پایان نامه رایگان با موضوع فعالیتهای اقتصادی، موقعیت جغرافیایی

میزان تولیدات کشاورزی شهرستان دهلران سالانه بیش از 300هزار تن است و محصول عمده کشاورزی دهلران ، محصولات جالیزی است که این شهرستان با تولید سالیانه بیش از90هزار تن ، رتبه اول در تولید این محصولات را در استان ایلام دارد . بعد از آن سبزی و صیفی با تولید سالیانه 80 هزار تن ، گندم 70 هزار تن که بیش از نیمی از گندم تولیدی استان است ، ذرت دانه ای 66هزار تن ، دانه های روغنی 7هزار تن و محصولات باغی با تولید سالیانه 500 تن ، مهمترین محصولات کشاورزی شهرستان دهلران است .
شکل 3- 11- نمودار میزان تولید انواع محصولات کشاورزی شهرستان دهلران در سال 1390

منبع : مدیریت جهاد کشاورزی دهلران ،1390 تهیه و ترسیم از نگارنده
بدیهی است که عمده این تولیدات در مناطق روستایی انجام می شود و رونق بخش کشاورزی تاثیرات انکار ناپذیر در زندگی روستایی دارد . در کنار بخش کشاورزی که در روستاهای مناطق غرب و جنوب شهرستان منبع اصلی درآمد روستاییان است ، باید به فعالیت های دامداری هم اشاره کرد که در روستاهای بخش زرین آباد و بخش مرکزی ، منبع اصلی درآمد روستاییان است .
در سال 1390 روستاییان منطقه دارای 357هزار واحد دامی کوچک (گوسفند ، بره ، بز و بزغاله) و14هزار واحد دامی بزرگ (گاو ،گوساله ،گاومیش ، شتر) بوده اند . البته باید توجه داشت که احتمالا رقم واقعی دامهای روستاییان بیش از این رقم است و روستاییان معمولا از بیان ارقام واقعی تعداد دامها خودداری می کنند . اهمیت این فعالیت بخصوص در روستاهای بخش مرکزی و زرین آباد قابل ذکر است . موقعیت جغرافیایی و شرایط طبیعی مناسب منطقه (تنوع اقلیمی) و وجود کوههای بلند با مراتع ییلاقی سرسبز در مجاورت دشتهای وسیع با مراتع قشلاقی ، از دیرباز عواملی بوده که باعث رونق گرفتن این شیوه از زندگی شده و در حال حاظر در برخی روستاهای بخش مرکزی و زرین آباد ، منبع اصلی و در دیگر روستاها منبع جانبی درآمد برای روستاییان است . می توان از طریق اعطای کمکهای مالی و آشنا کردن روستاییان با روشهای علمی و صحیح پرورش دامها ، همرا با ایجاد دامداریهای صنعتی به بهبود کمی و کیفی دامداری منطقه پرداخت تا از این طریق هم زمینه اشتغال روستاییان را افزایش داد و هم با افزایش تولیدات دامی ، زمینه تقویت هر چه بیشتر اقتصاد منطقه را فراهم کرد . از دیگر منابع درآمدی روستاییان منطقه می توان به باغداری در بخش زرین آباد اشاره کرد که در سالهای اخیر رونق گرفته است و تولیدات باغی این بخش شامل انگور ، زرد آلو ، آلو ، هلو ، انجیر و انار سالیانه بیش از 500 تن است . در برخی نواحی خوش آب و هوای منطقه پرورش زنبور عسل هم منبع درآمد روستاییان است . در کنار فعالیتهای فوق باید از صنایع دستی نام برد که از سالیان دور هم برای تامین وسایل زندگی و هم کسب درآمد ، توسط روستاییان منطقه تولید می شده است . از جمله این صنایع ، گلیم بافی ، نمد مالی ، جاجیم بافی و قالی بافی است . با توجه به محدود بودن منبع تولید در اکثر روستاهای منطقه و عدم تطابق ساختارهای سکونتگاهی با نیازهای جدید ، برخی از روستاییان برای یافتن کار وکسب درآمد به شهر ها مراجعه می کنند که از طریق کارگری امرار معاش می کنند . بطور خلاصه منبع درآمد روستاییان در شهرستان دهلران در ارتباط با شرایط توپوگرافی است ؛ در مناطق شمال و شرق شهرستان که کوهستانی است (بخش زرین آباد و مرکزی) منبع اصلی درآمد دامداری و در کنار آن زراعت دیم و باغداری محدود است . و در مناطق غرب و جنوب شهرستان که هموار است (بخش موسیان) منبع اصلی کشاورزی و در کنار آن دامداری است .
3-4- جمع بندی
در پایان فصل سوم بطور اجمالی می توان گفت که سکونتگاههای روستایی یکی از مراکز استقرار و اسکان مردم منطقه به شمار می رود . روند تحولات سکونتگاهی منطقه متاثر از دو عامل اسکان اجباری عشایر در اوایل قرن حاظر و وقوع جنگ در دهه 60 بوده است . عامل اول باعث شکل گیری ناگهانی و بی برنامه روستاها و عامل دوم باعث برهم خوردن نظم و ساختار سکونتگاهی منطقه شده است . روند تحولات جمعیتی سکونتگاههای روستایی منطقه مانند سایر مناطق کشور بوده است و ما شاهد پدیده مهاجر فرستی روستایی ، کاهش درصد جمعیت روستایی و افزایش تعداد و درصد جمعیت شهری هستیم . نحوه استقرار سکونتگاههای روستایی متاثر از عوامل طبیعی بخصوص توپوگرافی ، آب و همچنین مساله امنیت می باشد و همین عوامل فعالیتهای اقتصادی و معیشتی روستاییان را تحت تاثیر قرار داده است . سکونتگاههای روستایی در بخش مرکزی و زرین آباد در دره ها یا دامنه های کوهها در کنار منابع آب و نزدیک مراتع ییلاقی با بافتی متمرکز شکل گرفته اند . اما در بخش موسیان به علت توپوگرافی هموار روستاها در دشت پراکنده اند و بافت پراکنده ای را نمایش می دهند . مصالح مورد استفاده بخصوص در بخش مرکزی و زرین آباد متاثر از محیط طبیعی است . تعداد روستاها در طول دوره های سرشماری مختلف ، متفاوت بوده است . که علت مهم آن همانگونه که گفته شد ، جنگ و اسکان اجباری عشایر بوده است . تعداد روستاهای شهرستان بر اساس سرشماری سال 1390 ، 173 روستا بوده که تعداد 112روستا مسکون و61 روستا خالی از سکنه بوده است . روستاهای منطقه از نظر جمعیت ، کم جمعیت بوده به نحوی که بیش از 73 درصد روستاها در سال 1390 کمتر از 250 نفر جمعیت داشته اند . (مرکز آمار ، نتایج سرشماری :1390)
از نظر امکانات و خدمات مختلف عمومی ، اکثر روستاها با کمبود امکانات و خدمات مختلف مواجه هستند . از تعداد 112 روستای دارای سکنه ، تعداد53 روستا از آب لوله کشی ، 74روستا از خانه ی بهداشت و 71روستا از مدرسه ابتدایی بی بهره هستند .
از نظر فعالیت اقتصادی روستاها باید گفت که نوع منابع درآمدی روستاهای منطقه متاثر از شرایط توپوگرافی است . در روستاهای بخش مرکزی و زرین آباد منبع اصلی در آمد روستاییان دامداری است اما در بخش موسیان منبع اصلی درآمد روستاییان کشاورزی است . و این بخش یکی از مهمترین مراکز تولیدات زراعی در استان ایلام است و بیش از 50 درصد تولیدات کشاورزی استان در این بخش بدست می آید . (مدیریت جهاد کشاورزی استان ایلام ، 1390) علاوه بر این موارد می توان به فعالیتهای باغداری ، زنبور داری و صنایع دستی هم اشاره کرد .

فصل چهارم
جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات
4-1- مقدمه : همانگونه که در فصل قبل گفته شد پیدایش سکونتگاههای روستایی در استان ایلام و شهرستان دهلران ، پدیده ای جدید و منحصر به قرن اخیر است و به دلایل مختلف تا پیش از آن در این منطقه سکونتگاه دائمی وجود نداشته است . با روی کار آمدن رضا شاه و اقدامات نوگرایانه او در جهت ساخت نظام تمرکزگرا ، سیاست اسکان اجباری عشایر به منظور کنترل و جلوگیری از سرکشی و طغیان آنها در مناطق عشایری پیاده و اجرا شد . یکی از این مناطق که سیاست اسکان اجباری در آن به اجرا درآمد استان ایلام است . این سیاست از سال 1312در استان ایلام اجرایی شد و عشایریکجا نشین شده و شروع به ساخت بنا و ایجاد آبادی کردند .
4-2- عوامل موثر بر استقرار روستاهای بخش مرکزی
4-2- 1- مالکیت
شیوه مالکیت ایلی برگرفته از نظام اجتماعی ایلی است . ایل یک نهاد اجتماعی خویشاوندی است و سرزمین تحت اختیار ایل نیز قلمرو عشایر وابسته به آن محسوب می شود و از دیرباز هر یک از طوایف ایل نیز در محدوده مشخصی گوسفندان خود را به چرا می بردند و حریم سایر ایلات را رعایت می کردند . پس از یکجا نشین شدن ایلات ، محدوده سرزمینی که بین آن در کوچ ( منطقه بین قشلاق و ییلاق ) بودند نیز به تصرف و مالکیت آنان درآمد و در بخش هایی از زمین های آن که قابلیت کشت و زرع داشته به صورت محدود به کشاورزی مشغول شده و روستا ایجاد نموده اند . محدودیت منابع تولید (آب و زمین مناسب ) مانع از شکل گیری سکونتگاههای بزرگ شده است . و روستاهای طایفه ای شکل گرفته است .
4-2- 2- آب
دسترسی به آب آشامیدنی جهت شرب اهالی یکی از مهمترین عوامل جهت انتخاب محل استقرار روستاها پس از عامل مالکیت است . آب های سطحی و جاری دائمی قابل شرب در بخش مرکزی دهلران وجود ندارد . و آب رودخانه های منطقه بخصوص در تابستان بسیار شور است . پس اهالی منطقه برای استفاده از آب قابل شرب ناچار به آب های شیرین چشمه ها روی آورده اند و در نزدیک ترین مکان به آب قابل دسترسی اسکان یافته اند و از آن جایی که چشمه ها در مدخل دره ها و در نواحی پای کوهی قرار دارند ؛ روستاهای بخش مرکزی هم در این نواحی شکل گرفته اند . حجم آب شیرین در دسترس یکی از مهمترین عوامل تعیین کننده اندازه روستاها در این ناحیه است .
4 – 2 – 3 – کاربری زمین
کاربری زمین یکی دیگر از عوامل تعیین کننده محل برپایی روستا است . محدودیت زمین های قابل کشت و ارزش زمین های زراعی سبب شده تا اهالی در انتخاب روستا به کاربری آن توجه داشته باشند و سعی نمایند تا زمین هایی به احداث بنا اختصاص یابد که غیر قابل کشت باشد در نتیجه دامنه ها باشیب تند ، ناهموار و محدودیت وسعت اراضی انتخاب شده است .
4-2-4- دسترسی به مراتع
دسترسی به مراتع جهت چرای گوسفندان یکی از مهمترین عوامل استقرار روستاهای بخش مرکزی دهلران است . و در استقرار روستاهای بخش مرکزی ، در کنار عامل مالکیت اراضی به مسئله دسترسی به مراتع هم توجه داشته اند .
4-2- 5- نزدیکی به اراضی محدود کشاورزی

                                                    .