منبع مقاله درباره میراث فرهنگی، دوره قاجاریه

دانلود پایان نامه

دهانهها: یکی از عناصر اصلی آبانبارها و تنها راه دسترسی به آب درون مخزن میباشند. متاسفانه به دلیل آسفالت خیابانها و بالا آمدن سطح زمین، در بسیاری از آبانبارها، دهانههای اصلی و قدیمی مصدود گشتهاست و در بعضی موارد نیز بر روی دهانههای قدیمی، دهانههای جدید و در ارتفاع بالاتر ساخته شدهاست. در مواردی دیده میشود که طی چند دهه اخیر دهانههای یک آبانبار بارها مرمت گشته و در ارتفاعی بالاتر ساخته شدهاند. این تغییرات سبب گشته بعضی آبانبارها دارای چهار دهانه با چهار ارتفاع و شکل قوس متفاوت باشند. بنابر دلایل فوق بررسی این جزء آبانبارها بسیار مشکل میباشد و نمیتوان به طور دقیق به گونهشناسی آنها در ادوار مختلف تاریخی پرداخت.
در جدول شماره 3 شکل کلی دهانههای تمام آبانبارهای این شهر به تفکیک دوره تاریخی نشان داده شدهاست. در این جدول آبانبارهایی که در دهانه برداشت آب دارای سکویی برای نشستن میباشند به رنگ قرمز نشان داده شدهاند. امروزه به دلیل تامین ایمنی، دهانهها با مصالح بنایی یا دربهای فلزی مسدود گشتهاند. از نظر شکلی تقریبا تمام آنها یکسان بوده و دارای یک سردر ساده با قوسی که اغلب پنج اوهفت است، میباشند. بسته به عرض دهانه قوس سردر کند و یا تند (خفته یا دارای خیز بیشتر) اجرا شدهاست. عرض دهانهها به طور متوسط 2/1 و ضخامت جرزهای دو طرف سردر نیم متر میباشد.
صفویه
قاجاریه
نامشخص
زندیه
راهنما: آبانبارهای دارای سکو در دهانه ورودی
جدول شماره3: مقایسه دهانه آبانبارها بر اساس دوره ساخت آبانبار و شکل دهانه
صفویه
قاجاریه
نامشخص
زندیه
راهنما: آبانبارهای دارای سکو در دهانه ورودی
جدول شماره3: مقایسه دهانه آبانبارها بر اساس دوره ساخت آبانبار و شکل دهانه
میلک: همانگونه که اشاره گردید این عنصر تنها مختص آبانبارهای جنوب کشور است و در آبانبارهای مناطق مرکزی و شمالی وجود ندارد. حدود ده سال پیش رواج شایعهای مبتنی بر پنهان نمودن مقداری سکه در میلکها توسط واقف آبانبار، برای تعمیرات احتمالی بنا در سالهای پس از ساخت، موجب گردید بعضی اهالی به امید یافتن سکه، میلکها را تخریب نمایند. به همین دلیل میلکبسیاری از آبانبارها اکنون از بین رفتهاست. جالب آنجاست که هیچ چیز در آنها وجود نداشته است.
میلکها از سنگ تراشیده ساخته شدهاند و به طور کلی از دو بخش ساقه و (راس) سر، تشکیل یافتهاند. مقطع ساقهی آنها به دو شکل مربع و دایره میباشد، اما شکل راس آنها بسیار متفاوت است. با یک تقریب کلی میتوان شکل راس میلکها را به هشت گروه، که در تصویر شماره نشان داده شدهاست، تقسیم نمود. میلکهای دو آبانبار معتمد و عباسپور دارای طرحهای حجاری شده میباشند.
با توجه به شکل ظاهری میلکها نتایج زیر حاصل میگردد: از هشت برکهی باقیماندهای که طبق اظهارات میراث فرهنگی قطعا متعلق به دوره صفویه است، میلک چهارتای آنها به شکل چهار وجهی و چهارتای دیگر با محیط دایره میباشد. بخش بالایی میلکهای چهار ضلعی آسیب دیده است و این نشان دهنده استفاده از این میلکها به عنوان اولین گونه میباشد. برکههای متعلق به دوران قاجاریه تماما دارای میلک با محیط دایره میباشند که بر روی آنها حجمی به شکل کله قند قرار گرفته است. همانگونه که دیده میشود میلکهای طرح دار تنها در دوره قاجاریه ساخته شده است.
صفویه
قاجاریه
نا مشخص
زندیه
موقعیت روی نقشه
موقعیت روی نقشه
موقعیت روی نقشه
موقعیت روی نقشه
موقعیت روی نقشه
آبانبارهای با میلک قطع شده