منبع مقاله درباره تاثیرات اجتماعی، دیدگاه اجتماعی

دانلود پایان نامه

ب) نیمه فعال: تعدادی از آبانبارها با اینکه در فصول بارش از طریق کانال یا به صورت خودبهخودی از آب باران پر میشوند اما به دلیل عدم رسیدگی و لایبرداری و آلودگیهای احتمالی، آب جمعآوری شده داخل مخزن قابل آشامیدن نمیباشد. در حال حاضر آب بعضی از این آبانبارها برای ساختمان سازی و فضای سبز، مصرف میشود.
ج) غیرفعال: تغییر در بافت شهرها و آبادیها و ایجاد خیابانها، کوچهها و ساختمانهای جدید باعث شده تا مسیلها و کانالهای هدایت کننده آب به بعضی آبانبارها مسدود یا بهطور کلی مخروب گردند. خالی ماندن مخزن از آب، این آبانبارها را تقریباً به حالت متروکه درآورده و موجب صدمه دیدن ساختمان آنها شده است(کاظمی و همکاران، 1390، ص9).
آبانبار در سفرنامهها
در این بخش به منظور شناسایی هرچه بهتر آبانبارهای شهر لار به بررسی مطالب نقل شده در ارتباط با آنها در سفرنامهها پرداخته شدهاست. همان گونه که پیش از این اشاره گردید به دلیل زلزله خیز بودن منطقه لارستان، همچنین تغییرات زیاد اعمال شده در طول سالیان بر آبانبارها، مطالعه و بررسی وضعیت آنها در سالیان گذشته امری ضروری به نظر میرسد. متاسفانه سفرنامههای موجود که در آنها از آبانبار سخن به میان آمدهاست، متعلق به سالهای پس از 989 قمری یعنی دوره حکومتی صفویان میباشند.
سفرنامهی جان نیوبری (1581میلادی، 989 قمری): گرداگرد شهر باغهای بسیاری دیده میشود که همگی با آب آبانبارها آبیاری میشوند، زیرا آب دیگری در آنجا وجود ندارد. (تاریخ مفصل لارستان،1385، ص627)
سفرنامهی دن گارسیا دوسیلوا فیگوئروا (1614میلادی، 1023قمری): در سفرنامه فیگوئرا در زمینهی منابع تامین آب شهر لار، سه نکتهی زیر بیان گردیدهاست.
آب چاههای این منطقه شور است.
در آبانبار کاروانسرای گچین با وجود فصل گرم مقداری آب بسیار گوارا که زلالتر و خنکتر از آن نمیشد، وجود داشت(آب انبار جدید الاحداث بوده است). (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص635)
در منازل متمکنین آب انبارهای اختصاصی هست. آب آنها بهترین آب دنیا بود. (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص653)
در سفرنامهی پیترو دولاواله چگونگی آب رسانی به خانهها به طور مختصر شرح داده شده است: “در شهر خیابانهای نسبتا بزرگتری هست که در میانشان خندقی تعبیه کرده بودند تا به هنگام بارندگی، آب جاری از کوهستانهای مجاور از داخل آن بگذرد. خندقها دارای کانالها یا راه آبهایی بزرگ و کوچک به نسبت خانههای دو طرف بودند، که از طریق آنها، آب به داخل خانهها سرازیر میشد.” (برگرفته از سفرنامه پیتر دولاواله، 1621میلادی، 1031 قمری)(تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص719)
سرتوماس هربرت (1628میلادی، 1038 هجری) نیز در سفرنامه خود به کیفیت بسیار بد آب در منطقه لارستان اشاره نموده است. او اظهار میدارد: کیفیت آب بسیار نامرغوب است و مزهی بد و نامطبوعی دارد. این آب موجب بیماریهای بسیار میگردد(تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص773و774).
سفرنامهی ژوهان آلبرشت فن ماندلسلو (1638میلادی، 1048قمری): “مردم این شهر آب آشامیدنی خود را از برکهها به دست میآورند که معمولا بهداشتی نیست و بر اثر آشامیدن این آب کرمی کوچک در پا و پوست آنها درست میشود که بیرون آمدن آن از زیر پوست، با درد شدید همراه است و بهبودی این نوع مرض نیز به سادگی انجام نمیپذیرد. از این رو به نظر میرسد که ما ناگزیر بودیم آب را ابتدا گرم و سپس سرد کرده آن را بنوشیم”. (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص776)
سفرنامهی ژان تونو ( 1665میلادی، 1076 قمری): “دراین شهر آب آشامیدنی بسیار بد است، زیرا آنها تنها آب آبانبار مصرف میکنند که بسیار ناسالم است و بهتر است که یک آهن گدازان را در آن فرو کرد و با یک پارچه آن را صاف کرد؛ زیرا کرمهایی در آن آب زاد و ولد میکنند که بلعیده میشوند و به تدریج بین گوشت و پوست جای میگیرند، نه تنها در پا قرار میگیرند، بلکه همچنین در دیگر قسمتهای بدن نیز ایجاد میشوند. ما به سهم خودمان آب خوب در آنجا نوشیدیم، به خاطر بارانی که در روزی که مارسیدیم، بارید. ” (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص776). سفرنامهی جان اشتروین(1672میلادی، 1083 قمری): “آب باران را در آب انبارها نگه میدارند و آبانبارها هم فقط به دستور حاکم باز میشوند و هرچند این آب بسیار آلوده است، حتی قطرهای از آن به هدر نمیرود. این آب به قدری فاسد و آلوده است که موجب ورمهایی به اندازهی دو ذرع ( 1/18 سانتیمتر) بین گوشت و پوست میشود. این ورمها در پا و ران به وجود میآید.” (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص759).
سفرنامهی جان فرایر (1677میلادی، 1088قمری): “آب آشامیدنی مردم از باران تامین میشود که در برکهها جمع میگردند. هزینه ساخت آبانبارها در این ناحیه بیشتر از دیگر جاهاست. ” (تاریخ مفصل لارستان، ص790)
سفرنامه انگلبرت کمپفر (1685میلادی، 1097قمری): “در اطراف شهر تنگههایی وجود دارد که آب سیلاب از آنها جمع آوری میشود. جوی آبی در شهر جاریست که آب آن کمی شورمزه است. مردم ناگزیرند آب جمع آوری شده در تنگهها و آب انبارها را به قلعه آورده و مصرف کنند. هنرو صنعت آبرسانی کار بسیار جالبی است که احتمالا توسط پرتغالیها به کار گرفته شده است. ” (تاریخ مفصل لارستان، ص795)
سفرنامهی حاج زین الدین شیروانی (1872میلادی، 1248قمری): آب لار ناگوار و ناسازگار و هوایش به غایت حار است. (تاریخ مفصل لارستان، ص802)
سفرنامه استاک(1881میلادی، 1299قمری): در سفرنامه استاک نیز در ارتباط با منابع آبی شهر لار به موارد زیر اشاره شده است:
قدمگاه بر تپهی مقابل مقبره نادرشاه افشار قرار دارد. آب این محدوده توسط آبانباری که به واسطه زهکشی آب، از نوک تپه آبگیری میشود، تامین میگردد. در قدمگاه دو آبانبار گرد و مستطیلی وجود دارد.
حوالی بازار قیصریه آبانباری به شکل صلیب وجود دارد. توده مردم به این عمارت افتخار میکنند و معتقدند در انتهای هر چهارسوق در حیاطها آب انبارهای مشابهی وجود داشته که شترها در آنجا بارشان را زمین میگذاشتند.
لار یک قنات کوچک با آبی شور دارد. آب چاهها هم شور است. آب تقریبا 60-70 فوت زیر زمین است. (تاریخ مفصل لارستان، ص810)
ژاک دومورینی (1911میلادی، 1329قمری): “میزان بارش در این منطقه زیاد است، آب آشامیدنی از حوضچههایی که آب باران در آنها جمع میشود، تهیه میگردد. عمق حوضچهها به 18 تا 20 متر میرسد. برای نیازهای کشاورزی از آب چند چاه استفاده میشود.” (تاریخ مفصل لارستان، ص840)
به عنوان یک جمعبندی کلی از مطالب فوق میتوان اظهار داشت که شیوهی پخش آب در سطح شهر و آبرسانی به آبانبارها چندان حساب شده و اصولی بوده که توجه همگان را به خود جلب نمودهاست. نکته دیگری که در این گزارشات به چشم میخورد، نارضایتی اکثر مسافران از کیفیت آب میباشد. هرچند مطالب ارائه شده در سفرنامهها بسیار مختصر و کوتاه است اما میتوان برداشت نمود که در طول این سالها آبانبارها تغییر چندانی در شکل، ساخت و اجزای تشکیل دهنده نداشتهاند.
تاثیرات اجتماعی آبانبارها بر ساکنان محله(آبانبارها از دیدگاه اجتماعی)
آبانبار قبل از اینکه یک سازه معماری باشد، یک سازه اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و هنری است (مسرت، 1389، ص 10). آبانبار اغلب در مرکز محلات ساخته میشده و در بسیاری از محلها، بزرگترین و چشمگیرترین واحد معماری به شمار میرفتهاست.
فرهنگ آبانبار سازی را میتوان بهترین نمونهی یک کار اجتماعی، عام المنفعه و همگانی دانست که همگان بنابر وظیفهی خود و بدون هیچ گونه چشمداشت مادی و تنها برای رضای خدا و ثواب و آمرزش گناهان در آن سهیم میشدهاند. ساخت آب انبار و وقف آن به عنوان یک سنت حسنه و وظیفه اجتماعی بوده که توسط اغنیا و افرادی که دار ای مکنت مالی بودند صورت میگرفته است. آبانبارها توسط اهالی هر محل اداره میشدند و از کسی مبلغی برای استفاده از آن گرفته نمیشد. در شهر لار معمولا اهالی محله هزینهی نگهداری و تعمیرات آبانبار را میپرداختند، اما در سایر شهرها گاهی همان فرد خیر که آبانبار را ساختهاست، املاکی را وقف به تعمیرات نموده یا در آمدی را برای تعمیر آن آبانبار مقرر میداشتهاست(عطارها،1385،ص2). اداره، تعمیر و آبگیری آبانبار یک فعالیت خودجوش مردمی بود که بارویکرد تعاون و فعالیت جمعی مردم سامان میگرفت.
در کاشان آب انبار به دست افرادخیر احداث و وقف میشده و شخص واقف مقدار ی از املاک و دارایی خود را جهت حفظ آبانبار و به نام آن وقف میکرد. ساخت آبانبار همیشه با نیت خیرخواهی همراه بوده است. بانی آن را ساخته است تا تعدادی از مردم اعم از مسلمان و غیر مسلمان از آن استفاده کنند و دعای خیری برای او بفرستند. اهمیت آب انبارها و هزینه آبگیری آنها از دیرباز افراد خیر را به فکر چاره اندیشی انداخته و در کنار هر آب انباری، گذری و مغازهای ایجاد نموده و آنها را وقف بر آن کردهاند تا در طول زمان این سنت حسنه یعنی آبگیری از آب انبارها ادامه پیدا نموده و در تابستان های گرم و طاقت فرسا، رهگذران تشنه را سیراب نماید. اضافه بر آن سقاهایی درگذشته در این منطقه بودهاند که با مشک آب را از آب انبارها به بالا آورده و در بین مردم توز یع م ی نمودند که این رسم در ایام محرم در ای ن منطقه هنوز ادامه دارد(خیرخواه آرانی،1385،ص82).
بنابراین زمین آبانبارها وقف بودهاست. جهت واگذاری زمین آبانبار ابتدا باید از شبکه بهداشت، شهرداری و اداره اوقاف مجوز واگذاری دریافت گردد. درآمد حاصل از واگذاری صرف 1- تامین آب شرب، 2- تعمیرو باززندهسازی سایر آبانبارها و 3- امور خیریه میگردد.