منبع مقاله درباره معماری اسلامی، دوره قاجاریه

جدول شماره4: مقایسه میلک آبانبارها بر اسساس دوره ساخت آبانبار و شکل میلک میلک
راهنما: آبانبار با مقطع مربع آبانبار با مقطع مستطیل آبانبار دارای اشکال شبیه به هم
صفویه
قاجاریه
نا مشخص
زندیه
موقعیت روی نقشه
موقعیت روی نقشه
موقعیت روی نقشه
موقعیت روی نقشه
موقعیت روی نقشه
آبانبارهای با میلک قطع شده
جدول شماره4: مقایسه میلک آبانبارها بر اسساس دوره ساخت آبانبار و شکل میلک میلک
راهنما: آبانبار با مقطع مربع آبانبار با مقطع مستطیل آبانبار دارای اشکال شبیه به هم
با توجه به موارد فوق مشخص میشود که هرچند هریک از عناصر آبانبارها به خودی خود دارای تنوع بسیار میباشند، اما شکل کلی آنها در مجموع تفاوت چندانی با یکدیگر ندارد و نمیتوان از این طریق به طور قطع تاریخ ساخت هر آبانبار را مشخص نمود. با این وجود تقریبا هیچ دو آبانباری وجود ندارد که در تمام اجزا و جزئیات شبیه به هم باشند. ظاهرا برای ساخت آبانبارها یک الگوی ثابت وجود داشته که بر اساس آن تمام آنها در تمام ادوار تاریخی ساخته شدهاند. تفاوت موجود در جزئیات نیز متاثر از سلیقه معماران سازنده بنا بودهاست. نتایج فوق نشان میدهد که گذر زمان بر این الگوی کلی تاثیر نداشته است و این بناها قرنها با شکل ثابت و به طور یکسان ساخته میشدهاند. ساخت یکسان آبانبارها در زمانها و مکانهای مختلف، همچنین شباهت در کلیات و تنوع در جزئیات آنها، نمونه بارز پیمون بندی در معماری اسلامی میباشد. بنابراین تنها راه تشخیص زمان ساخت هر آبانبار سنداژ برداری و مشخص نمودن لایههای بنا و مصالح خاص به کاررفته در آنها میباشد.
جمعبندی مطالعات در زمینهی ویژگیهای شکلی و ساختاری
همانگونه پیش از این بیان گردید آبانبارهای این شهر از نظر شکل مخزن و پوشش به سه دسته تقسیم میشوند. هدف از این قسمت بررسی موشکافانهتر هریک از این گونهها و معرفی مزایا و معایب آنها میباشد. آنچه مسلم است مخازن ذخیره آب ابتدایی به شکل چهارچهارگوش و بدون سقف بودهاند، به تدریج در سیر تکاملی خود دارای سقف شده تا بدانجا که بدلیل خنکی بیشتر آب به شکل دایره و با پوشش گنبدی ساخته شدهاند(تصویر شماره 55).
الف: آبانبارهای مستطیلی: به طور یقین این گونه، اولین گونهی آبانبارهای مسقف در منطقه بودهاست. ساخت این آبانبارها بسیار آسان بوده و تقریبا تمام استادکاران قادر به اجرای آن بودهاند؛ چرا که سقف آن شبیه به سردابها و زیرزمینهای منازل اجرا میشدهاست. علاوه بر اجرای سادهی این نوع سقف، قابلیت باربری آن نیز موجب گردیده در آبانبارهای خانگی و مکانهایی که نیاز است بر روی سقف، بار دیوار و … قرار گیرد، از این گونه استفاده گردد. مشکل عمده در این آبانبارها تعداد محدود دهانهها(یک یا دو عدد) و ارتفاع کم سقف میباشد، این عوامل موجب گردیده تهویه و تبرید آب داخل آبانبار به خوبی صورت نگرفته و آب آن نسبت به سایر گونهها از دمای بالاتری برخوردار باشد. مشکل دیگر کم بودن عرض آبانبار به دلایل سازهای(حداکثر 4 متر) میباشد، در این صورت جهت افزایش حجم آب ذخیره شده باید به طول مخزن افزوده گردد. به همین دلیل این آبانبارها نیاز به اشغال فضای طولی زیادی دارند که فراهم کردن این فضا در قلب بافت متراکم محلات مسکونی سنتی کمی دشوار بودهاست.
آبانبارهای مستطیلی
آبانبارهای صلیبی
تصویر شماره56: پراکندگی آبانبارهای مستطیلی و صلیبی (ماخذ: نگارنده)
تصویر شماره55: پراکندگی آبانبارها بر اساس دوره ساخت (ماخذ: نگارنده)
دوره قاجاریه
دوره صفویه
نامشخص
دهنشیر
آبانبارهای مستطیلی

                                                    .