پایان نامه زیان‌های اجتماعی، ایمان و عمل صالح

3-5-1-8. رعایت احکام و قوانین شرعی
قرآن در آیاتی، پس از آن که از برخی احکام و قوانین الهی سخن به میان می‌آورد رعایت این قوانین از سوی مؤمنان را موجب تزکیه و تطهیر قلوب آنان برمی‌شمارد. از جمله در آیه ۲۳۲ سوره بقره از سخت‌گیری نسبت به زنان مطلقه نهی نموده و رعایت آن را موجب طهارت و تزکیه دانسته است. در آیات ۲۸ سوره نور از اجازه گرفتن از صاحبان خانه یاد نموده و در آیه ۳۰ همین سوره مؤمنان را سفارش به عفت نموده و عمل به این توصیه‌ها را موجب تطهیر و تزکیه قلوب آنان برشمرده است. همچنین در آیه ۵۳ سوره احزاب به مؤمنان سفارش نموده که با زنان پیامبر از ورای حجاب سخن گفته و این امر را هم موجب طهارت قلوب مردان و هم طهارت قلوب زنان پیامبر(صلی الله علیه و آله) دانسته است.
3-5-1-8-1. انفاق
انفاق مال چه واجب و چه مستحب موجب پاک شدن اموال و نیز تطهیر قلوب از آلودگی‌ها و صفات ناپسند همچون بخل و دوستی دنیا می‌گردد برخی دادن زکات و انفاق مستحبی را هم موجب تزکیه فرد و هم تزکیه جامعه دانسته می‌گویند: بسیاری از آلودگی‌ها در جامعه به خاطر فقر است و انفاق به افراد نیازمند موجب رفع فقر و پاک شدن جامعه از بسیاری از آلودگی‌ها می‌گردد. خداوند در آیه ۱۰۲ سوره توبه به پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمان می‌دهد که بخشی از اموال مسلمانان را گرفته تا بدین وسیله آنان را تطهیر و تزکیه نماید. بیشتر مفسران مراد از آیه فوق را گرفتن زکات واجب دانسته‌اند اما برخی مراد از آن را بخشی از اموال افراد گنه‌کار دانسته‌اند که جهت کفاره گناه خویش پرداخت می‌نماید. شأن نزول آیه فوق که به گناه ابی لبابه و گرفتن بخشی از اموال او از سوی پیامبر جهت کفاره گناه اشاره دارد و نیز آیه بعد که از پذیرش توبه گناهکاران و قبول صدقات آنان از سوی خداوند یاد نموده نیز این نظریه را تأیید می‌کند اگر چه استفاده حکم زکات واجب از آیه منافاتی با شأن نزول و آیه بعد از آن ندارد. در آیات ۱۸ و ۱۹ سوره لیل نیز به انفاق مستحبی و نقش آن در تزکیه اشاره کرده و آن را از صفات متقین دانسته است. در روایات اسلامی نیز بر تأثیر انفاق در تزکیه و محو گناهان تأکید گردیده از جمله پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: هر کس خانواده مسلمانی را یک شبانه روز پذیرایی کند خداوند گناهان او را محو می‌کند.
3-5-1-8-2. حضور در مسجد
مسجد مکانی است که مؤمنان با ورود به آن هم خود را از آلودگی‌های ظاهری پاک می‌سازند و هم با عبادت و ذکر خدا قلوب خود را تطهیر می‌نمایند قرآن در آیه ۱۰۸ سوره توبه از مسجد قبا و ورود مؤمنانی که دوست دارند خود را در آن تطهیر نمایند یاد نموده است «لَمَسجِدٌ اُسِّسَ عَلَی التَّقوی مِن اَوَّلِ یَومٍ اَحَقُّ اَن تَقومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ اَن یَتَطَهَّروا». که تطهیر در این آیه هم تطهیر ظاهری را شامل است چنان که برخی روایات بر این امر دلالت دارند و هم پاکسازی روحانی از آثار شرک و گناه و تزکیه نفس را.
3-5-1-8-3. ازدواج
لوط پیامبر با معرفی نمودن دختران خود به قومش می‌فرماید: این دختران من برای شما پاکیزه‌ترند، به این معنا که ازدواج می‌تواند به عنوان عاملی مهم درتزکیه نفس و طهارت آن عمل کند.
در آیه ۲۳۲ سوره بقره نه تنها ازدواج را عامل بازدارنده بر نمی‌شمارد بلکه جلوگیری نکردن از ازدواج زنان مطلقه را زمینه‌ای برای طهارت فزون تر برای جامعه بر می‌شمارد مومنان را تشویق می‌کند که زمینه را برای این عمل فراهم آورند.
3-5-2. طبیعی و انسانی
3-5-2-1. ایمان و عمل صالح
پذیرش دین الهی و انجام اعمال نیک از دیگر عوامل تزکیه در نگاه قرآن است. عمل صالح اختصاص به کاری خاص نداشته بلکه انسان هر کاری را خالصانه و به قصد تقرب به خدا انجام دهد موجب دور شدن از آلودگی‌ها و تزکیه نفس خواهد شد.
3-5-2-2. مراقبت
یکی از عوامل مهم خودسازی، مراقبت و توجه به نفس است. انسانی که به سعادت خود می‌اندیشد نمی‌تواند از اخلاق رذیله و بیماری‌های نفسانی خویش، غافل بماند. بلکه همواره باید مراقب و مواظب نفس خود باشد و اخلاق و کردار و حتی افکارش را تحت کنترل و نظارت کامل بگیرد و تمام توجهش به خدا شود. در مراقبه، انسان باید دادگاهی در درون خویش ایجاد کند و همواره نفس خود را به حساب کشد، به گونه‌ای که اگر کار نیکی از او سر زد، خدا را سپاس گوید و آن را توفیقی از جانب او بداند و اگر خطایی را مرتکب شد، بلافاصله توبه کند. در حدیثی قدسی آمده است: «در بهشت عَدن، کسانی ساکن می‌شوند که چون قصد معصیتی کردند، عظمت مرا یاد آورند و متوجه من باشند و به این جهت آن را ترک کنند.»
3-5-2-3. تخلیه، تحلیه، تجلیه
تخلیه: تخلیه یعنی تهذیب و پاک سازی باطن و خالی کردن آن از ملکات و صفات زشت و پرهیز از آن‌چه سبب اشتغال به دنیا و مانع توجه به عالم غیب می‌گردد. به عبارتی رساتر، تخلیه عبارت است از حفظ کردن نفس از زیان‌های اجتماعی و انفرادی و خود را از مفاسد دنیوی و اخروی بر حذر داشتن.
تحلیه: نفس پس از رسیدن به مقام تخلیه، باید به اخلاق نیکو و صفات پسندیده‌ای که در نظام اجتماعی و رشد فردی و تکاملش مؤثر است، مزین شود. بنابراین تحلیه نوعی طهارت معنوی است و تا زمانی که بدست نیاید، انسان پاک و طاهر نشده است، اگرچه به طهارت ظاهری متصف باشد. از باب مثال می‌توان اتصاف نفس به مرتبه تحلیه را، به تقویت مریض با غذاهای مقوی بعد از بیماری تشبیه کرد. از جمله مواردی که انسان می‌تواند به واسطه آن نفس خود را پرورش دهد، اموری مانند: مداومت بر ذکر، نماز شب، دعا، تقوا، توکل، روزه و… است.
تجلیه: تجلیه به معنای تهذیب ظاهر و جلا دادن آن از طریق عمل به دستورات دین است. یعنی نفس انسان، قوا و اعضایش را با مراقبت کامل، مطیع احکام شرع نموده و پیرو دستورات دین گردد. اوامر دین را انجام دهد و از نواهی آن پرهیز کند، تا آثار طهارت در او ظاهر شود.
3-5-2-4. ابتلائات و گرفتاری
امام باقر (علیه السلام) می‌فرمایند: «لما نزلت هذه الآیه «مَن یَعمَل سُوءاً یُجزَ بِهِ» قال بعض أصحاب رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): ما أشدها من آیه، فقال لهم رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): أما تبتلون فی أموالکم و أنفسکم و ذراریکم قالوا: بلی- قال: هذا مما یکتب الله لکم به الحسنات- و یمحو به السیئات» ، وقتی این آیه نازل شد که «هرکس عمل بدی انجام دهد، کیفر آن را می‌بیند» بعضی اصحاب پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)گفتند: آیه‌ای سخت تر از این نیست! پس پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به آنان فرمود: آیا در اموال و جا‌ن‌ها و خانوده تان دچار مصیبت می‌شوید؟ گفتند: بله، حضرت فرمود: این از آن چیزهایی است که خداوند به وسیله آن، برای شما حسنه می‌نویسد و به وسیله آن بدی‌ها را محو می‌کند. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) دراین باره می‌فرماید:«إِنَّ اللهَ تَعَالَی لَیَکتُب لِلعَبدِ دَرَجَهَ العُلیَا فِی الجَنَّهِ فَلَا یَبلُغُهَا عَمَلُهُ فَلَا یَزَالُ یَتَعَهَّدُ بِالبَلَاءِ حَتَّی یَبلُغُهَا» ، همانا خداوند متعال برای بنده، درجه بالایی را در بهشت می‌نویسد، ولی عمل بنده به آن اندازه نیست پس همواره در بلاء قرار می‌گیرد تا به آن درجه برسد.
3-6. موانع تزکیه اخلاقی

                                                    .