پایان نامه رایگان با موضوع برنامه ریزی منطقه ای، شواهد ژئومورفولوژی

دانلود پایان نامه

منبع : اداره کل هواشناسی استان ایلام
بادهای محلی شهرستان شامل باد شمال ، سموم و سویر است که دو باد اخیر در فصول گرم سال از سمت بیابانهای عراق و عربستان به این منطقه می وزند و تاثیر زیادی در گرمای هوا دارند . به نحوی که در ماههای تابستان حداکثرمطلق درجه حرارت از 50 درجه سانتیگراد فراتر می رود .
3- 2- 9-4- بارش
بارش یا نزولات آسمانی به مجموع ریزشهای جوی که بصورت جامد و مایع می بارد ، گفته می شود . این عنصر اقلیمی یکی از مهمترین و در عین حال متغیرترین عنصر اقلیمی است که میزان آن از جایی به جای دیگر بر حسب شرایط فرق می کند . اهمیت این عنصر چنان است که بقیه عناصر را هم تحت تاثیر قرار می دهد . اگر چه بقیه عناصر هم به نوبه خود در این پارامتر اقلیمی تاثیر می کنند . مقدار بارش هر ناحیه بیان کننده نوع اقلیم حاکم بر آن می باشد . بنابر این مطالعه این عنصر اقلیمی می تواند شناخت لازم را در مورد اقلیم منطقه بدست دهد .
بارش در سطح منطقه مورد بررسی بدین صورت است که از اوایل پاییز با پیدایش شرایط جبهه زایی و سیکلون زایی روند بارش شروع شده و در اواخر زمستان به اوج خود می رسد . و تابستان فصل خشک است . مطالعه آمار چندین ساله بارش در ایستگاه دهلران نشان می دهد که بیشترین مقدار بارش ماهانه در ماههای زمستان ، وکمترین آن در تابستان (0میلیمتر) صورت می گیرد . بررسی این پارامتر ، معرف شرایط عمومی منطقه مورد مطالعه از نظر حجم ریزشهای جوی و چگونگی تغییرات آن در سالهای مختلف بوده و هر گونه برنامه ریزی منطقه ای و ناحیه ای بدون توجه به حجم کلی ریزشهای جوی سالیانه ، موفق نخواهد بود .
میزان بارندگی سالیانه در ایستگاههای واقع شده در شهرستان دهلران از 234میلیمتردر ایستگاه دویرج تا 271میلیمتر در ایستگاه دهلران متغیر است . حداکثر بارندگی سالیانه در ایستگاه دهلران 422میلیمترگزارش شده است . حداقل بارندگی در طی سالهای آمار گیری در ایستگاه دهلران 4/174و در ایستگاه بیات132میلیمتر و در ایستگاه دویرج5/139میلیمتر بوده است . با توجه به وضعیت بارندگی در ایستگاههای واقع شده در شهرستان دهلران ، ضریب تغییرات بارندگی از سمت شمال به جنوب و از شرق به غرب کاهش می یابد . براساس مطالعات انجام شده ، وضعیت بارندگی در ایستگاههای مجاور شهرستان نشان می دهد که میزان بارندگی در بخش زرین آباد ، بین 300میلیمتر درشهر پهله تا 400میلیمتر در قسمتهای کوهستانی متغیر است .
در منطقه دهلران میزان بارندگی کم است و در ریزش آن ، نظم و ترتیب خاصی دیده نمی شود و متوسط بارندگی سالانه معادل 8/210میلیمتر است که بیش از نیمی از آن در فاصله ماههای دسامبر تا مارس (آذر تا اسفند) ریزش داشته و حداکثر بارندگی در بهمن ماه اتفاق می افتد و تقریبا ماه های تیر تا مهر فاقد بارندگی است . به طور کلی می توان منطقه دهلران را جزء مناطق نیمه خشک به شمار آورد که دارای تابستانی گرم و خشک و زمستانی معتدل است .
شکل 3-3 – نمودار توزیع فصلی بارش دهلران

منبع : اداره کل هواشناسی استان ایلام ، تهیه و ترسیم از نگارنده
3- 2- 9- 5 – تبخیر
به دلیل فقدان داده های مستقیم مربوط به تبخیر در ایستگاههای موجود منطقه ، مقدار سالیانه و تغییرات این فاکتور مهم به صورت غیر مستقیم و از طریق فرمولهای تجربی موجود محاسبه گردیده است . و نتایج به دست آمده از طریق شواهد ژئومورفولوژیک و منحنیهای آمبروترمیک منطقه کنترل گردیده است . براین اساس متوسط تبخیر سالیانه شهرستان دهلران 2841میلیمتر محاسبه گردیده است . بالاترین میزان تبخیر ماهانه در تیرماه وکمترین آن در دی ماه است . ضمن اینکه ازنظر فصل حداکثر تبخیر درسطح کل منطقه درفصول بهار و تابستان و حداقل آن در فصل زمستان است .
3- 2- 9- 6 – رطوبت نسبی
رطوبت نسبی عبارت است از نسبت بخار موجود در هوا به مقدار بخار آبی که در همان دما می تواند وجود داشته باشد. نم نسبی درجه اشباع و توان بارندگی هوا را نشان می دهد . (علیجانی ، 1371 : 91 ) بررسی های تطبیقی در مورد رطوبت نسبی نشان می دهد که تغییرات این عامل برشدت و وسعت عملکرد فرایندهای فرساینده محیطی تاثیر می گذارد و این موضوع بیانگر این امر است که مقادیر رطوبت نسبی محیط به ویژه درفاصله 5 متر از سطح زمین در طول سال از این نظر حایز اهمیت است . میانگین نم نسبی در ایستگاه دهلران معادل 36درصد در طی سال است .حدا کثر نم نسبی در دی ماه و میانگین حداقل آن در مرداد ماه ثبت شده است . این تغییرات با درجه حرارت محیطی ایام سال و مقدار بارندگی و شدت نزول آن در واحد سطح مستقیما ارتباط دارد و به عبارت دیگر تحت تاثیر مستقیم رابطه دما و بارندگی قرار دارد . ضمن اینکه عامل ارتفاع و مورفولوژی محلی نیز به صورت غیرمستقیم این فاکتور مهم اقلیمی را تحت تاثیر قرار داده و با افزایش ارتفاع مورفولوژی و ساختار ناهمواریهای محلی ، بر مقدار نم نسبی محیط و استمرار آن در سطح شهرستان افزوده می شود . این الگوی عام در مراحل بعدی تحت تاثیر وسعت و عملکرد توده های هوایی نفوذ یافته ، دچار تغییرات قابل ملاحظه ای می گردد .که آثار آن را در روندهای فرساینده محیطی مسلط در سطح شهرستان و پدیده های وابسته به آن می توان مشاهده نمود . بررسی های تطبیقی انجام شده از طریق تحلیل نمودار رطوبت نسبی در سطح شهرستان دهلران ، نشانگر این واقعیت است که ماههای آذر ، دی ، بهمن و اسفند دارای نم نسبی حداکثر و ماههای تیر ، مرداد و شهریور از پایین ترین میزان رطوبت نسبی برخوردارند . ( اداره کل هواشناسی ایلام )
3- 2- 10- پوشش گیاهی
شهرستان دهلران در ناحیه رویشی ایرانی – تورانی واقع شده است و پوشش گیاهی این تیپ کلی در آن مشاهده می شود ، هر چند که به علت مجاورت با ناحیه رویشی صحار ، مقداری از عناصر ناحیه اخیر نیز دراین ناحیه دیده می شود . طبعا عرض کم منطقه دشتی و پست و منتهی شدن آن به ارتفاعات زاگرس در محدوده شمالی حوزه مورد بررسی و تغییرات دمایی و کلیماتولوژیک در ارتفاعات یاد شده ، موجب تنوع پوشش گیاهی بر حسب تغییرات درجات ارتفاع از سطح دریا و به تبع آن تغییرات آب و هوایی در کل منطقه می باشد . در چنین حالتی عناصر رویشی صحارکه غالبا در مناطق دشتی و پست وگرم و خشک انتشار دارند با رسیدن به مناطق کوهستانی دامنه ، انتشار آنها محدود و متوقف شده و بجای آنها اجتماعات گیاهی ایران و تورانی ظاهر گشته و غلبه می یابند . درسطح این شهرستان در قسمت اعظم سال بر اساس رابطه دما و بارندگی ، خشکی فیزیکی بر بخش عمده ای حاکم است ،که بر فلور منطقه و نوع آن تاثیر بسزایی دارد . درسطح این شهرستان دو گروه پوشش استپی خشک درمناطق دشتی و پوشش جنگلی نیمه خشک تا نیمه مرطوب در ارتفاعات مشاهده می شود که تحت تاثیر درجه حرارت و ارتفاع ازسطح دریا و تغییرات آب و هوایی ناشی از آن عناصر رویشی دو منطقه مذکور در آنها انتشار دارد . در مجموع در کل شهرستان دهلران مساحت کل جنگلها معادل96549هکتار و سطح کل مراتع 437136هکتار و مساحت کل اراضی زراعی 102050هکتار می باشدکه گونه های مختلف گیاهی را شامل می شوند . بر اساس بررسی های انجام شده مجموع 136 گونه در 99 جنس و44خانواده گیاهی در سطح شهرستان شناسایی شده که عمدتا متعلق به خانواده نهان دانه گان شامل 20 گونه تک لپه ای و114 گونه دولپه ای می باشند . از گونه های ذکر شده 52 درصد گیاهان یکساله و دوساله و43درصد را گونه های چند ساله علفی و 5 درصد باقی مانده را سایر گونه های چوبی تشکیل می دهند. بر اساس اطلاعات سازمان حفاظت محیط زیست استان ، مهمترین گونه های گیاهی شهرستان دهلران به قرار زیر است :
کُنار، خارشتر ، پیچک وحشی ،کهورک ، چیچم ، فرفیون ، بلوط ، بنه ،گل گندم ،علف چشمکی ، بارهنگ ، شبدر ،گون ، یولاف ، درمنه ، علف شور ، اسفناج وحشی ،گز و …. .
گیاهان علفی یکساله مهمترین نقش را در پوشش سطح زمین و مراتع دارند بطوریکه در صورت برنامه ریزی درست می توان علوفه تمامی دامهای منطقه را تامین نمود ، این گیاهان عمدتا به گندمیان و نخودیان تعلق دارند . جنگل بلوط یکی از ویژگیهای مناطق کوهستانی غرب ایران است که در این منطقه بیشتر در دامنه های شرقی کوه اناران دیده می شود . در دامنه های غربی از ارتفاع 1200متری و در دامنه های شرقی از ارتفاع 850 متری دیده می شود و در ارتفاع 1500متر به اوج خود می رسد . علاوه بر نقش مرتعی گیاهان این منطقه و بهره وریهای مختلف از درختان بلوط می توان به اهمیت اقتصادی گونه های بنه اشاره نمود که در تهیه سقز مورد استفاده قرار می گیرد . حدود یک سوم از گیاهان شناخت شده منطقه که عمدتا شامل گیاهان چند ساله ، درختچه و درخت هستند از جهات مختلف مثل زیستگاه و تغذیه حیات وحش منطقه و ایجاد جنگل یا ترکیب مراتع و تثبیت خاک اهمیت دارند . مهمترین گونه هایی که دارای کاربردهای متعدد هستند و از نظر گسترش نیز دارای فراوانی قابل توجهی در منطقه اند می توان از بادام های وحشی ، زالزالک ، انجیر ، پسته ، پده ، بلوط و کنار را نام برد . برخی از گیاهان مزبور منحصرا در مناطق پست وگرم و برخی دیگر در نقاط کوهستانی رشد یافته وگسترش می یابند . کاربرد گیاهان منطقه را می توان شامل تغذیه انسان (مانند میوه بلوط ، میوه کنار ، میوه زالزالک ، میوه بنه ، میوه بادام کوهی) تغذیه دام ، گیاهان دارویی ، استفاده صنعتی و تولید چوب و ذغال و حفاظت آب و خاک و همچنین بهبود شرایط زیستی دانست . ( بنیاد مسکن ایلام، 1368: 185)
3-3- ویژگیهای اجتماعی – اقتصادی شهرستان دهلران
3-3- 1- پیشینه تاریخی
دهلران یکی از شهر های غربی و مرزی ایران است که یکی از مهمترین شهرستانهای استان ایلام (پشتکوه) به شمار می رود . این شهر و مناطق اطراف آن چون موسیان و زرین آباد ، دارای سابقه تاریخی بسیار کهن و موقعیت جغرایایی ویژه ای هستند که از دیدگاه راهبردی ، اهمیت فوق العاده ای دارند و به علت این که با سرزمین بین النهرین همسایه بوده از دیدگاه تاریخی دارای پیشینه بسیار ارزشمندی می باشد .کاوشهایی که در سرزمین دهلران انجام گرفته ، نشانگرآن است که انسان در این منطقه در حدود 7هزار سال پیش از میلاد از دو گونه نبات یعنی گندم و جو و دو گونه جاندار یعنی بز و میش استفاده کرده اند . افزون بر این شواهد به دست آمده به وسیله باستان شناسانی چون مارسل دیو لافوآ و همسرش جین در سالهای 1884تا1886در تپه موسیان و جی لامپری در 1913میلادی و همچنین آزمایشهایی که به وسیله فرانک هول وکنت وی فلانری در سال 1961 بر روی تپه های علی کش و چغا سفید و دیگر مکانهای باستانی این منطقه انجام گرفته ، نشانگر این نکته می باشد که انسان در فاصله میان 7500تا5500پ.م ، در این منطقه ، به اهلی کردن گاو وکشت دانه های گیاهان تازه ای مانند عدس ، ماش و کتان توفیق یافته است . (علیرضایی، 1380: 56)
این سرزمین دارای تاریخی بسیار کهن است که ریشه در چندین هزار سال تاریخ تمدن و فرهنگ باستانی ایران دارد و یکی از کهن ترین کانونهای تاریخی و باستانی ایران به شمار می رود . بررسی ها و کاوش هایی که در شهرستان دهلران انجام گرفته ، نشان دهنده این واقعیت تاریخی است و بر چهره درخشان تاریخی آن مهر تایید می زند . این واقعیت تاریخی از دو دیدگاه در خور اهمیت و توجه است :
نخست این که ، استان ایلام با بین النهرین که مرکز تمدنهای کهنی چون بابل ، اکد، سومر و آشور است ، نزدیک و همسایه بوده و آثاری که طی کاوشهای انجام شده به دست آمده ، این است که بابلیها ، سرزمینی را که در مشرق بابل که همان استان ایلام و سرزمینهای مجاور آن می باشد را عِلامتو یا عِلام ؛ یعنی کوهستان یا کشور طلوع خورشید یعنی مشرق می نامیده اند و این واژه در زبان سامی به معنی کوهستان و سرزمین بلند است که موقعیت آن با استان ایلام تطبیق می کند .
دیگر آنکه ، استان ایلام ، جزیی از تمدن عیلام قدیم می باشد که این کشور شامل خوزستان ، لرستان ، پشتکوه و کوههای بختیاری بوده است . این کشور از مغرب به رود دجله ، از مشرق به بخشی از پارس ، از شمال به راه بابل به همدان و از جنوب به خلیج فارس محدود بوده است و در دوره پیشرفت و ترقی آن از سوی غرب به بابل و از شرق به اصفهان می رسیده است (علیرضایی، 1380: 20-21) . منطقه ی پشتکوه میراث اقوام و نژادهای گوناگونی است که قرن ها در این ناحیه زندگی و نام های گوناگونی نیز در طی دوره های مختلف برای آن ذکر کرده اند .
قدیمی ترین نام را بابلی ها بر پشتکوه نهاده اند ، زیرا بابلی ها قسمت مرتفع سرزمینی را که در مشرق بابل قرار داشت « الامتو» یا « اِلام» یعنی کوهستان و شاید کشور طلوع خورشید یعنی مشرق می نامیدند . (افشار سیستان ، 1372: 68) پشتکوه تا قبل از تشکیل دولت ماد جزیی از امپراتوری ایلام بود . با ورود آریایی ها و تشکیل حکومت های آریایی نژاد ، امپراتوری ایلام به تصرف آنان درآمد و منطقه ی پشتکوه به تدریج به محل سکونت اقوام مهاجر آریایی نژاد تبدیل شد . در دوره ی ساسانیان از منطقه ی پشتکوه به نام ماسبذان یاد شده است . ماسبذان در دوره خلافت عمر به تصرف اعراب درآمد و حاکمان این منطقه تا اواسط قرن چهارم که حکومت محلی حسنویه در آن منطقه تاسیس گردید ، توسط خلفای بنی امیه و بنی عباس تعیین می شد . ماسبذان تا زمان تشکیل حکومت اتابکان لر کوچک در اواخر قرن ششم جزء ایالت جبال به شمار می رفت . نام ایالت جبال در قرن ششم به عراق عجم تغییر یافت . به نظر می رسد که این نام گذاری به خاطر تمایز این منطقه از عراق عرب بوده است . با تشکیل سلسله اتابکان لُرکوچک در اواخر قرن ششم در دو منطقه ی مهرجانقذق و ماسبذان ، این دو نام باستانی که تا آن زمان بر لرستان و ایلام اطلاق می شد ، منسوخ ، و به آن دو منطقه ، لُر کوچک اطلاق گردید . منطقه ی لُر کوچک در دوره ی صفویه ، لرستان نامیده می شد . با انقراض سلسله ی اتابکان لُر کوچک و روی کار آمدن والیان فیلی ، ایالت لُر کوچک به نام لرستان فیلی نام گذاری شدکه شامل دو منطقه ی پشتکوه و پیشکوه می گردید . در دوره ی قاجار از پیشکوه به نام لرستان و از پشتکوه به نام پشتکوه لرستان و پشتکوه فیلی یاد شده است . در اوایل دوره ی قاجار ، سلطه ی والیان فیلی از منطقه پیشکوه لرستان برچیده شدو قلمرو آنان منحصر به پشتکوه گردید و حسن خان والی ، مقر حکومت خود را از قلعه ی فلک الفلاک خرم آباد به ده بالا در پشتکوه انتقال داد . پشتکوه که تا قبل از آن چندان اهمیتی نداشت ، با محدود شدن حکم رانی والیان لرستان در آن جا به صورت یک ایالت منسجم با مرزهای مشخص درآمد . ایلام در دوره والیان به دو منطقه (صفحه کُرد) و (صفحه محکی) تقسیم می شد . صفحه کُرد شامل مناطق دهلران ، موسیان ، دشت عباس ، مورموری ، آبدانان ، زرین آباد ، میمه و مناطق جنوبی مهران می شد . و صفحه محکی مناطق ارکوازی ، صالح آباد ، بدره ، ایلام ، چوار ، و مناطق شمال مهران را در بر می گرفت . در دوره پهلوی تقسیمات اداری – سیاسی جدیدی در استان ایلام جایگزین تقسیم بندی سیاسی – اداری دوره والیان گردید به گونه ای که آن نوع تقسیم بندی که در دوره والیان ، منطقه ایلام را به دو قسمت سیاسی – اداری صفحه کُرد و صفحه محکی تقسین می نمود ، منسوخ شد . و در اویل دوره پهلوی ، سرزمین صفحه کُرد به سه بخش پهله زرین آباد ، دهلران و آبدانان تقسیم گردید . در سال 1312ه- ش به دنبال تقسیم زمین های خالصه ی پشتکوه بین ایلات و عشایر آن جا ، اراضی دشت دهلران بین خانوارهای ایل کاید خورده و خانوارهایی از ایل کُرد تقسیم گردید . در سال1313و1314ه- ش به دنبال اجرای طرح اسکان عشایر در پشتکوه ، ایل کاید خورده و خانوارهایی از ایل کُرد در شهر دهلران اسکان می یابند . (مرادی مقدم ص24، 1390)