منبع مقاله درباره کشورهای آسیایی، ویژگیهای فرهنگ

جمعبندی:
علاوه بر موارد ذکر شده در بالا در بعضی شهرهای دیگر همچون بروجرد، گرگان، ساری، تهران، همدان و کرمانشاه نیز آبانبارهایی وجود دارد که تعداد آنها محدود به یک یا دو مورد میباشد. به عنوان جمعبندی میتوان اظهار نمود که آبانبارها در هریک از شهرها دارای ویژگیهای خاص خود میباشند. به عنوان مثال در تهران، ساوه و قم اکثر آبانبارها چهار گوش میباشند؛ آبانبارهای کاشان نیز به دو صورت دایره و مربع ساخته شدهاند؛ در گرگان و ساری آبانبارها دارای مخزن مدور به همراه پلکان و پاشیر میباشند؛ نوعی آبانبارها در استان خراسان وجود دارد که دارای مخازن پلکانی است و مصرف کننده از طریق پلکانها به آب دسترسی داشتهاست؛ تفاوت عمده آبانبارهای سمنان و گرمسار با سایر نقاط کشور پوشش پلکانی در آبانبارهای با مخزن مدور است. بنابراین آبانبارهای هر منطقه به گونهای ساخته شدهاند که به بهترین شکل ممکن با ویژگیهای فرهنگی، شرایط اقلیمی، مصالح و امکانات موجود در آن منطقه سازگار گشتهاند. به عنوان نمونه در مناطق با میانگین دمای سالانهی نسبتا پایین همچون بروجرد، کرمان و شیراز تنها ذخیره آب مهم بوده نه خنک کردن آن به همین آبانبارها مستطیلی ساخته شدهاند. این آبانبارها که گاهی در زیر مساجد و حسینیهها ساخته شدهاند، نسبت به آبانبارهای دایرهای با گنبدهای رفیع، دارای نمود شهری کمتری بوده و تنها سردر آبانبار است که معرف بنا میباشد. شاید به دلیل کم اهمیتتر بودن ذخیره آب در این شهرهاست که بنای آبانبارها نیز از نمود و جلوه شهری کمتری برخوردارند.
آبانبارها در سایر کشورهای دنیا
آب انبار یکی از کهنترین پدیدههای معماری در مناطق خشک و کم آب جهان است. قدیمیترین آبانبار دنیا، آبانبار شهر اُور در نزدیکی بصره شناخته شده که 2150 سال قبل از میلاد به دستور پادشاه اور بر سکوی زیگورات این شهر ساخته شدهاست. آب انبار دیگری در قرن ششم قبل از میلاد به دستور یوستیانوس امپراطور روم شرقی در قسطنطنیه ساخته شد. این آبانبار 2 مخزن و 1001 ستون دارد و به همین دلیل به 1001 ستونی معروف است. کف دو مخزن آن 3500 مترمربع مساحت دارد. آب انبار دیگری در ترکیه با 356 ستون 12 متری مرمری در 28 ردیف وجود دارد که نام آن پرباتان سرای(کاخ زیرزمینی)میباشد( نیازی، 1386،ص195). علاوه بر کشورهای خشک و کم آب، در سایر کشورها نیز آبانبارهایی ساخته شدهاست. این آبانبارها اغلب در زمان جنگ، جهت تامین آب مورد نیاز سربازان و یا شهرهای تحت محاصره ساخته میشدند.
آبانبارها در کشورهای آسیایی
در کشورهای افغانستان، ازبکستان، هند، ترکیه و یمن نمونههای از آبانبار و مخازن ذخیره آب ساخته شدهاست. در ادامه به تشریح ویژگیهای آبانبارهای هر کشور و مقایسهی آنها با آبانبارهای ایران و شهر لار پرداخته میشود.
آبانبارهای افغانستان
در بخش باستانی شهر هرات واقع در کشور افغانستان مجموعهی زیبایی از یک آبانبار و مسجد(آبانبار ملک) وجود دارد. این آبانبار آجری که برای استفاده مردم منطقه و نمازگذاران بودهاست، متعلق به قرن 13 میلادی میباشد. سقف گنبدی مخزن مستطیل شکل این آبانبار از چند طاق متقاطع تشکیل شدهاست. برداشت آب از پلکان دو سمت آبانبار، که مستقیما به مخزن راه داشته، صورت میپذیرفتهاست. نکتهی قابل توجه این است که با وجود عمق کم مخزن، سقف این آبانبار بسیار بلند میباشد. پس از باززندهسازی آبانبار در سال 2005-تصویر شماره 29: تصاویر و مقطع آبانبار
چهارسوق در افغانستان (ماخذ:Aga Khan Trustl for Culture، 2010، ص64)
تصویر شماره 29: تصاویر و مقطع آبانبار
چهارسوق در افغانستان (ماخذ:Aga Khan Trustl for Culture، 2010، ص64)
2008 میلادی، اکنون فضای مخزن آن به مرکز فرهنگی منطقه تبدیل شدهاست(Aga Khan Trust for Culture، 2010، ص67)(تصویر شماره29).
در همجواری بازار این شهر قدیمی نیز آبانباری مشابه به آبانبار ملک به نام آبانبار چهار سوق قرار دارد. دهانهی 20متری این آبانبار مستطیل شکل، توسط پوشش گنبدی و از جنس آجر اجرا گردیدهاست. ساختار، فرم کلی و فضای داخلی این آبانبار بسیار شبیه به آبانبار ملک میباشد. این بنا متعلق به دوره حکومتی مغولها در قرن 17 میلادی است و تا قرن 19 تنها منبع تامین کننده آب مردم منطقه بودهاست. آبانبار چهارسوق که به عنوان بخشی از بازار چهار سوق به آن متصل گشتهاست، پس از مرمت در سال 2008 ،به عنوان فضایی برای نمایشگاه، اجرای موسیقی و یا برگزاری جلسات در سطح محله استفاده میشود(Aga Khan Trust for Culture، 2010، ص64)(تصویر شماره30).
آبانبارهای ازبکستان
تصویر شماره31 : نمونهی چند آبانبار در ازبکستان(ماخذ: سایت ویکی مدیا کامنز)
تصویر شماره31 : نمونهی چند آبانبار در ازبکستان(ماخذ: سایت ویکی مدیا کامنز)
تصویر شماره 30: تصاویر، پلان و مقطع آبانبار ملک در افغانستان(Aga Khan Trust for Culture، 2010، ص67)
تصویر شماره 30: تصاویر، پلان و مقطع آبانبار ملک در افغانستان(Aga Khan Trust for Culture، 2010، ص67)
در شهر بخارای کشور ازبکستان، نمونهای از آبانبار آجری با مخزن دایرهای وجود دارد. پوشش این مخزن به صورت گنبد پلکانی میباشد. آبانبار دارای یک پلکان برداشت آب میباشد که مستقیما به مخزن ارتباط دارد. در راس و چهار طرف گنبد آبانبار دریچههایی جهت تهویه تعبیه گردیدهاست. در راس گنبد عنصری همانند میلک آبانبارهای لار قرار دارد با این تفاوت که این میلک دارای اندازه بزرگتری بوده و در اطراف آن دریچههای تهویه طراحی گشته است. در این کشور همچنین نمونههایی از آبانبار مستطیلی نیز وجود دارد. شکل کلی این آبانبارها با آبانبارهای لار تفاوت چندانی ندارد. تنها سردر آنها دارای ستونهای بلند در دو طرف میباشد(تصویر شماره31).
آبانبارهای ترکیه
تصویر شماره 32: مخزن آبانبار یارباتان سرای ترکیه(ماخذ: سایتWorld of photography)
تصویر شماره 32: مخزن آبانبار یارباتان سرای ترکیه(ماخذ: سایتWorld of photography)
در کشور ترکیه دو گونه متفاوت آبانبار وجود دارد. گونه اول مخازن آبی هستند که در زیر کلیساها ساخته شدهاند و گونه دوم آبانبارهایی هستند که شبیه به آبانبارهای ایران با مخزن دایره و سقف گنبدی یا با مخزن مستطیلی و سقف گهوارهای میباشند. بیش از صد مخزن ذخیره آب در زیر کلیساهای شهر ترکیه قرار دارد. بیشتر این مخازن در قرن 6 میلادی و در دوره حکومتی امپراتوری رم شرقی ساخته شدهاست. به عنوان مثال میتوان به مخزن یارباتان سارایی اشاره کرد که دارای ابعاد 64*138 متر است. سقف این مخزن بر روی 336 ستون مرمرین به ارتفاع 9 متر استوار گشتهاست. این مخزن با دیوار آجری نسوز به ضخامت 4 متر که بر روی آن با پوشش ضد آب پوشانده شده، احاطه شده است. آب این آبانبار از رودخانهی واقع در 19کیلومتری ایاصوفیه که توسط قناتها و کانالها انتقال مییابد، تامین میگردد(تصویر شماره32).
تصویر شماره 33: تصویر آبانبارهای با مخزن دایره و مستطیلی در ترکیه(ماخذ: سایت Meleklermekani.com)
تصویر شماره 33: تصویر آبانبارهای با مخزن دایره و مستطیلی در ترکیه(ماخذ: سایت Meleklermekani.com)
نوع دیگر آبانبارهای ترکیه که بسیار شبیه به آبانبارهای ایران میباشد، تماما از قلوه سنگ ساخته شدهاست. قطر مخزن و ارتفاع گنبد این آبانبارها کمتر از آبانبارهای ایرانی میباشد. گنبد این آبانبارها تقریبا نیمدایره است، راس گنبد همانند آبانبارهای لار کاملا مسدود است و در چند مورد بر بالای آنها میلکهایی نصب گردیدهاست. در تمام آبانبارهای دایرهای همانند شهر لار پشت بند مهاری جهت مهار نیروی رانشی گنبد ساخته شدهاست. در آبانبارهای مستطیلی نیز نسبت طول به عرض آبانبار کمتر از آبانبارهای لار میباشد. احتمالا آبانبارهای زیر کلیساها متعلق به دوره حکومتی رم شرقی و آبانبارهای دایرهای و مستطیلی مربوط به دوره حکومتی مسلمانان میباشد(تصویر شماره33).
آبانبارهای هند و یمن

                                                    .