منبع مقاله درباره دسترسی مناسب، منظر شهری

دانلود پایان نامه

مخزن چهار برکه
مسجد
مسجد
مخازن چهار برکه
پلکان برداشت آب
تصویر شماره 43: پلان و مقطع آبانبار چهاربرکه قیصریه به همراه مسجد روی آن ( ماخذ: نگارنده)
موقعیت شهری آبانبار
آبانبارهای این شهر نیز همانند یزد، در مکانهایی که بیشترین و راحتترین دسترسی را برای مصرفکنندگان فراهم نمایند، ساختهشدهاند. هرچند اکثر آبانبارها در مراکز محلات مسکونی قرار دارند، اما تعداد بسیاری از آنها نیز جهت سرویسدهی به بازار، مسجد، نظرگاه و امامزاده ساخته شدهاند. به نظر میرسد، پیوند میان این بنا با سایر بناهای عمومی در شهر لار نسبت به یزد کمرنگتر و ضعیفتر میباشد.
نحوه استقرار آبانبار در کنار دیگر بناهای عمومی
آبانبارهای شهر لار دارای کارکرد کاملا مستقلی هستند و به جز یک مورد، بقیه به صورت تک بنا ساخته شدهاند. تنها چهاربرکه بازار قیصریه با فضای کوچکی که اکنون به عنوان مسجد استفاده میشود، ترکیب گشته است(تصویر شماره43). سایر آبانبارهایی که به هدف تامین آب مساجد، بازارها و حسینیهها ساخته شدهاند، هیچ اتصال فیزیکی و فضایی با بنای مورد نظر ندارند. یکی از مواردی که در این شهر به چشم میخورد و ذکر آن خالی از لطف نیست، ساخت مجموعهای از آبانبارها در کنار هم میباشد. نمونههای آن در محله قنبربیگی لار و شهرهای گراش و خنج دیده میشود.
عوامل موثر در انتخاب مکان آبانبار
آبانبارهای این شهر از طریق رودخانههای فصلی آبگیری میشوند، به همین دلیل اولین عامل در انتخاب مکان آبانبار، امکان تامین آب از طریق این رودخانهها میباشد(نزدیکی به یک رودخانه و برخورداری از شیب مناسب). سه عامل دیگر که در مورد آبانبارهای یزد ذکر شد در مورد این شهر نیز صادق میباشد.
نکته: جهت بررسی دقیقتر میتوان آبانبارها را از جهت مکان استقرار به دو دسته با قرارگیری در همجواری مکانهای عمومی و قرارگیری در مراکز محلات(با دسترسی خصوصیتر) تقسیم نمود. آبانبارهای خصوصی که جهت مصارف خانگی و در مراکز محلات مسکونی ساخته میشدهاند به دو دسته تقسیم میشوند؛ آبانبارهایی که پیش از شکلگیری یک محله ساخته شدهاند و دوم آبانبارهایی که پس از شکلگیری محله و برای رفع نیازهای مازاد ساکنان ساخته میشدهاند. همانگونه که منطقی به نظر میرسد، انتخاب مکان اولیه برای ساخت آبانبارهای گونه اول از اهمیت بیشتری برخوردار است. چرا که این آبانبارها آغازگر شکلگیری یک محله یا منطقه مسکونی بودند و قرار بود در اطراف آنها بافت تازهای شکل گیرد. بنابراین از منظر شهری آبانبار باید به شیوهای مکانیابی گردد که آن منطقه ظرفیت شکلگیری یک محله را در خود داشته باشد؛ هم از جهت میزان زمین موجود و هم از جهت دسترسی آن منطقه به سایر شریانهای شهری. مسئله دیگری که در این امر از اهمیت برخوردار است امکان تامین پزآب آبانبار توسط واقف بوده که به توانایی مالی واقف بستگی داشته است. در مورد آبانبارهای گونه دوم(آبانبارهای ساخته شده برای تامین آب مازاد مورد نیاز)، مسئله مهم تامین آب کافی برای محله بوده است به همین دلیل تنها عامل تاثیرگذار وجود فضای مناسب برای ساخت آبانبار جدید میباشد. و اما در مورد آبانبارهای عمومی، در ساخت این آبانبارها که در کنار مکانهای عمومی از جمله مساجد، بازارها، مدارس و حوزههای علمیه ساخته میشدهاند نیز سه عامل از اهمیت بیشتری برخوردار بودهاست. 1- دسترسی به آب و امکان آبگیری آبانبار، 2- وجود فضای کافی برای ساخت آبانبار و 3- تامین دسترسی مناسب جهت برداشت آب. در این مورد نیز بسته به نیاز کاربران گاهی چند آبانبار در کنار هم ساخته میشده است.
فرم و حجم کلی
مخازن آبانبارهای این شهر به سه شکل مستطیلی، دایرهای و صلیبی ( حاصل از ترکیب چهار برکه مستطیلی و به صورت شعاعی میباشد. در محل تقاطع این چهار برکه معمولا یک گنبد یا فضای مکعبی ساخته میشده است) ساخته شدهاند(تصوی شماره44).
تصویر شماره44: فرم کلی آبانبارهای شهر لار(ماخذ: نگارنده)
آبانبار دایرهای
آبانبار مستطیلی
آبانبار چهاربرکه
تصویر شماره44: فرم کلی آبانبارهای شهر لار(ماخذ: نگارنده)
آبانبار دایرهای
آبانبار مستطیلی
آبانبار چهاربرکه
پوشش سقف برکههای دایرهای، گنبدی شکل، برکههای مستطیلی و صلیبی طاق و تویزه یا طاق آهنگ میباشد. در برکههای مستطیلی و صلیبی، حداکثر دو متر از ارتفاع سقف بالاتر از سطح زمین قرار دارد. بنابراین تنها آبانبارهای دایرهای دارای حجم شاخص و نمود بارز در شهر میباشند(تصویر شماره45).
اجزای تشکیل دهنده آبانبار
تصویر شماره46: عناصر تشکیل دهنده آبانبار در شهر لار(ماخذ: نگارنده)
تصویر شماره46: عناصر تشکیل دهنده آبانبار در شهر لار(ماخذ: نگارنده)