منبع مقاله درباره مصرف کنندگان، گونه شناسی

دستهبندی بر اساس نوع پوشش
در فرآیند تکامل آبانبارها، حوضها دارای پوشش شدهاند و مجموع پوشش و حوض به آبانبار مصطلح گشتهاست. ساخت پوشش بر روی مخزن کاری مفید در جهت جلوگیری از تبخیر، آلودگی و گرم شدن آب میباشد(تصویر شماره18).
الف) گنبد: گنبد پوشش اصلی بیشتر آبانبارها در شهر لار میباشد. قطر زیاد دهانه مخزن، نیاز به پوششی درخور، چون گنبد را ایجاب میکند. علاوه برآن به دلیل عدم نیاز به گوشهسازی و تبدیل سطح چهارگوش به دایره، پیاده کردن گنبد بر روی قاعده دایره، به سادگی قابل اجرا میباشد (کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ب) مخروط: این نوع پوشش نیز برروی پلانهای مدور اجرا میشود و تفاوت زیادی با گنبد ندارد، تنها سلیقه و مهارت سازندگان آبانبار در اجرای آن دخیل بودهاست. در مواردی که قطر مخزن آبانبار از اندازه معینی تجاوز میکند، پوشش مخروط راحتتر قابل اجراست. چنانچه پوشش مخروط با ارتفاع زیاد اجرا شود، در خنکی آب آبانبار تأثیر محسوسی دارد. مانند آبانبار بام بلند در شهر قدیم لار که پوشش مخروطی با ارتفاع تقریبی 10 متر دارد(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ج) طاق آهنگ(گهوارهای):پوشش طاق آهنگ برای مخازن با نقشه چهارگوش کشیده مناسب است. این نوع پوشش سادهترین نوع تاق است و معمولاً به صورت ضربی اجراء میشود. این گونه آبانبارها در لارستان به برکه دراز مشهوراند. از آن نمونه میتوان برکه چهلگزی لار با ابعاد مخزن 3*27 را نام برد(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
د) کلنبو: پوشش کلنبو برای اجرای سقف آبانبارهای ستوندار مناسب میباشد. این پوشش به صورت یک گنبد کوچک، فواصل مربع شکل را میپوشاند. آبانبارهای با مخازن صلیبی معمولاً ترکیبی از پوشش کلنبو و آهنگ دارند(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
دستهبندی براساس حجم مخزن
اندازه مخزن آبانبارها به عوامل مختلفی چون سعی و توان مالی بانی آبانبار، نیاز مردم، رواج یک شیوه مشخص ساخت و سطح حوزه آبگیر بستگی داشتهاست. در عین حال میتوان مجموعهای از چند عامل فوق را در ساخت یک آبانبار مشاهده نمود(کاظمی و همکاران، 1390، ص6). به طور کلی مخازن آبانبارهای شهر لار به سه گونهی کلی تقسیم میشوند.
تصویر شماره17: انواع پوشش مخزن ابانبار
(منبع: کاظمی و همکاران، 1390، ص6)
تصویر شماره18: شکلهای مختلف مخزن آبانبار
(منبع: کاظمی و همکاران، 1390،ص6)
تصویر شماره17: انواع پوشش مخزن ابانبار
(منبع: کاظمی و همکاران، 1390، ص6)
تصویر شماره18: شکلهای مختلف مخزن آبانبار
(منبع: کاظمی و همکاران، 1390،ص6)
الف) حجیم: آبانبارهای حجیم، برای رفع نیاز آب اهالی یک محل از چند ماه تا چند سال، ساخته شدهاند. در این تحقیق آبانبارهایی که بیش از 1000 مترمکعب ظرفیت دارند، حجیم در نظر گرفتهشدهاند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).
ب) کم حجم: آبانبارهای با حجم کمتر از 100 مترمکعب در این دسته قرار میگیرند. در منطقه لارستان ساخت آبانبار اختصاص به طبقه تجارو ثروتمندان نداشته، بلکه فقیرترین افراد جامعه نیز در اندیشه ساخت بنایی هرچند کوچک بودهاند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).
ج) متوسط: آبانبارهایی در این گروه قرار میگیرند که حجمی مابین 100 تا 1000 مترمکعب داشته باشند. اکثر آبانبارهای شهر لار دارای حجم مخزن متوسط میباشند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).
دستهبندی بر اساس نحوه آبرسانی
آبانبارهای این دسته به دو زیر مجموعه تقسیم میشوند.
الف) آب باران(سیلابها): تقریبا تمام آبانبارهای منطقه لارستان با این روش آبرسانی میشوند. در این روش سعی میشود با ساخت آبانبار در مسیر آبراههها، هدایت آب باران به درون مخزن صورت گیرد. بدین صورت که مخزنهایی در درون زمین احداث شده و به مسیلهای کوچک سیلابی ارتباط داده میشوند؛ در زمان بارش باران و جریانهای کوچک سیلابی آب انبار پر و آب ذخیره میگردد(کاظمی و همکاران، 1390، ص7). در منطقه لارستان باران، دارای ریزش سریع و کوتاه مدت و بسیار نادر است، اگر مردم و مامورین مواظب نباشند، اغلب فرصت برای هدایت آب باران به داخل آبانبار از دست میرود و در بعضی درهها آب سیل با سرعت به طرف دریا رفته و مسیل چند ساعت بعد خشک میشود و دیگر تا سال بعد از آب خبری نخواهد بود. لذا مردم با عجله، پس از عبور آب اول، آب را به داخل آبانبارها سرازیر میکنند. بعد از چند روز گل و لای آب ته نشین میگردد و در ضمن این عمل (تصفیه خود به خود) آب صاف و زلال شده و قابل استفاده میگردد( مسرت، 1389، ص103)
ب) پرکردن با آب چاههای دیگر(دستی): برخی از آبانبارهای شهر لار که بدلیل خشکسالی و یا تخریب مسیرهایی که توسط آنها پر میشدهاند، دیگر آبگیری نمیشوند، با آوردن آب از چاههای اطراف پر میگردند. این کاربا حمایت افراد خیر انجام میگیرد. به دلیل نامناسب بودن آب لوله کشی شهر برای شرب اکثر ساکنان بافت قدیم، برای مصارف روزانه خود از این آب استفاده میکنند.
گونه شناسی بر اساس نحوه برداشت آب(دسترسی)
این گونه از آبانبارها به سه دسته زیر تقسیم میگردند.
الف) دسترسی مستقیم ( برداشت دستی): در آبانبارهای شهر لار تعدادی بازشو یا روزنه در بخش پایین گنبد، برای دسترسی به آب در نظر گرفته شده است. از این روزنهها میتوان وارد آبانبار شد و با انداختن دلوی که به طناب بسته شده به داخل مخزن، آب برداشت نمود. در آبانبارهای مدور روزنهها بین 1 تا 6 عدد و در آبانبارهای چهارگوش بین 1 تا 4 عدد میباشند. لازم به ذکر است که این روش برداشت از نظر بهداشتی چندان مطلوب نمیباشد(کاظمی و همکاران، 1390، ص7).
ب) برداشت از طریق پاشیر: در این گونه آبانبارها برداشت آب به طور غیر مستقیم و از طریق پلکان که به پاشیر ارتباط داشته صورت میگرفته است. در این نوع دسترسی مصرف کنندگان با گذر از چند پله به قسمت پاشیر در زیر زمین میرسند. در پاشیر از طریق شیرهای برنجی متصل به مخزن، آب برداشت میشود. در لارستان این شیوه دسترسی که به آن، دهنشیر نیز میگویند، رواج زیادی ندارد و این نشان دهنده عدم استقبال مصرف کنندگان از آن بوده است.

                                                    .