کرامت انسانی، فرایند کیفری

1. کرامت انسانی: رهنمودهای راجع به اجرای عدالت(2005) در بند a ماده 8 مقرر می‌دارد: «که کودک انسانی منحصر به فرد و دارای ارزش است و اعتبار کرامت، نیازهای خاص، منافع و حریم خصوصی او بایستی مورد احترام قرار گیرد».
2. عدم تبعیض: در این خصوص رهنمودهای راجع به عدالت (2005) در بند b ماده 8 مقرر می‌دارد: «هر کودکی حق دارد صرفنظر از نژاد، قومیت، رنگ پوست، جنسیت، زبان، مذهب، عقاید با او عادلانه و برابر قانون رفتار شود و کودکان باید به‌یک فرآیند عدالت کیفری که از آنها در برابر انواع تبعیض حمایت کند دسترسی داشته باشد.
3. مهم‌ترین منافع کودک: رهنمودهای راجع به اجرای عدالت (2005) در بند c ماده 8 مهم‌ترین منافع کودک را شامل موارد زیر می‌داند:
حق حمایت: هر کودکی حق زندگی و بقاء دارد و باید از هر نوع صدمه و آسیب و سوءاستفاده و غفلت باید حمایت شود و باید حق برخورداری از رشد همه‌جانبه و هماهنگ را داشته باشد. حق تکامل همه‌جانبه : هر کودکی حق دارد از معیارهای مناسب برای رشد اجتماعی، اخلاقی، جسمی و روحی برخوردار شود همچنین در خصوص کودکانی که متحمل آسیب شده‌اند، هر اقدامی جهت توانمندسازی کودک و بهره‌مندی وی از رشد سالم باید به عمل آید.
حق مشارکت: هر کودکی حق دارد از دیدگاه‌ها و عقاید خود را به‌ویژه در خصوص تصمیم‌هایی که زندگی او را متاثر می‌کند از جمله تصمیم‌هایی که در فرآیند قضایی گرفته می‌شود و دیدگاه‌هایی که بر اساس توانایی‌ها، سن، بلوغ روانی و اهمیت در بررسی‌ها ارایه می‌گردند، آزادانه و به زبان خود بیان کند و سن نباید به عنوان‌یک مانع در جهت شرکت در فرآیند کیفری محسوب شود. و اینکه کودکان بزه‌دیده قادر باشند به‌طور آزادانه و در روش خودشان نظرات و دغدغه‌هایشان را درباره مشارکت در فرآیند عدالت کیفری و نگرانی‌هایشان را درباره امنیت خو د در رابطه با متهم و همچنین شیوه‌ای را که برای ارایه شهادت ترجیح می‌دهند، بیان کنند. وظایف خاص مقامات مرتبط با کودک بزه‌دیده در فرایند کیفری عبارت از اجرای رهنمودهای عدالت (2005) در هر مرحله از روند دادرسی مطابق با ساز و کارهای افتراقی و حمایتی و همچنین نظارت بر حسن اجرای این رهنمودها است. در این خصوص همکاری بین‌المللی بایستی بین دولت‌ها و بخش اجتماعی هم در سطح ملی و بین‌المللی که شامل کمک متقابل برای هدف تسهیل جمع‌آوری، مبادله اطلاعات، کشف، تحقیق و تعقیب جرایم می‌شود، افزایش یابد. متخصصان باید هرگونه تلاشی را برای پذیرفتن ‌یک رویکرد جمعی و مشترک و میان رشته‌ای در امر کمک به کودکان به وسیله آموزش دادن‌یک دسته از خدمات انجام دهند. این خدمات عبارتند از حمایت بزه‌دیده، کمک اقتصادی و حمایت مشاوره، آموزش، بهداشت و خدمات اجتماعی و حقوقی. رهنمودهای اجرای عدالت برای کودکان بزه‌دیده و شاهد جرم در ماده 6 خود تأکید مجدد بر انجام هرگونه تلاشی در جهت پیشگیری از بزه‌دیدگی از طرق انجام رهنمودهای برای متخصصان گوشزد می‌کند.
2-11-6-1-تشریفات ناظر بر طفل بزه‌دیده در فرایند کیفری
تشریفات ویژه ناظر بر کودکان بزه‌دیده به دو دسته تقسیم می‌شود. برخی از اصول و آیین‌خاص در تمام مراحل قابل اعمال است که تحت عنوان تشریفات عام قابل بررسی است و بخشی صرفاً به مرحله خاص مربوط می‌شود که تحت عنوان تشریفات خاص قابل دادرسی است(عباچی، بی‌تا ص 26).
در این راستا رهنمودهای اجرای عدالت برای کودکان بزه‌دیده و شا هد جرم تأکید می‌کند که مقامات و متخصصان کودک بایستی ساز و کارهای وسیعی و طراحی شده و مداخلات در مواردی که کودکان در معرض خطر و یا بزه‌دیده هستند و ممکن است اقدامات فرایند کیفری منجر به بزه‌دیدگی مکرر آنان بشود، به عمل آورند.
2-11-7- تشریفات عام ناظر بر طفل بزه‌دیده در فرایند کیفری
این تشریفات بر اساس حقوق کودک بزه‌دیده در فرایند کیفری تبیین شده است و ناظر بر مرحله خاصی نیست.
2-11-8-اطلاع رسانی در خصوص فرایند کیفری
کودکان بزه‌دیده، خانواده‌ها و نمایندگان قانونی از اولین برخوردشان با فرایند عدالت و در سرتاسر آن باید بی درنگ و به‌طور کافی از وجود خدمات قابل دسترسی و امکان جبران خسارت و یا امکانات مالی مطلع شوند. اطلاع از اهمیت زمان و چگونگی ادای شهادت و نحوه بازپرسی در زمان تحقیقات و محاکمه، چگونگی پیشرفت جریان رسیدگی، اطلاع از بازداشت متهم، اطلاع از هرگونه تغییر در پرونده تصمیمات دادستان و نیز اطلاع از مراحل پس از محاکمه و نیز نتیجه رسیدگی باید به اطلاع برسد و همچنین باید از نحوه دسترسی به امکانات و خدمات حمایتی مطلع شوند.
2-11-9- کمک‌های مؤثر
رهنمودهای اجرای عدالت برای کودکان بزه‌دیده و شاهد جرم (2005) در مواد 22 و 23 خود مقرر می‌دارد: «کودکان بزه‌دیده و بالاخص شاهد جرم و اعضای خانواده آنها بایستی دسترسی به کمک‌های مؤثر که از سوی دست اندرکاران آموزش دیده ارایه می‌شود را دارا باشند. این خدمات و کمک‌ها ممکن است بهداشتی، اجتماعی، مالی، مشاوره‌های حقوقی و سایر خدماتی که در بازگشت وضعیت کودک به قبل از بزه‌دیدگی وی کمک می نماید باشند. در کمک به بزه‌دیدگان و شاهدان دست اندرکاران باید هر تلاشی را برای هماهنگ کردن و انسجام حمایت‌ها انجام دهند، بگونه‌ای که کودکان در معرض مداخلات افراطی قرار نگیرند». در این خصوص ماده 26 در بند C مقرر می‌دارد: «در جایی که حمایت از کودکان مقتضی تعیین و در نظر گرفتن قیم‌هایی برای کودکان است باید اقدامات فوری به عمل آید و از مداخلات بیش ازحد در زندگی شخصی کودک باید ممانعت به عمل آید».
2-11-10- حمایت از کودکان در برابر آسیب‌های احتمالی
با توجه به مهم‌ترین منافع کودک باید تمهیداتی به منظور پیشگیری از شرایط سخت و یا آسیب‌های احتمالی در فرایند کیفری صورت گیرد و لذا هرگونه برخورد با کودک بزه‌دیده باید با حساسیت و از روی همدردی باشد. همچنین اقدامات مناسب برای ملزم کردن گزارش خطرات امنیتی به مقامات مربوطه و حمایت کودک از چنین خطراتی در قبل و بعد و در طول فرآیند کیفری باید اتخاذ گردد. در ماده 34 رهنمودهای راجع به اجرای عدالت برای کودکان بزه‌دیده و شاهد جرم (2005) مقرر شده است که: «مقامات و دست اندرکاران بایستی در تشخیص و جلوگیری از ارعاب و تهدید و صدمه به کودکان بزه‌دیده در موردی که کودکان بزه‌دیده و شاهد در معرض تهدید و صدمه می‌باشند، اقدام کنند و شرایط بایستی برای تضمین امنیت کودکان مهیا شود. این تضمین‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
الف. ممانعت از برخوردهای مستقیم بین کودکان بزه‌دیده و شاهدان جرم و مرتکبان جرم (متهمان) در فرآیند کیفری.
ب. صدور دستور بازداشت پیش از محاکمه متهم و قرار وثیقه در مورد متهمان در مقررات فعلی آئین دادرسی کیفری ایران ملاک تعیین قرارهای تأمین کیفری نوعی است و بهتر است ملاک‌های شخصی در مورد کودکان ملاک عمل قرار گیرد.
ج. قرار دادن متهم تحت بازداشت خانگی.

                                                    .