پایان نامه رایگان با موضوع استان خوزستان، استان ایلام

دانلود پایان نامه

سازندهای موجود درمنطقه عبارتند از سازندهای سروک ، ایلام ، گورپی ، پابده ، آسماری ، گچساران ، آغاجاری ، بختیاری و رسوبات عهد حاضر که به بررسی آنها می پردازیم .
الف – سازند سروک : نام این سازند از تنگه سروک در کوه تنگستان خوزستان کسب شده است . سازند زیرین آن کژدمی است که با تداخل انگشتی به سروک تبدیل می گردد و حد بالایی سروک با یک دگر شیبی به سازند ایلام محدود می شود . ضخامت کلی سازند در مقطع نمونه 841 متر است . بخش زیرین به ضخامت 254متر ، آهک ریز دانه خاکستری تیره ، لایه ای گاه رسی و توام با آمونیت های ریز که با لایه های نازک مارن آهکی همراهی می شود . در 108 متر بعدی ، آهک توده ای وگل سفیدی با سیلیس قرمز رنگ دیده می شود . سپس 208 متر آهک بسیار توده ای قهوه ای رنگ با خرده های رودسیت ظاهر می شود که لایه بندی چلیپایی بزرگ مقیاس دارد . در 42 متر انتهایی آهکهایی با هوازدگی کم و برشی شده و آهن دار وجود دارد که بطرف راس بر مقدار آهن افزوده می گردد .
ب- سازند سورگاه : نام آن از کوه سورگاه در کبیرکوه گرفته شده است ومقطع نمونه آن در تنگ گراب در جنوب شرقی شهر ایلام واقع است . سازند زیرین آن سروک است که 1 متر آهک هوازده رسی بین این دو سازند قرار دارد . سازند فوقانی آهکهای آهن دار ایلام است . ضخامت سازند سورگاه بالغ بر 175 متر است . شیل های خاکستری روشن تا تیره ، پیریتی وکمی هوازده ضخامت اصلی سازند را تشکیل می دهند ، و گاه با آهک های ریز دانه زرد هوازده نازک لایه همراهی می گردد . نوع محیط رسوبی آن پلانکتونیک یا عمیق است که میکرو فسیل های موجود ، سن تورنین تا سانتونین (کرتاسه) را برای آن مشخص می کنند . فرسودگی در بخش زیرین سازند ، نشانه یک فاز فرسایشی مهم است . این سازند در منطقه دهلران رسوب گذاری شده است .
ج- سازند ایلام : نام این سازند از شهر ایلام گرفته شده که مقطع نمونه آن در تنگ گراب همچون سازند سورگاه قرار دارد . سازند زیرین سور گاه است که ناپیوستگی فرسایشی به طبقات زیرین ایلام وصل می گردد . سیلتی بوده وگرهک هماتیتی دارد . سازند فوقانی گورپی است که با ناپیوستگی فرسایشی از سازند ایلام جدا شده است . ضخامت سازند 190متر است . این سازند از آهک رسی دانه ریز خاکستری روشن تا خاکستری با لایه بندی نازک تشکیل شده که هوازدگی سفید داشته و با میان لایه هایی 2تا 5 سانتیمتری از شیل خاکستری تا سیاه همراهی می شود . در استان ایلام ، رخساره عمیق با وجود سنگواره ذره بینی گلوبوترونکانا قابل تشخیص است . سن این سازند از سانتونین تا کامبانین (کرتاسه) است .
چ- سازند گورپی : مقطع نمونه در تنگ پابده ، در دامنه کوه گورپی در استان خوزستان است . از زیر توسط یک ناپیوستگی فرسایشی ضعیف از ایلام جدا می شودکه با لایه نازکی از مواد آهنی مشهود است . سازند پابده با هم شیبی در روی گورپی قرار گرفته که با شیل های ماسه ای – سیلتی از هم جدا می شوند . ضخامت سازند گورپی 320 متر است . این سازند از شیل ها و مارن های خاکستری مایل به آبی با شکل هوازدگی ملایم تشکیل یافته که نوارهایی از آهک رسی دارد . بخش دیگر سازند گورپی ، آهکهای لوفادار امام حسن می باشد که تنها قسمت مقاوم در برابر هوازدگی است . این سازند در حقیقت شیل های پیش رونده ای هستند که بصورت هم شیب زیر پابده قرار گرفته اند . این بخش به شدت هوازده و مربوط به نواحی عمیق محیط رسوبی است ، که به طرف عراق کم عمق و آهکی می شود . سن این سازند از سانتونین تا پالئوسن است .
ح- سازند پابده : نام آن از کوه پابده در خوزستان گرفته شده و مقطع نمونه آن در تنگ پابده قرار دارد . در ایلام تبدیل گورپی به پابده تدریجی و هم شیب است و سازند فوقانی آن آهکهای آسماری است که بطور تدریجی تشکیل شده است . ضخامت سازند798متر است .120 متر آغازین سازند با شیل و مارن آبی و ارغوانی شروع می شود که بخش شیل ارغوانی نام دارد . این بخش دارای نازک لایه هایی از آهک رسی است . در 72متر بعدی شیل های خاکستری توام با آهک رسی قرار دارند . سپس آهک های رسی با لایه بندی نازک به ضخامت 42متر دیده می شوند سپس 82 متر شیل تیره با آهک های نازک لایه در قسمت تحتانی قابل تشخیص است . 258متر انتهایی بیشتر از لایه های نازک رسی در میان آهک تشکیل شده که گاه در میان آن شیل هم دیده می شود . به طرف بالا آهک ها کم عمق تر می شوند . بطور کلی به طرف شمال شرقی از عمق حوضه کاسته می شود و رسوبات تخریبی می شوند . سن سازند در استان ایلام و لرستان از پالئوسن پسین تا میوسن ادامه می یابد .
خ- سازند آسماری : مقطع نمونه در تنگ گل ترش در کوه آسماری قرار دارد . در استان ایلام بطور هم شیب روی شیل ها و مارن های پابده قرار گرفته است و روی سازند آسماری سازند گچساران بطور هم شیب و وسیعی قرار گرفته است . ضخامت این سازند 312متر است . آسماری از آهک های کرم تا قهوه ای مقاوم ولی پر درز و ترک تشکیل شده که نازک لایه هایی از شیل نیز دارد . در منطقه ایلام آهک کلهر بصورت آسماری میانی ظاهر می گردد که شامل 5 متر گچ ، 45متر آهک مارنی و آهک ، 90 متر گچ آبدار(ژیپس) می باشد . بطرف شمالغربی سازند جوانتر می گردد . در لرستان آهک های غنی از تومولیت و لیپدوسکلین در قسمتهای تحتانی سازند وجود دارد . سن سازند الیگوسن تا میوسن است .
د- سازند گچساران : از نام حوضه نفتی گچساران گرفته شده است . مقطع نمونه در هم ریخته است ولی بعد از مطالعات 7 بخش در آن تشخیص داده شده است . این سازند در زیر هم شیب با آهک آسماری است و در قسمت فوقانی با مواد آهنی بطور مشخصی از سازند میشان جدا می شود . ضخامت تقریبی این سازند 1828متر می باشد . بخش های هفتگانه سازند گچساران به شرح زیر است :
29 متر انهیدریت در تناوب آهک با شیل بیتوم دار(سنگ پوشش آسماری) .
نمک ضخیم لایه در تناوب با انهیدریت و آهک نازک 1130متر .
از پایین به بالا : نمک و انهیدریت ، آهک نازک لایه ، انهیدریت و مارن که جمعا225متر ضخامت دارد .
834 متر نمک ضخیم لایه با مارن و آهک و انهیدریت خاکستری .
انهیدریت و مارن در تناوب با آهک و مارن قرمز به ضخامت 318متر .
102متر تناوب انهیدریت ، مارن قرمز و آهک که در وسط به تناوب نمک و انهیدریت تبدیل می گردد . در 60 متر بالایی آن انهیدریت و مارن و سپس انهیدریت خالص وجود دارد .
تناوبی از مارن و انهیدریت با آهک مارنی به ضخامت 137متر .
ر- سازند میشان : نام آن از روستای میشان در جنوب غربی حوضه نفتی گچساران گرفته شده است . سازند میشان بطور واقعی با یک لایه آهکی شده از گچساران جدا می شود و در قسمت فوقانی بطور تدریجی به مارن و ماسه های سازند آغاجاری تبدیل می گردد . ضخامت این سازند 710 متر در مقطع نمونه است . سازند میشان با آهک شیلی (لایه کرم دار) در تناوب با مارن خاکستری آغاز می گرددکه حدود 61متر ضخامت دارد . 649متر بعدی از تناوب مارن خاکستری فرسایش یافته با شیل آهکی سخت تشکیل شده است . به طرف عراق سازند میشان به طور تدریجی به ماسه سنگ و شیل های اغاجاری تبدیل می گردد . این سازند در منطقه دهلران تشکیل شده است . سن این سازند از میوسن آغازی تا میانی است .
ز- سازند آغاجاری : نام این سازند از حوضه نفتی آغاجاری اقتباس شده است . لایه زیرین این سازند ، عموما مارن و شیل های آهکی میشان است ولی بطرف غرب گاه روی سازند گچساران واقع شده است (مانند منطقه دهلران) ، سطح فوقانی آغاجاری نیز با یک ناپیوستگی به کنگلومرای بختیاری محدود می شود . ضخامت این سازند برابر 2965 متر است . ماسه سنگهای قهوه ای تا خاکستری تا حدی آهکی همراه با سیلتستون و مارن های قرمز و رگه های گچی با هوازدگی ضعیف ، سنگهای سازند آغاجاری را تشکیل می دهند . ضخامت این سازند از 600 متر تا 2000متر در مناطق مختلف تغییر می کند . سن این سازند میوسن پسین تا پلیوسن می باشد .
و- سازند بختیاری : این سازند اسم خود را از کوههای بختیاری کسب کرده است و مقطع نمونه آن در گدار لندر در شمال مسجد سلیمان است . لایه زیرین معمولا سازند آغاجاری است ولی در برخی نقاط ممکن است سازندهای قدیمی تر قرار داشته باشد ولی در هر صورت با ناپیوستگی فرسایشی با دگر شیبی زاویه دار جدا شده اند . لایه های بالایی آن رسوبات آبرفتی عهد حاضر و یا قبل از عهد حاضر می باشد . ضخامت این سازند 528متر است .
182متر ابتدایی ، تناوب کنگلومرای سخت و مقاوم و توده ای با ماسه سنگ وکرینستون فرسایش یابنده و دارای آثار لایه بندی چلیپایی است . باقیمانده کنگلومرای بسیار توده ای و صخره ساز وگاه سخت می باشدکه عدسی های ماسه سنگی نیز دارد . اجزاء این کنگلو مرا از سنگهای مربوط به کرتاسه ، آئوسن و الیگوسن می باشد . هیچ نوع فسیلی در آن یافت نشده ولی سن آن از پلیوسن پسین به بعد می باشد .
لازم به ذکر است که در شهرستان دهلران در دو منطقه ، مقاطع سازندها به خوبی قابل مشاهده است ؛ منطقه شرق دهلران در فاصله 15 کیلومتری از شهر دهلران که ارتفاعات شمالی به سمت جنوب گسترش یافته اند ، متصل ترین مقطع شهرستان است که براحتی قابل یرداشت است . و دیگری منطقه غرب دهلران در فاصله 17 کیلومتری شمالغرب شهر دهلران درجایی که رود شکرآب مسیر خود را به سمت جنوب منحرف می کند ، از سازند بختیاری تا سازند سروک در محدوده کوچکی قابل مطالعه است ، ولی بخشی از سازند گچساران توسط رسوبات رود شکر آب پوشیده شده است . ( سازمان برنامه و بودجه ، 1372 : 68)
3- 2- 5- زمین شناسی ساختمانی
رشته کوههای زاگرس یکی از منظمترین چین خوردگی های جهان را تشکیل می دهد که از سمت جنوب شرق به شمال غرب ارتفاع و شدت چین خوردگی افزایش یافته و بصورت کوههای مرتفعی ظاهر می گردد . در قسمتهای شمالی ، این نظم از بین رفته و ناحیه ای در هم ریخته به نام زاگرس مرتفع وجود دارد که وضعیت رسوبگذاری متفاوتی از نواحی پیش گفته دارد .
برای روشن شدن ارتباط بخشهای مختلف سازنده رشته کوههای زاگرس ، بطور اجمالی از جنوب به شمال نواحی سه گانه زاگرس را مورد بررسی قرار می دهیم .
2- 5-1- دشت خوزستان : در جنوبغربی زاگرس واقع بوده و از رسوبات ضخیمی تشکیل شده که سنگهای دوران اول تا سوم را پوشانده است . از نظر ساختمانی ، ساده بوده و همچون صفحه عربستان دارای چین خوردگی های شمالی – جنوبی است . به نظر برخی این بخش ادامه صفحه عربستان است .
3- 2- 5-2- زاگرس چین خورده : مجموعه ای از چین خوردگیهای متراکم با سطح محوری قائم و محور شمالغربی – جنوبشرقی است . روند تکاملی این بخش چنین است :