانی میداند اما در موارد دیگر گفتهی خود را با افزودن این نکته اصلاح میکند که کار در صورتی شایسته انسان است که به وسیلهی مالکیت جمعی ، خودکاری صنایع ، افزایش زیاد وقت آزاد و فرا روی آنتی تز کار و فراغت تغییر کند . کنت و اسپنسر از حیث استنباطی که از جامعه دارند با نظر مارکس مخالفند اما هر سه آنها برای به زیر سلطه در آوردن زمان فراغت به وسیلهی پیشرفت فنی و رهایی انسان اهمیت زیادی قائلند . و همهی آنها غنای زمان فراغت را با بالا رفتن سطح آموزش کارگران و نقش رو به افزایش آنان در زندگی عمومی جامعه مربوط میدانند.(توسلی، 1385:10)
4 . تورشتاین وبلن
وی را میتوان پیشگام نظریهپردازی اوقات فراغت دانست . از نظر وی حرمت نفس بازتاب حرمتی است که دیگران برای انسان قائل میشوند اگر شخص به دلیل عدم توفیق در کوششهای رقابت آمیز مورد پسند جامعه ، چنین حرمتی را به دست نیاورد از فقدان حرمت نفس رنج خواهد برد . بنابراین انگیزهی تلاش وقفه ناپذیر در یک فرهنگ رقابت آمیز ، در هراس از دست دادن حرمت نفس ریشه دارد.
از نظر وبلن مصرف چشمگیر ، فراغت چشمگیر ، نمایش چشمگیر ، نهادهای بلند پایگی وسایلی هستند که انسانها تلاش میکنند تا با آنها در چشم همسایگانشان برتر جلوه کنند و بدان وسیله برای خودشان نیز ارزش بیشتری قائل شوند . آداب و روش های زندگی اشراف منشانه با ضابطهی فراغت و مصرف چشمگیر سازگاری دارند ، مصرف و فراغت چشمگیر لزوماًً منحصر به افرادی نیست که برای دستیابی به مقام عالی با دیگران رقابت میکنند ، این نوع سبک زندگی را اشخاص وابسته به رئیس خانواده ، مثل همسران و خدمتگذاران هم میتوانند برای بالا بردن منزلت سرورشان به نمایش گذارند.
به نظر وبلن مصرف چشمگیر و سبک زندگی مبتنی بر رفاه و فراغت بیشتر ، سراسر ساختار اجتماعی را فرا گرفته است ، بنابراین در یک فرهنگ رقابت آمیز ، افراد و طبقات پایینتر تلاش میکنند تا با الگو قرار دادن سبک زندگی و فراغت طبقهی بالاتر ، به احترام و منزلت اجتماعی بیشتری دست یافتند. ( وبلن : 1383 : 69-107)
5 . مدل تعادلی و هستهایاوقات فراغت خانواده
مدل تعادلی و هستهایاوقات فراغت خانواده برگرفته از تحقیقات پژوهشگر معروف به نام زابرسکی (2000)است. با توجه به مدل هسته ای و تعادلی 2 طبقه بندی اصلی اوقات فراغت خانواده وجود دارد. که خانواده ازآن به منظور ثبات وتغییر استفاده میکنند و می توانند انسجام وسازگاری خانواده را به وجود آورد.
فعالیتهای هستهای اوقات فراغت هر روزه و مشترک، کم هزینه، دردسترس و غالباً دربردارندهی فعالیت هایی است که اکثر اعضای خانواده آنرا باهم انجام میدهند. این فعالیتها شامل تماشای تلویزیون، ویدئو، بازی تنیس و …. میباشد. فعالیتهایفراغتیتعادلی خانواده کمتر رایجو به دفعات کمتری نسبت به فعالیتهای هستهای انجام میشوند و آن مثل؛ تعطیلات خانواده ، تفریح در فضای بازبه عنوان مثال ماهیگیری و قایق رانی، یا رفتن به پارک است.(2009:160 ؛ Nese)
.
مشارکت هم درفعالیتهای هستهای و هم درفعالیتهای تعادلی اوقات فراغت خانواده هم سازگاری و هم سطح انسجام خانواده را افزایش دهد که از دیدگاه سیستمی خانواده این عوامل ابعاد اصلی کارکردهاییک خانواده سالم است. از لحاظ نظری

                                                    .

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *