پایان نامه ایمان به خدا، علامه مجلسی

4-2-4. سپاس و ستایش در مقابل نزول بلاء
انسان مزکّی کارش ذکر و ستایش خداست؛ برای او نعمت و نقمت فرقی ندارد همه را لطف و نعمتی از سوی پروردگارش می‌داند و در برابر آن‌ها وظیفه اش را سپاس می‌داند او خوب می‌داند که شکرگزاری در سختی‌ها باعث بالا رفتن مقامات معنوی‌اش می‌شود و شکرگزاری در نعمت‌ها باعث افزایش آن نعمت می‌شود آن‌چنان که خدای کریم در قرآن می‌فرماید: «لَئن شَکَرتُم لَاَزیدَنّکُم» اگر شکرگذاری کنید شما را افزایش می‌دهیم.
شخصی از حضرت علی (علیه السلام) پرسید «چرا پروردگارت را شکر کردی ؟ فرمود: «نَظَرتُ اِلی بلاء قَد صَرَفَهُ عَنّی وَ اُبلی به غَیر فَعَلمت انَّه قَد اَنعَم علی فَشکرتُه» بلا و رنجی را دیدم که خداوند از من بازگردانده و دیگری را با آن گرفتار کرده است، پس دانستم که همانا به من نعمت بخشیده، پس شکرگزاری کردم.
هم‌چنین فرمودند: «نعمَهٌ لا تُشکَر کَسَیئهٍ لا تُغفَر» نعمت سپاس گذاری نشده مثل گناه آمرزیده نشده است. «مَن قَلَّ شُکرَه زالَ خیرُه» کسی که سپاسگزاری‌اش کم است نعمت‌اش تباه می‌شود.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: «کانَ رَسول الله اِذا وَردَ عَلیه اَمر یسرُّهُ قالَ الحمد لله علی هذِه النِّعمهِ و اِذا وَرَدَ علیه امرَ یغتمُ به قالَ الحمد لله عَلی کُلِّ حالٍ» پیامبر (صلی الله علیه و آله) این طور بود که اگر پیشامد شادی رخ می‌نمود، می‌فرمود: «الحمد لله بر این نعمت» و اگر اتفاق ناراحت کننده‌ای پیش می‌آمد، می‌فرمود: «الحمد لله برهمه‌ی حالات».
علامه مجلسی در توضیح این حدیث نوشته‌اند: «الحمد لله علی کل حال» یعنی او سزاوار ستایش است در برخورداری و گرفتاری برای این که هر کاری که خدا با بنده‌اش می‌کند، بی‌تردید به صلاح اوست.»
افزون بر این می‌نویسد: «در هر بلا پنج نوع شکر وجود دارد، اول ممکن است این بلا بلای سخت‌تری را دفع کرده باشد… دوم بلایا کفاره گناهان است یا سبب بالا رفتن درجات معنوی… سوم، بلاء مصیبت دنیایی است و دینی نیست پس شایسته است که برای آن شکرگزاری شود. نقل شده که حضرت عیسی (علیه السلام) بر مردی نابینا و جزامی و فلج با زخم‌های چرکین می‌گذشت که از او شنید، خدا را شکر می‌کند، و می‌گوید:«الحمدالله الذَّی عافانی مِن بَلاءِ ابتَلی بِه اَکثَر النّاس» ستایش مخصوص خدایی است که مرا سلامت داشت از بلایی که بیشتر مردم به آن مبتلا هستند. حضرت عیسی (علیه السلام) فرمود: چه بلایی به تو نرسیده است ؟ گفت: خداوند مرا از بزرگترین بلاء که کفر است، حفظ فرمود. سپس حضرت عیسی دستی بر او کشید و از همه‌ی بیماری‌ها شفا یافت و چهره‌اش زیبا گردید و با حضرت عیسی همراه شد و با او عبادت و بندگی کرد.
چهارم، هر بلایی در لوح محفوظ نوشته شده و حتما می‌آید، پس شایسته شکر است که آمد و گذشت. پنجم، بلای دنیا موجب اجر اخرت و زدودن حب دنیا از قلب بوده، پس سزاوار شکر است.»
عبد سالک در هر حال و با هر بهانه‌ای خدا را یاد کرده و گامی به سوی او بر می‌دارد. از معصومین دعاهایی رسیده که خواندن آن‌ها در رویارویی با گرفتاران و مصیبت زدگان سبب قرب الی الله است.
رسول الله (صلی الله علیه و آله) فرمود: «اِذا رَأَیتُم أَهلَ البَلاءِ فَاحمَدوا الله وَ لا تَسمَعوهُم، فإنَ ذلکَ یحزُنُهُم.» هر گاه بلازدگانی را دیدید خدا را ستایش کنید اما آن‌ها نشنوند زیرا اندوهگین می‌شوند.
همچنین فرمودند: کسی که رنج دیده‌ای را می‌بیند، پس بگوید: «الحمد الله الذی عَدَلَ عَنّی ما ابتلاک به وَ فضَّلنی عَلَیکَ وَ عَلی کَثیرٍ مِمَّن خَلَقَ تفضیلاً» سزاوار است که خداوند او را به آن بلا مبتلا نسازد. معنی دعا این است: ستایش مخصوص خدای یکتاست که بلای تو را از من بازگرداند و بر تو و بسیاری از آفریدگان مرا برتر داد.
امام صادق (علیه السلام) هم دعاهایی را توصیه فرمودند از جمله: «الحَمد الله الذی عافانی ممّا ابتلاکَ بِه وَ لَو شاءَ فَعَلَ ذلکَ بِی» این دعا را سه بار باید خواند که در نتیجه، آن بلاء از شخص دفع می‌شود. در فرمایش دیگری از آن امام رسیده است: «الّلهُمَّ اِنّی لا اَسخِرُ وَ لا اَفخِرُ وَلکِن اَحمَدُکَ عَلی عَظیمِ نَعمائِکَ عُلی» و امام باقر (علیه السلام) فرمود: در این مواقع سه بار بگویید: «الحَمدُ لله الذی عافانی ممّا ابتلاکَ بِه وَ لَو شاءَ فَعََلَ» که نتیجه‌ی این دعا نیز ایمنی از آن بلاست.
4-2-5. صبر و بردباری
صبر جزو مواردی است که در تاثیر ابتلاء بر تزکیه اخلاقی و بالعکس، مشترک است یعنی هم وارد شدن ابتلاء بر انسانی که در پی تزکیه اخلاقی است، باعث بروز صبر می‌شود و هم فرد مزکّی که به مقام صبر رسیده وقتی با بلاهای الهی مواجه می‌شود، صبوری پیشه کرده تا از پس این امتحانات الهی سربلند بیرون آید. از عوامل ریشه‌ای و اصیل در موفقیت هرکاری به خصوص پیروزی در آزمایش‌های الهی، صبر و پایداری است که هم عقل صدق آن را تأیید می‌کند و هم شرع مقدس بر آن تأکید دارد. «وَ استَعِینُوا بِالصَّبرِ وَ الصّلَوهِ وَ إِنَّهَا لَکَبِیرَهٌ إِلَّا عَلیَ الخاشِعِین» ، از صبر و نماز یاری بخواهید و یقیناً این کار جز بر فروتنان گران و دشوار است. راغب می‌نویسد: «صبر خودداری و امساک در هنگام تنگی و سختی است» .
«الصبر و هو ثبات النفس و عدم اضطربها فی الشدائد و المصائب، بان تقاوم معها بحیث لا تخرجها عم سعه الصدر و ما کانت علیه قبل ذلک من السرور و الطمأنینه، فیحبس لسانه عن الشکوی و اعضاوه عن الحرکات الغیر المتعارفه» ،
صبر عبارت است از استواری و ثبات نفس در سختی و مصیبت، به طوری که با وقوع حادثه، انسان از حالت عادی خارج نشود، زبان به شکایت نگشاید و حرکات غیرمتعارف از او سر نزند. «وَ لَنَبلُوَنَّکُم بِشیَءٍ مِّنَ الخوفِ وَ الجُوعِ وَ نَقصٍ مِّنَ الأموَالِ وَ الأنفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرین» ، و البته شما را به پاره‌ای از سختی‌ها چون ترس و گرسنگی و نقصان اموال و نفوس و آفات زراعت بیازماییم و صابران را بشارت و مژده بده. در این آیه خداوند پس از بیان اسباب وسایل امتحان می‌فرماید: «بشارت بده صبر کنندگان را» از این آیه می‌توان فهمید که صبر در مسیر زندگی به انسان، هوشیاری و بصیرت می‌دهد، تا در برابر هر بلاء و پیشامد ناگوار، ایمان و اعتقاداتش سست نشده و همچنان با تقوا، استوار و راسخ پیش رود. پس می‌توان گفت: صبر یکی از نتایج تزکیه اخلاقی و ایمان به خداست و محدود به فرد نیست بلکه به عنوان مهم‌ترین عامل مقاومت و پیروزی یک اجتماع در برابر مشکلات است . امام علی(علیه السلام) فرمودند: «من کنوز الایمان الصبرُ علی المصائب» ، از گنج‌های ایمان صبر بر مصائب است و امام صادق (علیه السلام) فرمودند:«البلاء زین المؤمن و کرامه لمن عقل، لان فی مباشرته و الصبر علیه و الثبات عنده تصحیح نسبه الایمان؛ ابتلاء گرفتاری‌های دنیوی برای مؤمن زینت است، برای کسانی که صاحبان تدبر و عقل باشند و کرامت و عزت است، زیرا در مباشرت و مصابحت با بلا هرگاه توأم با صبرو ثبات قدم صورت بگیرد: ارتباط ایمان و اعتقاد، محکم‌تر و قوی‌تر و پاک‌تر و نورانی‌تر گشته و آلودگی‌ها و تیرگی‌های دل برطرف خواهد شد» .
بنابراین صبر حقیقی، صبری است که با بصیرت و بینش همراه باشد و با هوشیاری عجین گردد. اینکه آدمی بلاء را در حقیقت تلخ و جانگداز بداند امّا از سر ناچاری صبر کند هرگز مانند صبری نیست که از انسان از اعماق دل پذیرای آن باشد که به آن «صبر جمیل» گویند و پیشوایان معصوم ما با اشاره بدان فرموده‌اند: «صبرٌ علی البلاء، حَسَنٌ جمیل» ، صبر به هنگام مصیبت زیباست. مصایب حضرت سیدالشهداء (علیه السلام) فوق تصور بوده است، کسی مانند او درگیر مشکلات و گرفتاری‌ها نشده است. ولی در همه آن‌ها، حضرت با مقاومت و صبر بر مشکلات غلبه کردند. امام حسین (علیه السلام) فرمودند: «شتموا عرضی فَصَبرت فطلبوا دمی فهربت» ، احترام مرا درهم شکستند من راه صبر و شکیبایی را در پیش گرفتم ولی چون خواستند خونم بریزند از شهر خود خارج شدم .
حضرت علی (علیه السلام) می‌فرماید: «لَیسَ مَعَ الصَّبرِ مُصیبَهٌ» با صبر مصیبتی نسیت. به عبارت دیگر صبر، رنج‌ها را از میان می‌برد. «اِذا صَبَرت لِلمحنَه فَلَلت حَدَّها» اگر در ناکامی‌ها بردباری کنی درهم شکسته می‌شود. «مَن صَبَر عَلی النِکبَهَ کأن لِم ینکَب» کسی که در ناخوشی‌ها بردباری کند، گویا اصلا ناخوشی ندیده است.
بنابراین با صبر و تحمل تلخی‌ها از بین رفته و مشکلات و زحمت‌ها نابود می‌شود. اما اثر صبر از این هم بیشتر است، بلکه این اکسیر ناکامی‌ها را به کامیابی و شکست‌ها را به پیروزی تبدیل می‌کند. «حُسنُ الصَبر طلیعهَ النّصرِ» بردباری نیکو، سپیده دم پیروزی است.
«دَوامُ الصَبرِ عنوانُ الظَّفرِ و النَّصر» پایداری در بردباری نشانه‌ی پیروزی و کامیابی است. و بسیاری روایات دیگر که نشان می‌دهد سختی‌ها در صورت مواجه‌ی صحیح فرصت‌های بزرگ زندگی و جهش گاه سلوک به سوی خدا و خوشبختی ابدی است.
بزرگ‌ترین و تواناترین کسی که می‌تواند ما را یاری کند و از بلاها نجات دهد خدای تعالی است و او یاری‌اش را در گرو صبر قرار داده است «ما دَفَعَ اللهُ سُبحانَه عَن العبد المُومن شیئاً مِن بَلاء الدُّنیا و عَذاب الاخِرهِ إلاّ بِرضاهُ بِقَضائِه و حُسنُ صَبرِه عَلی بَلائِهِ» خداوند پاک رنجی از دنیا و عذابی از آخرت را از مومن بر نمی‌دارد مگر با خشنودی او از خواسته‌ی خدا و بردباری‌اش در آزمون الهی.

                                                    .