منبع مقاله درباره تعاملات اجتماعی، میراث فرهنگی

دانلود پایان نامه

آبانبارها به واسطهی موقعیت مکانی و کاربری ویژه خود شکل دهندهی تعاملات اجتماعی میان مردم بودهاند. همواره افرادی که برای برداشت آب به آنجا مراجعه مینمودهاند زمانی فرصت داشتهاند یکدیگر را ببینند و به گفتگو با هم بپردازند. این امر سبب گردیده فضاهایی با کاربری اجتماعی جهت استراحت افراد و گفتگوی میان آنها در پاشیرها و محلهای برداشت آب ساخته شود.
اشعار محلی درمورد آبانبارها
آبانبارها به عنوان یکی از بناهای پراهمیت شهر لار، همواره مورد توجه همگان بودهاند. براین اساس مردم شهر لار اشعار بسیاری را در وصف آنها سرودهاند. شاعران در این اشعار، آبانبارها را نمادی از شهر لار دانسته و به آنها افتخار میکنند. در ادامه به این اشعار اشاره میشود.
گو به زر بنویسند بر درو دیوار شناسنامهی شهر من است آبانبار
همان که حاتم طایی صفت ببخشاید زلال قلب خودش را به مردمی دیندار
به روی قلعهی زیبای اژدها پیکر نشان برج حکایت ز نادر افشار
(شعر از عبدالرضا مفتوحی)
هرکجا برکهای نشسته بر خاک بیشک آنجاست مرز لارستان
گربهارش بگسترد دامن میشود قالی بهارستان
دورباد از تو ای دیار نجیب خشکسالی، بلای لارستان
(شعر از سید مصطفی کشفی )
برکه ها رهنمای خاموشند سپری در برا بر خورشید
دست سازنده اش توانا بود که نشانده به دیده، بذر امید

وضعیت کنونی آبانبارهای شهر لار
آبانبارها در سالهای نه چندان دور یکی از عناصر حیاتی شهرها و شکل دهندهی گذرها و محلات در مناطق گرم و خشک بودهاند، اما امروزه با تامین آب مورد نیاز مردم توسط سیستم لولهکشی شهری، این بناها اندک اندک به دست فراموشی سپرده شدهاند. با فراموشی آنها حاصل قرنها تجربه و مهارت در زمینه معماری بومی و تعامل با طبیعت نیز به فراموشی سپرده شدهاست. آبانبارها نه تنها در حوزههای معماری و سازه بلکه در حوزهی اجتماعی و برقراری تعاملات میان ساکنان یک محله نیز بسیار موفق بودهاند. شاید امروزه امکان استفاده از آبانبارها با کاربری گذشتشان وجود نداشته باشد، اما فنونی در ساخت آنها نهفتهاست که با بهرهگیری از آنها در معماری امروز میتوان به طراحی بناهای با درجه آسایش بالاتر در حین سازگاری بیشتر با محیط پرداخت. علاوه بر موارد فوق پس از شناخت دقیق وضع موجود، نقاط قوت و ضعف آبانبارها میتوان در جهت مرمت، احیا، بهسازی و باززندهسازی آنها اقدام نمود. برای نیل به اهداف فوق ابتدا به بررسی وضعیت موجود آبانبارهای این شهر در تمام ابعاد شهری، معماری، سازهای و تاسیساتی پرداخته شدهاست. نتیجهی این مطالعات پایهی مطالعات بعدی جهت ارائهی طرحهای احیا و باززنده سازی آبانبارها میباشد.
در حال حاضر حدود هشتاد آبانبار در شهر لار باقی ماندهاست. اطلاعات هریک از این آبانبارها شامل ابعاد و اندازه، زمان ساخت، ویژگیهای ظاهری، شماره و تاریخ ثبت، موقعیت شهری و پلان ونما در جداولی جداگانه مرتب شده و در پیوست ارائه گردیدهاست. در اطلاعات ارائه شده در این بخش، وضعیت کنونی آبانبارها مد نظر بودهاست، اما در مواردی که عکس یا اسنادی از گذشتهی وضعیت بنا در دست بوده، به توضیح شرایط و ویژگیهای بنا در آن زمان نیز پرداخته شدهاست. در شناسایی وضع موجود آبانبارها مشکلات بسیاری وجود دارد که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره نمود. اصولا گنبد آبانبارها باید متقارن و در تمام جهات یکسان باشد، اما به دلیل مرمتهای صورت گرفته در سالهای متمادی، متاسفانه امروزه گنبد بعضی از آنها به طور کلی تغییر شکل داده، به گونهای که در بعضی موارد به نظر میرسد گنبد به یک سمت متمایل شدهاست. البته این انحراف به دلیل اجرای مکرر پوشش رویین آبانبارها میباشد و سازه اصلی گنبد تغییری نداشتهاست. امروزه دهانه تمام آبانبارها برای تامین ایمنی و جلوگیری از سقوط افراد، با مصالح بنایی و در بعضی موارد با نصب درهای فلزی مسدود گشتهاست. این امر سبب گردیده بررسی ویژگیهای داخلی آبانبار مانند عمق مخزن و دریچههای ورود و خروج آب با مشکل مواجه گردد. مشکل دیگر الحاق اتاقکهایی جدید به آبانبارها جهت نصب پمپ، آبسردکن و مخزن ذخیره آب میباشد. این اتاقکها که اغلب سیمانی و با سقف ایرانیت میباشند، وجههی چندان جالبی نداشته و تقریبا عناصر جدید آبانبارهای مورد استفاده به حساب میآیند.
نام و ویژگی آبانبارهای تخریب شده
در سالهای اخیر به دلایل مختلفی از جمله خیابانکشی، تعریض خیابان، بی توجهی به بنا و … بسیاری از آبانبارها تخریب گشتهاند. در زیر به معرفی این آبانبارها و توصیف مختصر آنها پرداخته شدهاست.
آبانبار امامزاده: این آبانبار که دارای دهنشیر بودهاست، در کنار امامزاده میر علی بن حسبن واقع گردیده بود. متاسفانه در سال 1380 به منظور خیابانکشی و مرمت بنای امامزده آبانبار توسط شهردار وقت تخریب گردیدهاست.
آبانبار مسگری: این آبانبار که از نظر معماری بسیار جالب ومنحصر به فرد بود، در محله آرد فروشان و در ضلع غربی بازار قیصریه قرار داشتهاست. متاسفانه چندین سال قبل توسط شهر دار وقت تخریب گردیدهاست.
آبانبار فتحعلی خان(کل): این آبانبار در خیابان هنگ، بعد از پاسگاه نیروی انتظامی واقع گردیدهبود. بنا متعلق به دور قاجاریه بوده و در تاریخ 19 مرداد 1384 به شماره 12745 به ثبت رسیده، اما متاسفانه به دلیل بیتوجهی به آبانبار، امروزه تخریب گردیده است. در ادامه گزارش اداره میراث فرهنگی در مورد بنا که پیش از تخریب آن، تهیه گردیده، آورده شدهاست. “سالها پیش سقف برکه فرو ریخته و به برکه کل معروف شده است. بنا بر سردر دهانه شمالی دارای کتیبهای بوده که اکنون دیگر وجود ندارد. این آبانبار دارای پلان دایره با چهار دهانه برداشت آب میباشد. در جلوی دهانه برداشت آب شمالی، اتاقکی با سقف طاق و تویزه قرار دارد که در وسط آن کاربندی اجرا شدهاست. در وسط کاربندی اتاقک، طرح شمسه اجرا گردیده است. در دو سمت اتاقک دو سکوی نشستن وجود دارد. در فاصله بین دهانه جنوبی و غربی، دهانه آبریز تعبیه گردیدهاست. کانال آبی به عمق 80 سانتیمتر و عرض 50 سانتیمتر آب را از محله نو به آبانبار هدایت مینماید. بر فراز هر چهار دهانه برداشت آب، چهار روزن مستطیل شکل وجود دارد که جهت نورگیری، تهویه و تمیز کردن آبانبار میباشند. نمای شانه و دهانهها اندود گچ میباشد. شانه آبانبار دو قسمتی است. بخش اول حدود یک متر و شانه دوم که بر روی شانه اول بنا شده، حدود 70 سانتیمتر ارتفاع دارد. جلوی دهانههای برداشت آب، جهت جلوگیری از سقوط، سنگ یکپارچه نصب شدهاست. بر روی شانه بنا سه عدد سنگ در ارتفاع مختلف جهت دسترسی به پشت بام آبانبار نصب گردیده است.”(گزارش سازمان میراث فرهنگی لار، تهیه شده در آذرماه 1382)
برکه شماره 24 روی نقشه که به دلیل خیابان کشی تخریب گشتهاست.
دو آبانبار دایره و مستطیلی در کنار برکه شش فخ که به دلیل بیتوجهی روبه ویرانی نهادهاند.
آبانبار شماره1-38 بر روی نقشه که در محله کهویه، پشت برکههای حاجی عیدی و خواجه کریمی قرار دارد نیز تخریب گشتهاست. زمین این آبانبار توسط اداره اوقاف به صاحبان باغ مجاور آن فروخته شده است.
سابقا قبرستان شهر لار دارای 10 برکه بودهاست. امروزه تنها سه عدد از آنها باقی ماندهاست.
در کنار مسجد علی واقع در خیابان ساحلی نرسیده به حوزه علمیه هفت برکه وجود داشت که وقف مسجد شدهبود. اکنون هیچیک از این برکهها باقی نماندهاست.