پایان نامه رایگان با موضوع روابط شهر و روستا، وسایل کمک آموزشی

البته با توجه به کاهش رشد جمعیت در دوره های اخیر سرشماری و امکان تداوم آن در آینده ، فرض اول به واقعیت نزدیک تر است . ولی باید در نظر داشت که با توجه به استعدادهای شهرستان دهلران ، اندک توجهی به این منطقه و تغییرات مثبت در اوضاع اقتصادی منطقه و ایجاد فرصتهای شغلی می تواند باعث جذب جمعیت و در نتیجه افزایش نرخ رشد جمعیت آن شود .
جدول 3 – 18- پیش بینی جمعیت شهرستان دهلران تا سال 1440
سال 1390 1400 1410 1420 1430 1440
فرض اول بر اساس نرخ رشد 75/1درصد 66399 78978 93940 111736 132904 158082
فرض دوم بر اساس نرخ رشد39/2درصد 66399 84089 106491 134862 170791 216292
فرض سوم بر اساس نرخ رشد 3درصد 66399 89235 119924 161168 216596 291087
منبع : نگارنده
با توجه به سه فرض بالا جمعیت منطقه در سال 1440 بین158082نفر تا 291087نفر یا بیشتر خواهد بود . با توجه به اینکه گرایش مسلط در الگوی سکونت گزینی مردم تمایل روزافزون به شهر نشینی است ، در آینده ای نه چندان دوراکثریت مردم منطقه ساکن شهرها و به ویژه شهر دهلران خواهند بود و لازم است که از هم اکنون با برنامه ریزی صحیح و معقول در جهت رفع محرومیت روستاها و ارائه امکانات و خدمات لازم به آنها تلاش نمود و برنامه های توسعه روستایی را منطبق با شرایط اجتماعی ، اقتصادی و طبیعی منطقه اجرا نمود تا از مهاجرت روز افزون و سیل آسای روستاییان به شهرها جلوگیری شود . و از طرف دیگر برای شهرها با برنامه ریزی شهری منطبق بر واقعیتها به آینده نقاط شهری و توسعه کالبدی همراه با نیازهای مختلف مسکن ، اشتغال ، دفع فاضلابها ، تهیه آب آشامیدنی ، امکانات فرهنگی ، آموزشی ، ورزشی ، تفریحی و…. توجه نمود . از همه مهمتر مسئله اشتغال است که در صورت چاره اندیشی برای آن با توجه به استعدادهای بی شمار منطقه می تواند به عنوان یک قطب اقتصادی مهم در استان ایلام و جنوب غرب کشور در زمینه های کشاورزی و منابع آب و خاک و منابع معدنی ، نیروی کار زیادی را به خود جذب نماید . تا به این طریق از بروز مشکلات و مسائل مختلف ناشی از عدم برخورداری از امکانات و در نتیجه مهاجر فرستی منطقه جلوگیری به عمل آورد .
3-3- 2- 9- کلیات مباحث جمعیتی
از آنچه در خصوص مسائل جمعیتی منطقه گفته شد نتایج زیر بدست می آید :
جمعیت منطقه از 35708نفر در سال 1345 به 66399 نفر در سال 1390 رسیده است . یعنی در مدت 45 سال جمعیت منطقه نزدیک به دو برابر شده است . و نرخ رشد منطقه38/1درصد و در این مدت از رشد جمعیت کشور کمتر بوده است . به ویژه بعد از سال 1375 کاهش رشد جمعیت منطقه قابل ملاحظه بوده است . به نحوی که در دوره(1375-1385)این رشد به 2/1 درصد کاهش یافته است . از دیگر ویژگیهای جمعیتی منطقه همچون سایر مناطق ایران روند فزاینده شهرنشینی و کاهش روز افزون روستانشینی است . بطوری که جمعیت شهرنشین منطقه از کمتر از8درصد در سال 1345 به بیش از 60 درصد در سال 1390 رسیده است . و جمعیت روستایی منطقه در روندی معکوس از نزدیک به 93 درصد در سال 1345 به حدود 31 درصد در سال 1390 کاهش یافته است و این روند همچنان در جریان است . لازم به ذکر است که وقوع جنگ تاثیرات عمیقی بر تحولات جمعیتی منطقه گذاشته است و در بررسی تحولات جمعیتی منطقه نمی توان نقش آن را نادیده گرفت به گونه ای که در دوره آماری (1365-1355) رشد جمعیت منطقه به علت مهاجرت مردم از روستاها و شهرهای منطقه منفی بوده است .
از نظر ساختار سنی جمعیت ، با توجه به کاهش رشد جمعیت منطقه ، ساختار سنی در حال تحول است بدین معنی که قاعده هرم در حال کوچک شدن و درصد جمعیت زیر 15 سال در حال کاهش است و میانه هرم و درصد میان سالان (65-15) در حال افزایش است . و از طرف دیگر امید به زندگی در حال افزایش است .
میزان سواد در سطح شهرستان دهلران روند افزایشی دارد و در سال 1390 به 82 درصد رسیده است . البته درصد سواد در مناطق روستایی پایین تر از مناطق شهری است و همچنین میزان با سوادی در بین زنان کمتر از مردان است . هر چند که این تفاوت در حال کاهش است .
از نظر آموزشی در مناطق شهری تقریبا اوضاع آموزشی مساعد است و تنها در زمینه وسایل کمک آموزشی نواقصی دیده می شود . و مهمترین مشکل در زمینه آموزش روستاییان مسئله کمی تعداد دانش آموزان روستایی در بیشتر روستاها و در نتیجه ادغام مدارس چندین روستا در جهت تامین آستانه آموزشی حداقل است که این کار مستلزم تهیه سرویس های ایاب و ذهاب برای دانش آموزان روستایی است و با توجه به بالا بودن هزینه این گونه سرویس ها و پایین بودن کیفیت آموزش در مدارس روستایی باعث مهاجرت دانش آموزان روستایی به شهر می شود . که این امر بیشتر در مقطع متوسطه دیده می شود .
بررسی جمعیت فعال نشان می دهد.که قسمت اعظم آن غیر شاغل بوده به طوری که طبق آخرین سرشماری از 100 درصد جمعیت فعال (ده ساله و بیشتر)33/30درصد آن شاغل بوده اند . و میزان اشتغال در روستاها بیشتر است . این آمار نشان دهنده اوضاع نامناسب اشتغال در منطقه است . که مهمترین عامل در پایین بودن رشد جمعیت منطقه است .
از نظر فعالیت بر حسب گروههای عمده شغلی در سال1390بر حسب سه گروه عمده فعالیت اقتصادی ، نشان می دهد که بخش کشاورزی از 44درصد در سال 1375 به 30 درصد در سال 1390 کاهش یافته است . و بخش صنعت از حدود 11 درصد در سال 1375 به 17 درصد در سال 1390 رسیده است یکی از مهمترین علل این امر فعال شدن واحدهای شهرک صنعتی دهلران وکارخانه های گچ منطقه است . روند جریانات در بخش خدمات معکوس است و تعداد شاعلین در این بخش از 43 درصد در سال 1375 به 52 درصد در سال 1390 رسیده است . البته این امر از روند کلی اقتصاد کشور تبعیت می کند که نشان دهنده ساختار ناسالم اقتصادی منطقه است و این خدمات عمدتا معطوف به خرده فروشی و خدمات عمومی است .
در زمینه مهاجرت اگر چه آمار های دقیقی در دست نیست اما با توجه به آنچه در این باب قبلا بیان شد منطقه دهلران به علت کمبود خدمات و امکانات رفاهی و نبود فرصتهای شغلی به صورت مهاجر فرست عمل می کند و تعداد زیادی از نیروی کار منطقه هر ساله در جستجوی کار به شهر ها و مراکز صنعتی خارج از منطقه مهاجرت می کنند .
در پایان آینده نگری جمعیت منطقه بر اساس سه فرض صورت گرفت که فرض اول احتمالا به واقعیت نزدیکتر است . بر اساس این فرض جمعیت منطقه برای سال 1440 یعنی 50 سال آینده 158082نفر خواهد بود . به هر حال ما شاهد افزایش جمعیت منطقه خواهیم بود و در صورت درست بودن هر یک از فرضیات سه گانه ، نیاز است که در زمینه تامین نیازهای اساسی جمعیت آینده اقدامات لازم به عمل آید .
3-3- 3- شناخت ویژگیهای نظام سکونتگاهی روستایی منطقه
یکی از چهر های غالب سکونت در ایران ، بخصوص در منطقه مورد مطالعه ، استقرار سکونتگاههای روستایی است که از دیرباز تا کنون وجود داشته است . جامعه روستایی شهرستان دهلران ریشه در جامعه عشایری دارد و پیوندهای مستحکمی تمامی جوامع شهری و روستایی را بهم پیوند داده است . در واقع جوامع شهری و روستایی از اسکان عشایر در طول چند دهه اخیر پدید آمده اند . تنوع جغرافیایی و اقلیمی و محیط مستعد طبیعی ، موجب شکل گیری یکی از قدیمی ترین اشکال کوچ نشینی و حیات مبتنی بر دامداری شبانی در این منطقه شده است . پوشش گیاهی و آب و هوای متنوع باعث شکل گیری زیستگاههای ییلاقی و قشلاقی در فاصله ای نه چندان دور از هم شده است در نتیجه وجود این شرایط تا قبل از اسکان عشایر در منطقه ، هیچ گونه اثری از یکجا نشینی وجود نداشته است و سنگ بنای شهرها و روستاهای منطقه در این دوره گذاشته شده است . (سازمان برنامه و بودجه ، 1372 :4) بدین ترتیب روستاهای منطقه اکثرا دهات نوپایی هستند که از یکجا نشینی اختیاری یا اجباری عشایر در چند دهه اخیر به وجود آمده اند . تحولات جمعیتی در منطقه بیش از هر چیز متاثر از روند اسکان عشایر بوده است . حتی در گذشته که کنترل مرزی خاصی وجود نداشت دامنه کوچ تا مناطقی در خاک عراق گسترده شده بود . به تدریج با اسکان عشایر در مناطق مستعد یا غیر مستعد ، روستاهایی پدید آمد و به مرور از جمعیت عشایرکاسته شد و به جمعیت روستایی و شهری افزوده گردید . از دهه 50 به بعد مجموعه سیاستها و اقدامات باعث تسریع در تحولات اجتماعی گردید . ایجاد شهر های جدید بر بستر روستاهای بزرگ و پر جمعیت و رونق فعالیتهای شهری ، موجب جذب بسیاری از روستاییان به این کانونها گردید .گسترش بخش خدمات ، فعالیتهای ساختمانی و نیاز به نیروی کار از عوامل جاذب روستاییان به شهر ها بود و در کنار آن محدودیت شدید منابع تولید ، رشد جمعیت و مهار نسبی میزان مرگ و میر ، نرخ رشد طبیعی جمعیت را بالا برده و مازاد جمعیت حاصل از این روند در روستاها نسبت به منابع تولید بصورت عامل دافعه در مهاجرت روستاییان درآمد . نتیجه این امر ، کاهش درصد جمعیت روستایی و افزایش جمعیت شهری است . که در همه ادوار سرشماری شاهد آن بوده ایم . بدون شک تحولات اجتماعی و اقتصادی بوجود آمده در طول چند دهه گذشته در جهان و تاثیر بر کشورهای در حال توسعه از جمله ایران ، سبب شد که مناسبات و روابط شهر و روستا دگرگون شود و موجب فروپاشی تعادل اجتماعی ، اقتصادی بین شهر و روستا گردد .
شکل 3- 8 – نمودار روند تحولات جمعیت شهری و روستایی شهرستان دهلران (1390- 1345 )
منبع : مرکز آمار ایران ، تهیه و ترسیم از نگارنده
چون این تحولات از یک طرف سبب رشد و توسعه روزافزون جوامع شهری همراه با افزایش درآمد و بهبود زندگی و برخورداری از امکانات و خدمات مختلف عمومی و… شد و از طرف دیگر سبب برهم زدن نظام اجتماعی و اقتصادی روستاها ، افزایش فقر و محرومیت و بدنبال آن مهاجرت بی رویه روستاییان محروم از امکانات و خدمات زندگی به سوی شهرها برای زندگی بهتر شد . اگر چه تحولات بوجود آمده به نفع جوامع شهری تمام شد ، اما در سطح ملی به زیان کشورها تمام شد چون سبب شد تا قشر عظیم تولید کننده روستایی تبدیل به مصرف کننده شهری شود . منطقه مورد مطالعه چون سایر نقاط کشور در گذشته دارای سیمای روستایی بوده است . بررسی آمارهای دوره های سرشماری مختلف نشان می دهدکه جمعیت روستایی منطقه در حال کاهش و جمعیت شهری در حال افزایش است اگر چه نقاط شهری منطقه مورد مطالعه با وجود محرومیت ، قابل قیاس با شهرهای هم تراز خود در سایر نقاط نیستند ، اما چون به نسبت روستاها از امکانات و خدمات بهتری برخوردار هستند ، باعث روند افزایش جمعیت شهری و کاهش جمعیت روستایی شده است ؛ بطوری که جمعیت روستایی از92 درصد در سال 1345 به 39درصد در سال 1390 کاهش یافته است . یعنی در سال 1390 از مجموع 66399 نفر جمعیت منطقه 26132نفر ساکن روستاها بوده اند .
شهرستان دهلران در سال 1390 دارای 112 روستای مسکونی بوده است . بیشتر روستاهای نواحی کوهستانی شمال و شرق شهرستان کم جمعیت و پراکنده و در نواحی هموار جنوب و غرب شهرستان پر جمعیت تر و تراکم بیشتری دارند . از مهمترین ویژگیهای سکونتگاههای روستایی منطقه ، کوچکی و پراکندگی آنهاست به نحوی که در شهرستان دهلران تنها سه روستای بیش از هزار نفر وجود دارد . و بیشتر روستاها کمتر از پانصد نفر جمعیت دارند و13 روستا کمتر از 50 نفر جمعیت دارند . (نتایج سرشماری سال 1390)
بررسی جمعیت روستایی همانطور که بیان شد ، نشان می دهد که از جمعیت 6ساله و بیشتر ، نزدیک به 75درصد روستاییان با سواد بوده اند که نشانگر رشد آموزش و سطح سواد در مناطق روستایی است . (جدول 3 – 7) علاوه بر افزایش امکانات آموزشی و مدارس در روستاها حمایتهای دولت در آن موثر بوده است .

                                                    .