پایان نامه رایگان با موضوع عوامل اجتماعی و فرهنگی، سکونتگاه های روستایی

دانلود پایان نامه

الف)- ساختار واحدهای بهره برداری و تولید کشاورزی خرد است و نظام بهره برداری دهقانی به گونه ای نیست که امکان و تسهیلات دور شدن از محل کار و زندگی خود را داشته باشد .
ب)- کشاورزی به صورت معیشتی و غیر تجاری است .
ج)- بازار یابی محصولات کشاورزی برای واحدهای کوچک و پراکنده دشوار است .
د )- رشد طبیعی جمعیت بالاست و عرضه شغل کافی نیست .
ه )- شهرها از حمایت اقتصادی بیشتری برخوردارند و ارزش اجتماعی شهر نشینی بالاتر به عنوان عامل تشدید کننده مهاجرت عمل می کند .
سپس با بر شمردن برخی فروض اساسی ، مطالعات ساماندهی روستاها به سبک و سیاق کنونی و در قالب شرح خدمات مرسوم را وافی به مقصود ندانسته و معتقد است تا زمانی که نقطه نظرات مردم در این کار لحاظ نشود و صرفا آمارهای رسمی و اطلاعات سرشماری ملاک باشد ، امکان اجرایی نخواهد یافت . (طالب ،1376: 539)
برخی دیگر از صاحب نظران معتقد ندکه : تقریبا در تمامی مناطق و نواحی کشور ، آبادیهای بسیار کوچک وکوچک سهم قابل توجهی از مجموع آبادیها را به خود اختصاص داده اند تا جایی که نسبت آبادیهای کمتر از 20 خانوار از 4/37درصد در سال 1335به1/42درصد در سال 1370 می رسیده است . اگر آبادیهای 20 تا49 خانوار را نیز به آن اضافه کنیم این نست به 3/64درصداز مجموع آبادیهای کشور خواهد رسید . با توجه به نیروها و عوامل گوناگون و ویژگی بخش به سکونتگاههای روستایی ، می توان خصوصیات عام روستاهای کوچک را در تعدد، تنوع ، پراکندگی و محرومیت و انزوا خلاصه کرد . به این ترتیب جای تعجب نخواهد بود که این گونه سکونتگاهها در برابر تحولات جاری تاب نیاورده و روز به روز از تعدادشان کاسته شود . (سعیدی ،1376: 408-407)
روندهای جاری – در مورد راه حل معضل تعدد ، کوچکی و پراکندگی بیش از 60/. روستاهای کشور – حاکی از غلبه تفکر متکی بر تجمیع است . حتی زمانی که بحث از ساماندهی و استقرار بهینه می شود ، باز در غالب موارد همان تجمیع مراد نهایی است . جالب است که منظور از تجمیع نیز یک جا و متمرکز کردن آبادیهایی است که بنا بر مقتضیاتی متفاوت شکل گرفته و تنوع و تمایز از صفات بارز آنها می باشد . جالب تر آنکه ، این نقاط غالبا عنوان شهرک را یدک می کشد . در این راستا معمولا چنین استدلال می شود که خدمات رسانی به این گونه آبادیها و هرگونه اقدام برای جمعیت ساکن آنها غیر اقتصادی است . در اینجا قاعدتا با رویکردی مبتنی بر اقتصاد سنجی و با تاکید بر هزینه های مالی – اقتصادی ، هزینه های اجتماعی و نیز هزینه های سیاسی ، فروپاشی اینگونه آبادیها را در نظر نمی گیریم و با ساده اندیشی از یاد می بریم که این دسته از آبادیها هنوز هم سهم قابل توجهی از روستانشینان کشور را هم از لحاظ سکونت و هم از نظر معیشت تامین می کنند و البته در صورت امحاء آنها ، این جمعیت قاعدتا جذب روستاها وشهرکهای دیگر نشده ، بلکه به سوی شهرها و مسلما شهرهای بزرگ دور و نزدیک سرازیر خواهند شد . ضمنا نکته ای دیگر را نیز از یاد نبریم ، کمی جمعیت اینگونه آبادیها الزاما به معنای بی اهمیت بودن آنها نیست ، بلکه از آنجا که این آبادیهای کوچک و پراکنده عمدتا از منابع نقطه ای و محلی این سرزمین بهره می گیرند ، خود نشانگر انطباق طبیعی و منطقی آنها با سرشت محیطی – اکولوژیک کشور است . (همان :409)
دیدگاه مخالفین بر این اساس است که : جمع شدن جمعیت کشور و تمرکز آنان در نقاطی خاص و پرجمعیت ، به خودی خود یک عارضه نامطلوب از حیث امنیتی سیاسی و اقتصادی در یک کشور است . توزیع متعادل جمعیت در عرصه یک سرزمین و تشویق و ترغیب آنان برای آبادانی گسترده آن و اشتغال و سکونت دایم در هر جای آن سرزمین ، سیاست و به عبارت واقعی تر یک استراتژی اصولی است ،که هر دولت می بایست همواره پیگیر تحقق آن باشد . در این دیدگاه پیشنهاد می شود که قبل از بر هم زدن نظم موجود و درانداختن نظمی نو ، باید نظم موجود و ریشه های عمیق آن را به خوبی بشناسیم ، چرا که این نظم اتفاقی حاصل نشده است بلکه در طی هزاران سال پدید آمده است . برای انتظام فضایی لازم است که ابتدا سازمان فضایی موجود را به خوبی بشناسیم . اصولا مکان گزینی سکونتگاه از یک نظم و قاعده خاص تبعیت می کند و برای شناخت سازمان فضایی لازم است که این نظم وقاعده را بشناسیم . در غیر این صورت هرگونه تلاش برای انتظام فضایی کار بیهوده ای خواهد بود . لازم است که از جابه جایی کامل سکونتگاه روستایی اجتناب ورزید ، زیرا این امر توان سرمایه گذاری مولد را به نفع سرمایه گذاری در ساخت مسکن که در واقع خروج سرمایه از کانال مولد است ، تضعیف می کند . به هر صورت با در نظر گرفتن کلیه جنبه های موضوع و پارامترهای مرتبط با آن است که می توان دست به ادغام و یکپارچه سازی روستاها زد چه اینکه هر سکونتگاه در وهله اول با بستر طبیعی و مکان خود ارتباطی جدایی ناپذیر دارد و به عبارت دیگر ابتدا باید دلایل تکوین و شکل گیری روستا را در موقعیت فعلی به درستی شناسایی و سپس در مورد امکان جابه جایی و ادغام برنامه ریزی کرد . در اینجا جا دارد جهت تحلیل بهتر این راهبرد ، عوامل مهم و موثر در استقرار هر سکونتگاه روستایی را مورد بررسی قرار دهیم . عوامل طبیعی و محیطی از مهمترین عوامل در شکل گیری ساختار وکالبد فیزیکی هر سکونتگاه است که نقش مستقیمی بر رشد یا رکود سکونتگاه های روستایی دارد و مهمترین آنها عبارتند از :
الف : وضعیت طبیعی زمین
ب : منابع تامین آب : که علاوه بر اهمیت اولیه در ایجاد یک مجتمع انسانی بر حسب نوع منبع ، به وجود آمدن یک فرم خاص مکانی را نیز باعث می شود .
ج : خطوط ارتباطی : که جدای از تاثیر عمیق آن در پیدایش نطفه اولیه کانون فعالیت ، فرم خاص را به کالبد سکونتگاه تحمیل می کند . ( بدری و رفیعیان ،1373 :83)
یکی از مهمترین عناصر در شناخت سکونتگاههای روستایی ، عوامل اقتصادی و شناخت پارمترهای اقتصادی هر سکونتگاه است . به گونه ای که اقتصاد حاکم بر هر منطقه ، شیوه های خاص کالبدی و عملکردی خود را طلب می کند . مثلا در اقتصاد متکی بر دامداری ، با بافت پراکنده و تاثیر پذیر از عناصر کالبدی نظیر آغل و سایر فضاهای مورد نیاز دام روبرو هستیم ، به شکلی که حتی ابعاد ، اندازه و جهت معابر و شبکه های ارتباطی ، از نحوه حرکت دام تبعیت می کند . وجود فضاهای خالی نسبتا وسیع ما بین منازل برای توقف کوتاه مدت گله ، شیوه ای خاص به کالبد نهایی روستا یا سکونتگاه بخشیده است ولی در مقابل در اقتصاد وابسته به زمین وکشاورزی نیاز به فضاهای محدودتر وخاص تر نسبت به شیوه معیشت دامداری نیاز به آگاهی و بکار گیری ابزار وتکنولوژی جدید در تولید کشاورزی ، فضاهای ویژه را به وجود آورده است و به موازات آن به علت نقش عمل زراعت و نیاز به همکاری و تعاون اجتماعی ، اساسا با کالبد فشرده تر مواجه هستیم . بنا براین بدون شناخت زمینه های اقتصادی پیدایش سکونتگاه انسانی و درک کیفیت و فرایندهای حاکم بر آن ، عملا هر گونه طراحی به موفقیت نخواهد انجامید .
از دیگر عوامل موثر در شکل گیری و پیدایش سکونتگاه روستایی ، عوامل اجتماعی و فرهنگی است . انسان به دلیل روحیه ویژه خود همواره به دنبال کسب و حفظ ارزشهای فرهنگی و اجتماعی جامعه خویش است و همین امر ، وجه تمایز بسیاری را بین افراد یک جامعه با قومیت های مختلف ، ایجاد می کند . در شناخت تاثیر عوامل فرهنگی شاید بتوان به پارامترهای زیر توجه کرد ، شناخت این پارامترها ، زیر بنای هرگونه مطالعه در جهت ادغام یا جابجایی و هرگونه تحول فضایی – مکانی است .
الف : قومیت : در شناخت چگونگی شکل گیری روستا باید به بافت قومی منطقه نیز توجه کافی مبذول شود . توجه به این مساله باعث خواهد شد که در ایجاد روستاهای جدید و یا ادغام و جابه جایی روستاها ، از ایجاد درگیری و نزاع به میزان بسیار زیادی کاسته شود .
ب : نسبت های فامیلی : استقرار واحدهای مسکونی خانواده های فامیل در مجاورت یکدیگر ، فرم کلی بافت را متاثر می سازد . این قرار گیری به گونه ای است که امکان رشد و توسعه هر گروه را در درون خود و یا حاشیه آن فراهم می آورد . این قرار گیری از یک طرف باعث می شود که هیچ گروهی خود را در محاصره گروههای دیگر قرار ندهد و از طرف دیگر هر گونه امکان رشد را در محدوده خود داشته باشند .
جمع بندی
در این فصل از تحقیق به بررسی نظریات مختلف در خصوص برنامه ریزی سکونتگاههای روستایی پرداختیم . برنامه ریزی برای سکونتگاههای روستایی مبتنی بر نظریات و تئوریهای مختلف فضایی – مکانی است که هر یک از این نظریات مبتنی بر شناخت نظم موجود و قانون مندیهای آن و تلاش برای بهبود وضعیت سکونتگاههای روستایی بر اساس آن است . از جمله مباحث مطرح شده در خصوص برنامه ریزی سکونتگاههای روستایی ، بحث ساماندهی روستایی است . یکی از روشهای ساماندهی روستایی ، جابجایی روستاها ( اسکان مجدد ) است . در خصوص اسکان مجدد به عنوان یکی از روشهای ساماندهی سکونتگاههای پراکنده روستایی ، بطور کلی دو دیدگاه وجود دارد : دیدگاه موافقین بر این اساس است که به علت کوچکی وکم خانوار بودن روستاها و پراکندگی آنها در نقاط مختلف هر ناحیه از کشور از یک طرف ، و عدم توانایی دولت در خدمت رسانی به تمام روستاهای پراکنده از طرف دیگر ، بهتر است که این قبیل روستاها ادغام یا جا به جا شوند . استدلال موافقین بر این اصل استوار است که با این کار ارایه خدمات و امکانات مختلف رفاهی ، درمانی ، آموزشی ، فرهنگی و … بهتر صورت می گیرد . و مقدار بیشتری از روستاییان ازخدمات موجود بهره مند می گردند .
دیدگاه مخالفین بر این اساس است که : جمع شدن جمعیت کشور و تمرکز آنان در نقاطی خاص و پرجمعیت ، به خودی خود یک عارضه نامطلوب از حیث امنیتی سیاسی و اقتصادی در یک کشور است . قبل از بر هم زدن نظم موجود و درانداختن نظمی نو ، باید نظم موجود و ریشه های عمیق آن را به خوبی بشناسیم ، چرا که این نظم اتفاقی حاصل نشده است بلکه در طی هزاران سال پدید آمده است . برای انتظام فضایی لازم است که ابتدا سازمان فضایی موجود را به خوبی بشناسیم . اصولا مکان گزینی سکونتگاه از یک نظم و قاعده خاص تبعیت می کند و برای شناخت سازمان فضایی لازم است که این نظم و قاعده را بشناسیم . در غیر این صورت هرگونه تلاش برای انتظام فضایی کار بیهوده ای خواهد بود . لازم است که از جابه جایی کامل سکونتگاه روستایی اجتناب ورزید ، زیرا این امر توان سرمایه گذاری مولد را به نفع سرمایه گذاری در ساخت مسکن که در واقع خروج سرمایه از کانال مولد است ، تضعیف می کند .

فصل سوم
ویژگیهای طبیعی ،اجتماعی واقتصادی شهرستان دهلران
3-1- موقعیت جغرافیایی وسعت
شهرستان دهلران با وسعت 6229کیلومتر مربع حدود یک سوم کل مساحت استان ایلام را در بر گرفته است . این شهرستان در جنوب غربی استان ایلام واقع شده است که از شمال به شهرستان آبدانان ، ازشمال غربی به شهرستان مهران ، از غرب و جنوب به کشور عراق و از سمت شرق و جنوب شرق به استان خوزستان محدود میشود . مرکز این شهرستان شهردهلران است . (معاونت برنامه ریزی استانداری ایلام ، 1390: 8)
این شهرستان در 32درجه و 41دقیقه ی عرض شمالی و47 درجه و10 دقیقه طول شرقی واقع گردیده است و ارتفاع آن به طور متوسط در حدود 200تا450متراز سطح دریا قرار دارد .