پایان نامه رایگان با موضوع موقعیت جغرافیایی، برنامه های توسعه

دانلود پایان نامه

در سال 1316ه- ش . به موجب قانونی که از مجلس شورای ملی گذشت مملکت را به 10 استان و49شهرستان تقسیم نمود ، در این تقسین بندی ایلام یکی از شهرستانهای تابع استان پنجم (کرمانشاهان) ، و دهلران نیز یکی از بخشهای تابع شهرستان ایلام محسوب گردید . در سال 1343شهرستان ایلام به فرمانداری کل تبدیل شد و بخش دهلران در این تقسیمات به شهرستان تبدیل وکماکان تابع فرمانداری کل و بعد استان ایلام باقی ماند . (همان)
در مورد وجه تسمیه دهلران می توان گفت که دهلران از دو واژه « دِه» و« لُر» ، ترکیب یافته است . « دِه» یا « دیه » در پارسی باستان ، به معنی سرزمین ، ناحیه یا کشور آمده است . « دهیو» یا « دهیوپد» به معنی مالک سرزمین و فرمانروای ناحیه یا کشور است . پس دهلران یعنی سرزمین یا مملکت لُران ؛ و این به خاطر سابقه سکونت لُران در این منطقه است (علیرضایی، 1380: 139) . البته باید توجه داشت که منظور از لُر، احتمالا اتابکان لُر بوده است که از قرن ششم تا قرن یازدهم ه.ق بر این ناحیه حاکم بوده اند و دهلران پایتخت زمستانی آنها بوده است ؛ و شجاع الدین خورشید موسس این سلسله ، پاییز و زمستان را در دهلران می گذراند . بعد از منقرض شدن سلسله اتابکان لُر کوچک ، قسمتی از طایفه میر در دهلران و بیات به زندگی خود ادامه دادند . در دوره والیان پشتکوه ، از میرهای ساکن بیات و دهلران ، به نام طایفه بیات یاد می شود و از طوایف مستقل ایل کُرد محسوب می شدند . ( مرادی مقدم، ص235 ،1385)
پشتکوه در طول تاریخ بسیار کهن خود ، اقوام گوناگونی به خود دیده است . این منطقه یکی از قدیمی ترین سکونت گاههای بشر محسوب می شود . کاسی ها ، لولوبی ها و عیلامیان از اقوام کهن این منطقه می باشند که هر کدام مدتی در این سرزمین می زیسته اند . با ورود آریایی ها به ایران و تشکیل حکومت های آریایی نژاد ، پشتکوه به تصرف آنان درآمد و به تدریج اقوام مهاجر آریایی در این منطقه مسکن گزیدند مردمان این منطقه از اصیل ترین شاخه های نژاد آریایی و مشهورترین تیره های ایرانی بشمار می روند و از ادوار نخستین تاریخ اقوام آریایی ایرانی ، نامشان همیشه همراه آنان بوده است . از قبایل مشهور آریایی که محققان در آریایی بودن آنها تردید ندارند ، کُردها هستند که در گذشته به نام (کاردوا – کاردوک) معروف بوده و یکی از شعب نژاد آریایی هستند . از میان اقوام ایرانی ، کُردها بیشتر از همه سالم و دست نخورده باقی مانده اند ، زیرا مکان زندگی آنها کوهستانی و صعب العبور است وکمتر در معرض نژاد مهاجم قرار گرفته اند . در واقع اسکان کُردها در کوههای مرتفع زاگرس و انس و الفت آنها با این نواحی بلند سبب شده تا بتوانند به آسانی از خود دفاع کنند و به علت عدم دسترسی سایرین و نبود راههای ارتباطی تا گذشته ای نه چندان دور کمتر با اقوام دیگر آمیزش پیدا کرده اند . (بدلیسی، 1343: 25) . بزرگترین و خالص ترین نژاد پشتکوه ، ایلات وعشایر«کُرد»(Kord) می باشند .کُردها از زمانهای بسیار قدیم به این منطقه مهاجرت کرده اند ؛ چنان که جمال الدین احمد بن عنبه از طوایف کُرد ساکن در این منطقه و چگونگی اطلاق لفظ کُرد به آنها سخن می گوید و در مورد آن ها می نویسد : « علماء فرس می گویند درقدیم الدهر دو طایفه بودند ، طایفه ای که در شهرها توطن می کردند و طوایفی که در صحرا به سر می بردند و چون ایشان چهارپا داشتند ایشان را کُرد خواندند وکُرد در لغت ایشان چوپان است و اظهر اقوال این است و اکراد قبایل بسیارند و در کوههای ماسبذان[پشتکوه] و حوالی آن جا می باشند . بیشتر ایشان در اسلام این نام بر خود نهادند ، چوپان خلیفه منصور عباسی و خلفای دیگر بعد از وی بودند و کُردان خالص آنند که در فارس و اصفهان و بعضی از جبال ماسبذان هستند . » (همان : 35)
از آن جا که پشتکوه از اواخر قرن ششم تا سال 1307ه.ش به مدت بیش از هفت قرن در تحت حاکمیت حاکمان لرستان قرار داشت ، آنرا جزیی از سرزمین لُر کوچک به شمار می آوردند ، لذا این امر سبب گردید که بسیاری از مورخین و نویسندگان در این دوره از ساکنان پشتکوه به عنوان لُر یا لُر فیلی یاد کنند ، لیکن در همان حال نویسندگان و سیاحانی که خود به منطقه پشتکوه مسافرت کرده اند یا اطلاع کافی داشته اند به معرفی کُردهای پشتکوه پرداخته اند . راولینسون، لایارد ، رحیم خرم آبادی و رزم آرا از جمله کسانی هستند که به معرفی طوایف کُرد ساکن در پشتکوه می پردازند . کُردها اکثریت جمعیت پشتکوه را تشکیل می دهند ؛ علاوه بر این جمعیت قابل توجهی از آنان در طول حکومت والیان به عراق مهاجرت کردند که امروزه به نام کُردهای فیلی از آنان یاد می شود . (مرادی مقدم ، 1385 : 205) رزم آرا در مورد طوایف کُرد پشتکوه می نویسد : « بزرگترین طوایف پشتکوه ، طوایف کُرد می باشند که این طوایف اصالتا با سایر طوایف پشتکوهی از لحاظ اخلاق و عادات فرق زیاد دارا بوده و تصور می رود این عده از نقاط دیگر کشور در ازمنه ی قدیم به این منطقه کوچ داده شده اند . از این طایفه عده زیادی در بین النهرین مسکون می باشند . به طوری که اکثر بستگان و کسان این طایفه در مندلیج و علی غربی و نواحی دیگر فعلا زندگانی می کنند . » (رزم آرا ،1320 : 19)
یکی از طوایف ایل کُرد که ساکن روستای حاضرمیل هستند ، طایفه مموس می باشد . در مورد اینکه این طایفه از چه سرزمینی به این منطقه آمده و سکونت گزیده اند ، نمی توان استدلال دقیق و قابل پذیرشی را بیان نمود ، برخی اعتقاد دارندکه طایفه مموس از دیدگاه نژاد شناسی در زمره نژاد عرب به شمار می روند و آنها را به طایفه «جماسه» که از شعبه های عمده طایفه بنی کعب هستند ، منتسب می دارند و یا در جرگه طایفه « محمد اوی» که در عماره عراق ساکن هستند منسوب می کنند . گروهی از طایفه مموس که آل موسی نامیده می شوند در زمره عرب عزه هستند و در کشور عراق ساکن هستند . البته این استدلال قابل پذیرش نیست که طایفه مموس را از نژاد عرب محسوب کنیم ، زیرا به صرف این که با عربها ارتباط دارند و یا اینکه برخی از آنان در دیار عرب سکونت داشته اند ؛ نمی توان نژاد عرب بودن را بر آنان اطلاق کرد . (علیرضایی، 1380: 238) این طایفه از چهار تیره مال فرخی ، مال میه ، سیره و یخیوند تشکیل شده است . در سال 1313 پس از اسکان اجباری عشایر ، هر یک از این تیره ها در مناطق خودشان اسکان یافتند ولی پس از سقوط رضاشاه دوباره به زندگی کوچ نشینی پرداختند . از سال 1345به بعد در سه روستای حاضرمیل ، تم تمو و گل سیری ساکن شدند . در مورد سبب نام گذاری این طایفه به مموس ، برخی معتقدند که در زمان گذشته پادشاه یا خانی به منطقه می آید و مردم بر اساس سنت مرسوم به دست بوسی می روند و همه مردم دست پادشاه را می بوسند به جز یک نفر که از دست بوسی خودداری می کند ، و به کسانی که از نسل او باقی مانده اند مال مبوس گفته اند که به مرور زمان به مموس تبدیل شده است . (مرادی مقدم، 1385: 218)
درباره زبان باستانی کُرد ، از آنجایی که منشاء کُرد ، مادها و سایر اقوام پیشین زاگرس شناخته شده ، زبان قدیم این مردم به عقیده برخی از محققین زبان مادی است ؛ که با توجه به شواهد تاریخی منشعب از زبان اوستایی یا تحول یافته آن بوده است چنانکه زبان امروزی کُردها نیز بیشتر از تمام لهجه ها ی دیگر ایرانی ، تناسب و ارتباط لغوی با زبان اوستایی دارد . بهر صورت در اینکه زبان کُردی یکی از لهجه های زبان آریایی عهد باستان و بیشتر از همه لهجه های دیگر فارسی به زبان آریاییهای ایران نزدیک است تردید نیست ( یوسفی زاده ، 1365: 136) کُردهای پشتکوه از نظر لهجه به دو گروه عمده ی مهکی و کُرد ، تقسیم می شوند . ایلات و طوایف مهکی در مناطق شمالی و طوایف کُرد در مناطق جنوبی پشتکوه ساکن هستند . کُردهای پشتکوه با لهجه کُردی فیلی تکلم می نمایند و این لهجه بر اساس دسته بندی گویش های زبان کُردی که ظاهر سارایی در کتاب شاعر قله های مه آلود ارائه می دهد ، جزء گویش کُردی جنوبی است و این گویش شامل لهجه های کلهری ، فیلی و لکی می باشد (سارایی، 1379: 48)
از جمله ایلات و عشایر دیگر پشتکوه که از طوایف اصلی آن جا به شمار می روند ، طوایف لُر هستند . بعضی از این طوایف مانند دهلرانی ، شوهانی و کایدخورده از زمانهای قدیم در پشتکوه اقامت داشته اند . موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای طبیعی منطقه ی پشتکوه سبب گردیده که آن منطقه کمتر در معرض هجوم های ویرانگر دشمن قرار گیرد و همین مسئله باعث شده که آداب و رسوم اصیل ایلات و عشایر آن جا کمتر دستخوش تغییر و تحول شود . هنوز در میان ایلات و عشایر پشتکوه ، آداب و رسوم و خصلت های اصیلی وجود دارد که ریشه در ایران باستان دارد . به طور خلاصه می توان گفت که مردم منطقه دهلران عمدتا از نژاد کُرد بوده وکُردها هم از نژاد آریایی هستند و این مطلب در منابع تاریخی به فراوانی ذکر گردیده است . با توجه به اینکه منطقه دهلران قسمتی از زیستگاه قوم گوتی بوده است و این قوم از آریاییها هستندکه در واقع طلایه داران قوم ماد و پارس بوده و قبل آنها به ایران رسیده اند ؛ و به علت کوهستانی بودن و صعب العبور بودن منطقه و عدم اختلاط با سایر اقوام ، از نژادهای اصیل ایرانی به شمار می روند . و از نظر زبان با گویش کُردی فیلی که از گونه های به جا مانده از ایران باستان است تکلم می کنند .
مجاورت منطقه با منطقه بین النهرین و وجود ارتباط بین آنها ، این منطقه را درمعرض نفوذ ادیان مختلف مانند : زرتشتی ، مانوی و مزدکی قرار داده است ، شواهدی در دست است که در زمان امپراطوری روم در این منطقه عده ای به کیش مسیحیت درآمدند (اواخر دوره ساسانیان) که بعدا پس از ظهور آیین مزدک و سپس ظهور اسلام در این ناحیه از میان رفت . آنچه که مشخص است آنکه مردم این منطقه همانند سایر مناطق کشور تا پیش از ظهور اسلام دارای کیش زرتشتی بوده اند که شواهد زیادی برای این ادعا در این منطقه وجود دارد که می توان به بقایای آتشکده گنبد ماهی در شمال روستای بیشه دراز اشاره کرد . شواهد دیگری در دست است که تعدادی از یهودیان در زمان کوروش در این منطقه مستقر شدند که در سال 637میلادی که مسلمانان وارد ایران شدند آیین اسلام در این ناحیه گسترش یافت و مردم مسلمان شدند . (مرادی، 1383: 54) پذیرش اسلام از سوی مردم منطقه مانند سایر نواحی ایران به زمان خلیفه دوم بر می گردد که در سال 18 هجری ، مسلمانان به فرماندهی سعد بن ابی وقاص نواحی عراق و غرب ایران را فتح کردند .
در حال حاضر منطقه دهلران یکی از متجانس ترین نواحی کشور از نظر دین است ، بر اساس آمار سال 1390از کل جمعیت ناحیه 94/99درصد مسلمان هستند . و حدود03/0 درصد از جمعیت منطقه دهلران را زرتشتیان تشکیل می دهند . و از پیروان سایر ادیان گزارش نشده است .
3-3- 2- ویژگیهای جمعیتی
شناخت و بررسی ویژگیهای کمّی وکیفی جمعیت در هر مکان جغرافیایی در امر برنامه ریزیهای مختلف بخصوص در اجرای صحیح برنامه های توسعه اقتصادی ، اجتماعی و…بسیار ضروری است و تنها با آگاهی از تعداد جمعیت و خصوصیات کیفی آن است که می توان به استعداد های مردم مناطق مختلف پی برد و با بکارگیری صحیح آن به رشد و توسعه از جنبه های مختلف ، برای مناطق گوناگون کمک کرد .
امروزه این امر مهم با انجام گرفتن سرشماری و پرکردن پرسشنامه هایی که دارای اطلاعات مختلفی از مردم می باشد ، صورت می گیرد ؛ با این تفاوت که در کشورهای پیشرفته صنعتی مدت زمان بین دو دوره سرشماری کم و در کشورهای در حال توسعه این مدت زمان بیشتر و در نتیجه صحت اطلاعات در گروه اول بیشتر از گروه دوم می باشد .
اولین سرشماری رسمی در ایران در سال 1335صورت گرفته و منطقه مورد بحث جزء فرمانداری کل ایلام بوده است . لذا نشریه مستقلی برای آن انتشار نیافته است . به همین دلیل برای بررسی جمعیت و ویژگیهای آن از نتایج سرشماریهای دوره های بعدی(90،85،75،65،55،45) و آمار مرکز بهداشت شهرستان استفاده شده است .
با توجه به تقسیم بندی جمعیت بر اساس نوع معیشت به یکجانشین و کوچ نشین(غیرساکن) ، در منطقه مورد مطالعه جمعیت کوچ نشین به معنای خاص (نومادیزم مطلق ) وجود ندارد و جمعیت منطقه یکجا نشین می باشند . البته در سالیان قبل و تا اواخر دهه 60 ه. ش تعدادی از جمعیت روستایی منطقه با توجه به فعالیت غالب دامداری در این روستاها بصورت نیمه نومادیزم بین ارتفاعات و دشتهای منطقه در رفت و آمد بودند ، ولی به تدریج و همپا با تحولات اجتماعی – اقتصادی ؛ این شیوه بسیار مهجور شده است .
بر اساس نتایج سرشماری سال 1390 مرکز آمار ایران ، جمعیت شهرستان دهلران66399 نفر بوده است که از این تعداد 40267 نفرمعادل 6/60 درصدکل جمعیت در نقاط شهری و 26132 نفر معادل 4/39درصد کل جمعیت در نقاط روستایی ساکن بوده اند .
جدول 3- 1 توزیع جمعیت شهرستان دهلران به تفکیک شهری – روستایی(1345- 1390)
سال
کل جمعیت
جمعیت شهری درصدجمعیت شهری جمعیت روستایی درصد جمعیت روستایی
1345 35708
2592 3/7
23116 7/92
1355 52295 6980 34/13 45315 66/86
1365 21988 2332 6/10 19656 4/89
1375 52299 32785 6/62 16531 4/37