پایان نامه رایگان با موضوع مهاجرت روستایی، مشکلات اقتصادی

1385 58993 36791 36/62 22202 64/37
1390
66399 40267 6/60 26132 4/39
منبع : مرکز آمار ایران ، تهیه و ترسیم از نگارنده
با توجه به جدول شماره 3 – 1 جمعیت شهرستان دهلران از 35708 نفر در سال 1345 به 66399 نفر در سال 1390 افزایش یافته است . یعنی در مدت 45 سال جمعیت این منطقه تقریبا دو برابر شده است و رشد سالیانه ای معادل 38/1 درصد داشته است . رشدجمعیت کل شهرستان دهلران در دوره 55- 45 ، 8/3درصد بوده است . در دوره65- 55 ، این رشد منفی و معادل 3/8- بوده است . در دوره 75- 65 ، مجددا این رشد به 05/9درصد افزایش یافته است . در دوره 85- 75رشد جمعیت کاهش یافته و به 21/1درصد رسیده است . در آخرین دوره90- 85 این رقم با مقداری رشد به 39/2 درصد رسیده است . در تبیین این ارقام می توان گفت که در دوره اول (55 – 45) با توجه به بافت عشایری و سنتی منطقه ، و همچنین سیاستهای جمعیتی کشور در آن سالها ، شاهد رشد بالای جمعیت هستیم . در دوره بعد( 65- 55) با توجه به وقوع جنگ ، شهرهای دهلران و موسیان به طور کامل تخلیه شده و تعداد زیادی از روستاها به ویژه در بخش موسیان در خط مقدم درگیری بودند ، بنابراین مردم ناچار به شهرها و روستاهای دیگر استان یا دیگر استانها مهاجرت کردند ؛ در نتیجه جمعیت کل منطقه کاهش یافت . در دوره (75 – 65) با پایان یافتن جنگ و بازگشت مردم به سکونتگاههای خود ، شاهد افزایش دوباره جمعیت هستیم . در دوره (85- 75) با توجه به سیاستهای جمعیتی کشور در راستای کنترل موالید و تنظیم جمعیت شاهد کاهش رشد جمعیت هستیم . در خصوص تحولات جمعیت شهری منطقه ، در دوره (55- 45) رشد زیاد و معادل 41/10درصد است . در دوره بعد(65- 55)رشد منفی و 38/10- درصد است . در دوره(75- 65) این رشد ناگهان به 26/30درصد می رسد . در دوره بعدی (85- 75)رشد کاهش یافته و16/1درصد است . این رشد در دوره بعد(90- 85) با اندکی افزایش به 82/1درصد می رسد . رشد جمعیت شهری منطقه در دوره (90- 45) ، 28/6 درصد است . در تفسیر این ارقام باید گفت که در دوره اول (55- 45) به علت مهاجرتهای شدید روستا شهری ، شاهد رشد سریع جمعیت شهری هستیم . در دوره بعد وقوع جنگ باعث تخلیه کامل شهرهای دهلران و موسیان شده در نتیجه رشد جمعیت شهری منفی است . در دوره (75- 65) با پایان جنگ و بازگشت مهاجرین به شهر های دهلران و موسیان شاهد رشد بسیار زیاد جمعیت شهری منطقه هستیم . در دوره های بعد(85- 75و 90 – 85 ) با توجه به سیاستهای جمعیتی دولت و همچنین مشکلات اقتصادی – کمبود فرصتهای شغلی در منطقه وکمبود امکانات و خدمات – رشد جمعیت شهری منطقه کاهش می یابد .
جمعیت روستایی منطقه در اولین دوره (55- 45) رشد 96/6 درصد داشته است . در دوره (65- 55) رشد01/8- داشته است . در دوره (75 – 65) همچنان رشد منفی 72/1- داشته است . در دوره بعدی (85- 75) رشد افزایش یافته و به 99/2 درصد رسیده است . و در آخرین دوره (90 – 85) 13/3 درصد رشد داشته است . در دوره 45 ساله ( 1390- 1345) جمعیت روستایی منطقه 0.27 درصد رشد داشته است . این ارقام را می توان اینگونه تفسیر کرد که در دوره اول (55- 45 ) ازیک طرف به خاطر مسائل فرهنگی و اجتماعی و از طرفی به علت روند اسکان عشایر در روستاها ، رشد جمعیت زیاد است . در دوره بعد (65- 55 ) وقوع جنگ باعث تخلیه تعداد زیادی از روستاهای مناطق مرزی شهرستان شده است . در دوره (75- 65) با بازگشت مهاجرین بخصوص در بخش مرکزی از روستاها به شهر دهلران ، رشد جمعیت روستایی همچنان منفی است . در دوره (85- 75) به مانند سایر مناطق کشور ، رشد جمعیت روستایی بیشتر از مناطق شهری است . و در آخرین دوره (90- 85) رشد جمعیت به دلیل سیاستهای جمعیتی و مشکلات زندگی کاهش یافته است . با مقایسه جمعیت شهری و روستایی یک نسبت معکوس دیده می شود ، بطوری که جمعیت شهری از 3/7درصد کل جمعیت در سال 1345 به 6/60 درصد کل جمعیت در سال 1390 افزایش یافته است و این یک روند عادی در جامعه ایران در طی نیم قرن اخیر است و جمعیت روستایی از 7/92درصد کل جمعیت در سال 1345 به 4/39درصد کل جمعیت در سال 1390کاهش یافته است . طی دوره 55 – 45 جمعیت شهری ناحیه با رشد شتابانی معادل 4/10درصد مواجه بوده است . جمعیت روستایی منطقه از 23116 نفر در سال 1345به 26132 نفر در سال 1390 افزایش یافته که نشانگر رشدی معادل 23/1درصد است . در همین مدت جمعیت شهری منطقه رشدی معادل56/31درصد داشته است . نکته مهم در بررسی جمعیت شهرستان دهلران تحولات ناشی از جنگ تحمیلی است ، بطوری که در سال 1365جمعیت شهرستان 21988نفر بوده است و جمعیت نقاط شهری تنها2332نفربوده است . شکل 3- 3- نمودار ساختار سنی شهرستان دهلران در سال 1390

منبع : مرکز آمار ایران ، تهیه و ترسیم از نگارنده
شکل 3- 4 و3- 5- ساختار سنی مناطق شهری و مناطق روستایی دهلران در سال 1390

منبع : مرکز آمار ایران ، تهیه و ترسیم ترسیم از نگارنده
همچنین به دلیل اشغال چند باره این شهر و تخریب کامل آن ، جمعیت شهری آن بعضاّ به روستاهای سابق خود رجعت نموده و در نتیجه جمعیت شهری در این دوره کاهش قابل ملاحظه ای داشته است . همچنین جدا شدن بخش آبدانان از شهرستان دهلران به علت جنگ و الحاق آن به شهرستان دره شهر از دیگر دلایل کاهش جمعیت این شهرستان در طول این دوره می باشد . در این دوره (1365- 1355)منطقه شاهد رشد منفی جمعیت به میزان3/8- درصد بوده است و پس از پایان جنگ شاهد افزایش ناگهانی جمعیت شهری از6/10 درصد کل جمعیت در سال 1365به6/62درصد کل جمعیت در سال 1375هستیم که علت عمده این امر پایان یافتن جنگ و عادی شدن شرایط و بازگشت مهاجرین جنگی به شهر دهلران و در نتیجه افزایش درصد جمعیت شهری است . که نتیجه آن شش برابر شدن جمعیت شهری در یک دوره ده ساله (1375- 1365) است . در همین دوره در نقاط روستایی تحولات جمعیتی روند معکوسی دارد ؛ یعنی جمعیت روستایی از 4/89درصد کل جمعیت در سال 1365به 4/37 درصد جمعیت کل در سال 1375 کاهش یافته است ، و همان گونه که ذکر شد علت اصلی آن بازگشت مهاجرین جنگی به شهر دهلران بوده است .
تراکم نسبی جمعیت در واقع از نسبت کل جمعیت یک مکان (کشور ، منطقه ، ناحیه ) به کل مساحت آن به دست می آید . تراکم نسبی جمعیت شهرستان دهلران با توجه به نتایج سرشماری سال 1390( جمعیت66399 نفر) و مساحت آن 6229کیلومتر مربع ،6/10نفر در هر کیلومتر مربع می باشد . در حالی که طبق نتایج سرشماری سال 1390 مرکز آمار ایران این رقم برای کل کشور67/45 نفربوده است و این نشان می دهد که تراکم جمعیت در منطقه مورد مطالعه به نسبت کل کشور ، عدد پایینی است .
جدول 3- 2 تراکم نسبی شهرستان دهلران و استان ایلام و کشور
مناطق سال 45 55 65 75 85 90
شهرستان دهلران 7/5 39/8 5/3 39/8 47/9 6/10
استان ایلام 32/7 18/12 3/19 8/23 24/26 70/29
کل کشور 6/15 4/20 1/30 7/35 43 46
منبع : مرکز آمار ایران ، تهیه و ترسیم از نگارنده
تراکم بیولوژیک با توجه به وسعت اراضی قابل کشت محاسبه می شود . کل اراضی قابل کشت شهرستان دهلران حدود103 هزار هکتار برآورد می شود ،که تراکم بیولوژیک آن با توجه به نتایج سرشماری سال 1390، 65/. نفردر هر هکتار می باشد . (مدیریت جهاد کشاورزی دهلران ،1390) در مقایسه تراکم نسبی و بیولوژیک شهرستان دهلران با کل کشور ، تراکم نسبی و بیولوژیک شهرستان کمتر از استان و کل کشور است . علل پایین بودن تراکم نسبی جمعیت در این منطقه ناشی از شرایط نامناسب اقلیمی (آب وهوای گرم) و همچنین شرایط اجتماعی – سیاسی (نزدیکی به مرز و وقوع جنگ ) است . همچنین علت پایین بودن تراکم بیولوژیک را علاوه بر موارد فوق ، می توان توپوگرافی صاف و هموار و وجود دشتهای هموار در منطقه دانست که باعث کم شدن تراکم بیولوژیک شده است .
نسبت جنسی (در نقاط شهری و روستایی) : باتوجه به نسبت جنسی (تعدادمردان در مقابل 100زن) می توان گفت طبق آمارسال 1390این نسبت برابر103بوده است . این نسبت برای سالهای75،65،55،و85 به ترتیب، 104،106،107،109بوده است .که نشان دهنده تعدادزیاد مردان نسبت به زنان در دوره های سرشماری مختلف می باشد . این ارقام مشابهت بسیاری با نسبت جنسی دیگر نقاط استان و به ویژه ایلام دارد . در رابطه با نسبت جنسی در نقاط شهری و روستایی می توان گفت که با توجه به جدول شماره 3 – 3 نسبت جنسی در دوره های مختلف سرشماری متغیر بوده است بطوری که در سال 55 نسبت جنسی در شهرها بیشتر از روستاها بوده است . اما در سالهای 65 و 75 روستاها از نظر نسبت جنسی بر شهرها پیشی می گیرند و در سالهای 85و 90 نسبت جنسی در شهرها و روستاها به یک حالت تقریبا متعادلی می رسند . علت تغییرات نسبت جنسی در نقاط شهری و روستایی را می توان چنین توجیه کرد که در سال 55 با توجه به سیاستهای حمایتی دولت از شهرها وکمبود خدمات و امکانات در روستاها به ویژه امکانات آموزشی و بهداشتی ، نقاط شهری جاذب جمعیت جوان و فعال بوده در نتیجه نسبت جنسی در شهرها بیشتر از روستاها بوده است . اما در سال 65 به علت موقعیت جنگی منطقه ، بمبارانهای پی در پی و شرکت فعال نیروی مردان در جبه ها باعث کاهش نسبت جنسی در شهرها می گردد . اما در سالهای اخیر به ویژه پس از 1380با توجه به تحولات اجتماعی و روند شهرگرایی و مهاجرت روستایی مجددا باعث افزایش نسبت جنسی در شهرها و در نتیجه نوعی تعادل در نسبت جنسی شهرها و روستا ها گردیده است .
جدول 3- 3- نسبت جنسی مناطق شهری و روستایی شهرستان دهلران در سالهای مختلف
سال
مناطق
55

                                                    .