منابع و ماخذ تحقیق پایگاه اجتماعی

در خانه نیز بر اساس رقابت پنهان طراحی شده است . آنان به طور پنهان در کسب موقعیتهای بهتردر خانواده با یکدیگر رقابت میکنند. (آزادارمکی : 1389 ، 25 ).
3. نظریه کارکردگرایی
یکی از اصلیترین نظریاتی که جامعه شناسان در تجزیه و تحلیل مسائل خانوادگی به آن توجه داشتهاند نظریه کارکردگرایی ساختی است . این نظریه توجه ما را به چگونگی شکلگیری رفتارهای فردی به وسیلهی ساختارها متمرکز میکند . اگرچه افراد امکان انتخاب برای عمل دارند ، ولی انتخابها از طریق ساختارها شکل داده میشود . با فرض اینکه اقتصاد و خانواده به عنوان دو نهاد اجتماعی مرتبط و پیوسته در نظام اجتماعی هستند، رابطه زن و شوهر در ازدواج به طور خیلی متفاوت به موقعیت اقتصادی آنها بستگی دارد . برای مثال زنی که بیکار است در مقایسه با زنی که شاغل است در موقعیت متفاوتی در زمان ازدواج قرار دارد . زیرا زنان بیکار به لحاظ اقتصادی به درآمد مردشان وابستهاند. از طرف دیگر ، نظریهی کارکردگرایی ساختاری بر ساختارهای اجتماعی و نتایج آن در کل جامعه یا خرده سیستمی چون خانواده تأکید دارد . بنابراین توجه به رابطه بین انتظامهای ساختاری خاص نقشها ، هنجارها و موقعیتها و نتایج این انتظامها متمرکز است .
از نظر صاحبنظران مکتب کارکردگرایی خانواده نهادی است که بقای آن وابسته به وظایف و کارکردهایی است که بر عهده دارد . بر اساس این دیدگاه مهمترین وظیفهی کارکرد خانواده ، اجتماعی کردن اولیه افراد و آماده کردن آنان برای پذیرش قواعد زندگی اجتماعی است . علاوه بر این نهاد خانواده تا کنون تأمین برخی از اولیهترین و اساسیترین نیازهای اعضا را از قبیل نیازهای عاطفی ، تغذیه ، نیازهای جنسی ، وحمایت و پشتیبانی را برعهده داشته است . و طبیعتاً تا هنگامی که تأمین همه یا بخشی از این نیازها را به عهده داشته باشد به رغم تحولات و تغییرات که در شکل و ساختار آن پدید میآید ، همچنان برقرار میماند . کارکردگرایی ضمن پذیرش پایداری نسبی برای شالوده نهاد خانواده، به نسبت دیگر رویکردهای جامعهشناختی امکان دگرگونی را برای این نهاد بر حسب نحوهی ادای وظیفه واگذار شده قائل است . از آنجا که نمیتوان تصور کرد که مثلاً کارکرد اجتماعی کردن اولیهی فرزندان یعنی آماده سازی آنان برایحضور فعال و بهنجار در جامعه و انجام وظایف محول ، همواره و در همهی جوامع به یک نحوه و شکل قابل انجام بوده است، میتوان پذیرفت که در هر دوره یا در هر جامعهی خاص متناسب با این وظیفه یا سایر نقشها و کارکردهایی که جامعه بر حسب نیازهای خود به خانواده محول میکند ، خانواده نیز ضمن ثبات و پایداری شالودههای آن ، از لحاظ شکلی و وظیفه ، وضعیت و جهتگیری خاصی مییابد که آن را از دورهی زمانییا جامعهی دیگر متمایز میکند . (آزاد ارمکی :1389 ،26 -28 )
4 . نظریهی نهادی مالینوفسکی
نظریهی فرهنگی مالینفسکی بر اساس شناخت موجودیت حیوانی – انسانی استوار است : هر نوع نظریهی فرهنگی بایستی براساس واقعیات حیاتی بنا شده باشد . انسان نوعی حیوان است و شرایط و نیازهایی بر او حاکم است که باید برآورده شود تا فرد زنده ، نژادها برقرار ، و جسم در وضعیت کارا باقی بماند . ارضای نیازهای معین خصیصهییک نهاد است . عناصر تشکیلدهندهی نهاد عبارت است از : وضعیت انسانها، هنجارها و دستگاه های مادی .
کارا بودن یک نهاد منوط به داشتن یک نیاز اساسییا وابسته به یک نیاز فرهنگی نیست ؛ بلکه با سلسله نهادهایی سروکار دارد که با هم پیوند نزدیک دارند . از نظر مالینفسکی نهادی مثل خانواده ، دارای کارکردهای متعددی است که در آن مواردی از قبیل : ازدواج ، همسرگزینی ، تولیدنسل ، اجتماعی کردن اخلاف و … مطرح میشود ، مالینفسکی خانواده را شامل این وظایف میداند : خانواده مادهی خام ارگانیسم تازه را شکل میدهد و آن را به صورت عضو کاملی برای قبیله و یا شهر در میآورد.
مالینفسکی طبیعت زندگی مشترک اجتماعی را چنین توضیح میدهد : زندگی مشترک به معنی از خود گذشتگی و محل تلاقی کوششها ، حل مصائب مشترک وکار برای زندگی مشترک و تعمیم نتایج بر اساس ضوابط سنتی است . همکاری به معنی رهبری ، سلطه و سلسله مراتب است و معتقده که کارایییک نهاد مستلزم اعمال سلطه ، زور و قدرت است با توجه به این کارایی و بقای خانواده را منوط به ساخت سلسله مراتب رهبری ، سلطه و همچنین لزوم جبر اجتماعی میداند . امکان زندگی مشترک و آزادانهی انسانهابدون اطاعت کورکورانه از مافوق حتی در محدودهی خصوصی خانواده که بر اساس تصمیم آزادانهی فرد مبتنی است ، وهمچنین اجتماعی شدن اطفال که به حداقل اعمال قدرت نیاز دارد ، از دیدگاه این نظریه از قبل غیرقابل قبول است .(روزن باوم : 1367 ، 8 – 14 ).
5 . نظریهی شلسکی
شلسکی خانواده را به منزلهی تنها باقی ماندهی ثبات اجتماعی میبیند زیرا تمام نهادهای اجتماعی مثل کارخانه که محصول آگاهانه و حساب شدهی بشر هستند و شلسکی آنها را عوامل بحرانزا میداند ، به همین علت از جرگهی عوامل تثبیتکننده خارج میشوند و معتقد است که وظیفهی جامعه شناسی تقویت تشکیل گروه های
کوچک و مناسبات خصوصی انسانهاست و بازسازی و یا قوام بخشیدن به خانواده است و هر گونه اصلاح جامعه باید از خانواده شروع شود . وی خانواده را در مناسبات کلی جامعه بررسی میکند .
بنا به اظهار شلسکی بررسی خانواده به منزلهییک نهاد باید علاوه بر استمرار غیر وابسته به فرد، بایستی بر عینیت، تقسیم کارایی و عملکرد و سلطه یا برتری قوانین نیز تأکید کند . به نظر شلسکی خانواده با فضایی آکنده از احساس مشترک ، آرامش محیط انسانی و گرم به منزلهی مکان زندگی خصوصی جلوهگر میشود وی رشد و توسعهی سلطهی طبیعی را از عوامل تعیین کننده موجودیت خانواده به حساب میآورد . به نظر او وجود ما مظهر تجلی سلطهی طبیعی است . چنانکه در تعریف وی از خانواده ، فرد به عنوان فردیت مطرح نمیشود و فقط در کلیت و مای مشترک موضوعیت پیدا میکند. ( روزن باوم : 1367 ، 31 -36 ) او از دو قانون ثبات خانواده مدرن نام میبرد که عبارتند از : الف . هر اندازه که که در خانواده بقایای کارکردهای نهادی بیشتر باقی مانده باشد خانواده ثبات بیشتری دارد ( قانون ثبات) ، ب . هر اندازه که این بقایای کارکردی در خانواده از طرف شخصیت اعضای خانواده درونی گردد ( قانون انعطافپذیری).
6 . نظریه مبادله
نظریهی مبادله با محوریت جورج هومنز یکی از نظریات جامعه شناسی است که از دههی 1950 به بعد مطرح شده و در حوزه های متعدد جامعهشناسی به کار رفته است . این نظریه بر آنچه در جریان مبادله داده میشود متمرکز است . اساس مبادله بر پاداش یا مجازات است . مبادله بر اساس نظام هنجاری که عمل متقابل و تکمیلی است، سامان مییابد .
بسیاری از افراد از نظریهی مبادله در انتخاب همسر و روابط درونی خانواده استفاده کردهاند . مبادله موقعیت بهتر مردان و زیبایی زنان میتواند به ازدواج معنی دهد. اگر بین انچه افراد در ازدواج میپردازند و به دست میآورند تعادل برقرار نباشد ، زندگی مجردی انتخاب خواهد شد براساس این نظریه ازدواج به منزلهی مبادله بین دو نفر همراه با صرف هزینه ، انرژی و زمان است . از طرف دیگر ، طرفین لذت زندگی جمعی ، اعتماد و تکیه بر دیگری و اطمینان و راحتی خیال را از زندگی کردن مییابند . اینها منفعتهایی است که در عوض هزینه های مصرف شده برای طرفین به دست میآید پدر یک خانواده برای ساعاتی که با فرزندانش میگذراند به پاداشی مثل رضایت خاطر از گذران زمان و انرژی با فرزندانش به دست مییابد. ( آزادارمکی : 1389،23-24).
7 . نظریهی پارسونز
پارسونز در مقالهای با نام ساختار اجتماعی خانواده که در اواخر دههی 40 میلادی منتشر شد عقاید خود را در مورد خانواده مطرح کرده است . او خانواده هستهای را به عنوان خانواده مطرح میکند و خانواده را به دو نوع تقسیم میکند، خانوادهای که فرد در آن رشد میکند و با بهره گرفتن از مفهوم سازی آن را خانواده جهت یاب مینامد و خانوادهای که فرد تشکیل میدهد و آن را خانواده فرزندیاب مینامد.
خانواده هستهای از دید پارسونز از لحاظ زندگی نومکان است و دور از خانواده والدین زن یا شوهر زندگی میکند و از لحاظ اقتصادی و پایگاه اجتماعی مستقل از خانواده جهت یاب است . پایگاه اجتماعی خانواده تنها از طریق شغل شوهر ، که مستقل از روابط خویشاوندی به دست میآورد مطرح میشود ( اعزازی : 1386 ، 66 ).وی معتقد است که، با ازدواج و تشکیل خانواده، فرد هر نوع همبستگی با خانواده قبلی ( خانواده جهت یاب ) خود را از دست میدهد . همبستگی خانوادگی که در نظامهای دیگر خویشاوندی سبب ثبات گروه های بزرگ خویشاوندی میشد از بین میرود و تنها همبستگی فرد نسبت به خانواده فرزندیاب خود به وجود میآید . برای دوام این همبستگی توقعات زن و شوهر از یکدیگر ضروری است . توقعاتی که در جامعهی آمریکا زن و شوهر را موظف میسازد که یکدیگر را عاشقانه دوست داشته باشند . همچنین به همسرگزینی آزاد معتقد است و در انتخاب همسر بحث عشق رمانتیک را مطرح میکند. ( همان : 67 ).پارسونز با توجه به تجزیه و تحلیلهای ارائه شده در نظریهها خود یک سری کارکردهایی را برای خانواده مطرح میکند و معتقده که در جوامع صنعتی پیشرفته خانواده تقریباً تمام کارکردهای اجتماعی خود را از دست داده و به خانوادهای منزوی تبدیل شده است . در عین حال سایر کارکردهای خانواده مانند کارکردهای اقتصادی ، تعلیم و تربیت ، خدماتی ، محافظتی و … به نهادها و سازمانهای دیگر اجتماعی مانند شرکتها، کارخانجات، مدارس بیمارستانها و … واگذار شده است .
جدای از این بحثها پارسونز معتقد است که عشق عامل پیوند دهندهی زن و شوهر است ، پس در خانواده محیطی صمیمی و سرشار از عشق و علاقه چه در رابطه زن و شوهر و چه در رابطه پدر و مادر و فرزندان وجود دارد . وجود این علاقه در میان افراد برای اجتماعی کردن صحیح و مناسب کودکان ضروری بوده و از طرف دیگر از آنجا که خانواده در مقابل جامعهی بزرگ تنها گروهی است که افراد به خاطر موجودیت خود مورد توجه قرار میگیرند در شکوفایی و تکامل استعدادها و علائق بزرگسالان نیز سهم مهمی دارد .
( همان:69)گذشته از مطالب فوق پارسونز بر روی مسائلی مانند وابستگی فرد به نقش و توزیع مقدورات و پاداشها تأکید دارد . هر نظام اجتماعی بر تنوع و تعدد نقش استوار است ، بنابراین الزامی است که مناسبات بین افرادی که حامل نقشهای گوناگون هستند استمرار یابد . در روند استمرار مناسبات حاکم در میان افراد ، امکان اعمال زور نیز پیش میآید؛ یعنی اعمال قدرت برای نیل به اهدافی که خود تعیین کننده ویژگی های مالکیت و قدرت هستند، اهمیت مییابد . حق استفاده از ابزار قدرت ، متناسب با محتوا و معنای نقش اجتماعی است . نظر پارسونز در مورد خرده نظام اجتماعی خانواده این است که شرایط دستیابی به حداکثر کارکردهای خانواده هستهای وجود دو تفاوت اساسی در میان اعضاء گروه کوچک خانواده است . اولین شرط عبارت است از وجود دو قطب مخالف رهبری و زیردستان و دومین شرط عبارت است از وجود اختلاف در میان نقشهای ابزاری و نقشهای بیانگر . تنها با وجود تقسیم نقش براساس جنس و همچنین تقسیم نقش بر اساس نقشهایی که جنبه ابزاری ( مردانه ) و نقشهایی که جنبه بیانگر ( زنانه ) دارند امکان بقا و همبستگی خانواده به وجود میآید. برای بقاییک سیستم و حفظ وحدت آن ، هنجارهای عمومی نظام باید از طرف اعضا نیز پذیرفته شوند. (همان : 7 ).
8. نظریهی سیستمی خانواده
دیدگاه سیستمی خانواده متأثر از الگوی کارکردگرایی ساختی پارسونز شکل گرفت این دیدگاه بر اساس پیشفرضهای نظری و مفهومی پارسونز دنبال شده است .در این دیدگاه خانواده به عنوان یک نظامی در نظرگرفته میشود که ورودی ، خروجی و فرایندهایی دارد . اپستین و بیشاپ پیش فرضهای اصلی نظریه را در مطالعهی خانواده به این شرح بیان کردهاند:
. اعضای خانواده با هم مرتبطاند.
. هر عضو خانواده بدون ملاحضهی اعضای دیگر قابل فهم نیست .
. کارکرد خانواده با ملاحضهی درک همهی اعضای خانواده ممکن است.
. ساختار و سازمان خانواده در تعیین رفتار اعضا تعیین کننده است .
. با تمرکز بر کلیت خانواده هم میتوان نظم و هم تغییر را فهمید.( آزاد ارمکی : 1389 ، 27 )
الف . نظریه رنه کونیگ
کونیگ در یکی از تازه ترین آثار خود با بیان « نظام اجتماعی خانواده به منزلهی گروه کوچکی که بین دو نظام دیگر قرار دارد ، یعنی از یک طرف فرد و از طرف دیگر ما بین کل جامعه به مثابهی نظام در برگیرندهی نظامهای دیگر » دو نوع نگرش اساسی را در مورد خانواده مطرح میکند:
الف) نگرش به خانواده درارتباط با کل جامعه، یعنی هم با درنظرگرفتن مناسبات کلی جامعه وهم پاره نظامهای کل جامعه.
ب) نگرش به خانواده به منزلهی نظام خاص خود، یعنی به مثابهی گروه کوچکی با ساخت و کارکردهای مخصوص به خود.
کونیک همزمان با انتشار اولین اثر خود دربارهی مسائل جامعهشناسی خانواده، خانواده رابه منزلهی گروه مخصوص به خود بیان میکند. یعنی خانواده را به مثابه بهترین وجه نگرش از نظریهی سیستمی تلقی میکند.(روزن باوم؛1367 : 62-61)
کونیک معتقد است اصل اساسی درمورد ازدواجو تشکیل خانواده تشریک مساعی است که مقولهای غیراز آمادگی برای کمک به دیگران است که فقط به خاطر خواستههای دیگران انجام میشود. مصداق تشریک مساعی رضایت با خواستهی فرد یا افراد نیست. بلکه حفظ تمامیت وموجودیت گروه است. ازنظر کونیک حفظ وحدت گروه از اولویت برخوردار است. تمایل به تشریک مساعی، را که برایخانواده مقولهای تعیین کننده است زمانی می توان دریافت که به جای خواستههای فردی موجودیت گروهی قرار گیرد که قادراست در درون خود معیارهایی را عرضه کند تا بدان وسیله بتوان دریافت که زمان تشریک مساعی چه وقت است و یا چه وقت نیست. کونیگ تشریک مساعی را درتبدیل من و تو به ما جستجو میکند، یعنی هرفرد از اعضاییک گروه به منظور همدردی و ایجاد آسایش گروهی بایکدیگر تشریک مساعی می کند. کونیگ بین فرد وگروه تفاوت قائل میشود و معتقده که ازدواج عبارت است از رابطه بین زن و مرد که براساس تجمع فردی و شخصی بلکه برپایهی اهداف خانوادگی به وجود آمده است. درتشکیل خانواده افراد به عنوان حاملین وکارکردهای معین در گروه انجام وظیفه میکند نه براساس خصوصیات فردی و یا ظاهری (همان: 94). اهداف مشترک در درون گروه همیشه ارجحیت ویژهای دارند.همبستگی درونی و مشترک اعضای گروه به همکاری نزدیکی که هر چند همیشه عاری ازبرخورد نیست، ولی سرانجام درجهت وحدت بخشیدن به هدف گروه است، منتهی می شود. کونیک نظریهی خودراچنین بیان می کند؛ خانواده به عنوان گروه، اعضایش را با احساس صمیمیت، همکاری و تشریک مساعی به هم پیوند میدهد یعنی رابطه اعضای خانواده بر پایهی صفت صمیمیت وزندگی اجتماعی درداخل گروه استوار است. صمیمیت مشخصهی اساسی

                                                    .

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *