پایان نامه با کلید واژگان بررسی، جزیره، پیروزی

دانلود پایان نامه

بار دیگر حضور اسلام را به نمایش بگذارد. لذا در سال ششم هجرت به قصد انجام عُمره مفرده عازم مکه شد که با ممانعت قریش مواجه و در نهایت با انعقاد قرارداد صلحی به نام صلح حدیبیه، زمینه را برای فتوحات بعدی از جمله فتح مقتدرانه مکه فراهم نمود.
فتح مکه، همان فتح و پیروزی است که به دنبال آن فتوحات زیادی برای پیامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از این روست که گاه از آن به مطلق فتح یاد می شود. خداوند در آیات سوره نصر تبیین می کند که پیروزی مکه یک پیروزی و فتح تمام عیار بوده است، زیرا زمینه را برای گرایش توده های مردم فراهم آورده است، بی آن که هراسی از مشرکان مکه و فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آنان داشته باشند. در حقیقت فتح مکه، همان فتح قریب و فتح مبینی است که فتوحات بسیاری را به دنبال داشته است؛ زیرا شرایط را برای یک دگرگونی تاریخی فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان یک دین با دولت مقتدر در جزیره حجاز خود را تثبیت نماید.

بنابراین در فصل اول بعد از بیان اهمیت موضوع و هدفهای تحقیق به بررسی چند منبع اصلی پرداخته و در پایان واژگان کلیدی تعریف و تفسیر شده است.
در فصل دوم بعد از بررسی موقعیت شبه جزیره عربستان به تاریخ و جغرافیای مکه از زمان حضرت ابراهیم تا ظهور اسلام اشاره شده و در ادامه جایگاه کعبه نزد ملت ها و ادیان مختلف، بررسی نام ها و ویژگی های کعبه در قرآن ، قسمت های مقدس کعبه و… ذکر گردیده است.
در فصل سوم به مکه در دوران اسلامی از ظهور اسلام تا زمان هجرت و از هجرت تا فتح مکه در سال هشتم هجری اشاره شده و واقعه فتح مکه به روشنی تبیین شده است.
در فصل چهارم نقش و تاثیرات فتح مکه در توسعه و تثبیت اسلام و نقش یهودی ها و دیگر ادیان و نگاه قبائل و موضعگیری آنها و تغییراتی که از فتح مکه تا رحلت پیامبر اکرم(ص) از نظر وسعت و موقعیت جغرافیایی مکه صورت گرفته است را مورد بررسی قرار داده است.

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1. بیان مسأله:
به اعتقاد غالب مورخین، فتح مکه به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اسلام مطرح می باشد. تا پیش از هجرت پیامبر اکرم (ص) به مدینه، گستره ی دین اسلام محدود به افرادی چند بوده و حفظ و بسط آن منوط به تطابق با شرایط سخت و پیچیده ای بوده. پس از هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه ندای اسلام در محدوده شبه جزیره عربستان، گستره قابل ملاحظه ای یافته و به مرور زمان و با پیروزی های تاریخی مسلمین بر کفار و مشرکین، حوزه اثر اسلام در محدوده ی این شبه جزیره بیش تر نیز می شد. لیکن پس از لشکر کشی مسلمین به رهبری پیامبر اعظم (ص) به مکه و فتح این شهر به نحوی که در کتب مختلف تاریخی به تفضیل شرح داده شده است، حوزه ندای اسلام نیز دیگر محدود به شبه جزیره عربی نبوده و قطعاً دیگر ممالک آن دوران نیز از اخبار این حوزه با خبر بوده اند. فتح مقتدرانه مکه توسط لشکریان اسلام، موجب گردید که این مقطع حساس در تاریخ اسلام به عنوان نقطه عطفی به حساب آورد و همواره از آن به عنوان سرمنشاء و خاستگاه بسیاری از فتوحات آتی اسلام و سرآغاز نمادی از تمدن که در آینده به عنوان تمدن اسلام شهرت یافت یاد گردد.
2-1. اهمیت و ضرورت انجام تحقیق:
از آن جا که فتح مکه با امداد های غیبی الهی و با تدبیر پیامبر اکرم و توکل و ایمان مسلمانان و رشادت قوای نظامی به پیروزی رسید، نقطه عطفی در تاریخ اسلام مطرح می باشد. چرا که باید توجه داشت، فتح مکه، همان فتح و پیروزی است که به دنبال آن فتوحات زیادی برای پیامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از این روست که گاه از آن به مطلق فتح یاد می شود. خداوند در آیات سوره نصر تبیین می کند که پیروزی مکه یک پیروزی و فتح تمام عیار بوده است، زیرا زمینه را برای گرایش توده های مردم فراهم آورده است، بی آن که هراسی از مشرکان مکه و فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آنان داشته باشند. در حقیقت فتح مکه، همان فتح قریب و فتح مبینی است که فتوحات بسیاری را به دنبال داشته است؛ زیرا شرایط را برای یک دگرگونی تاریخی فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان یک دین با دولت مقتدر در جزیره حجاز خود را تثبیت نماید.
اگر چه ابعاد گسترده فتح مکه موجب شده است که این فتح را زمینه ساز دیگر فتوحات اسلام قلمداد نمایند لیکن در متون تاریخی عمومی به بررسی دقیق این عوامل زمینه ای پرداخته نشده و به درستی مشخص نشده است که چه عواملی از فتح مکه، در فتوحات آتی اسلام اثرگذار بوده است. از این رو ما در این تحقیق در پی آن هستیم که به بازخوانی فتح مکه پرداخته و این پیروزی عظیم را از زوایای مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم.
3-1. پیشینه تحقیق:
بررسی های انجام گرفته نشان دهنده آن است که مورخین از فتح مکه به عنوان یکی از بزرگترین منشاء تحول و تمدن اسلامی و نقطه عطفی در تاریخ اسلام یاد می کنند، لذا کتب مختلفی در مورد فتوحات صدر اسلام و غزوات پیامبر اکرم(ص) به رشته تحریر در آمده است که آثار مربوط به فتح مکه از برجستگیهای خاصی برخوردار است چرا که فتح مکه در اواخر سالهای عمر پیامبر(ص) و معمولا در زمان تثبیت اسلام در
شبه جزیره عرستان به وقوع پیوست لذا مورخین خصوصا مورخین شیعه از فتح مکه به عنوان یک سکوی پرتاب برای گسترش و بسط اسلام یاد می کنند بنابراین در ذیل به برخی از آثار مربوطه اشاره می کنیم.
1- تاریخ مفصل عَرب قبل از اسلام، اثر دکتر جواد علی، ترجمه دکتر محمد حسین روحانی، در این کتاب ضمن اشاره به جاهلیت و مآخذهای تاریخی جاهلی به طبیعت و موقعیت جغرافیایی جزیره العرب پرداخته و روابط اعراب با سایر ادیان و طبقات اعرابی را مورد بررسی قرار داده و به جایگاه مکه و فتح آن در گسترش اسلام اشاره کرده است.
2- تاریخ تمدن اسلام، تالیف جرجی زیدان، ترجمه علی جواهر کلام، در این کتاب که یکی از منابع مهم تاریخی می باشد به تمدن عرب پیش از اسلام و در زمان اسلام و پیدایش دولت اسلامی اشاره شده است. در ادامه به بحث ثروت دولت های اسلامی و علت های پیدایش و از دست رفتن ان ثروت ها و وضع حکومت در زمان پیامبر اسلام(ص) و جنگ ها و غزوات مختلف آن حضرت و علت های پیروزی پیامبر اسلام(ص) در فتوحات مختلف و وضع حکومت خلفای راشدین، امویان، عباسیان، امویان اندلس، فاطمیان و سیاست هریک در استحکام مبانی فرمانروایی و رفتار انان با مردم پرداخته است. وی در پایان، نظامات اجتماعی و طبقات مردم و عادات و رسوم اجتماعی و زندگی خانوادگی و تمدن و تجمل و آثار عمران در ممالک و شهرها و دستگاه فرمانروایان اسلامی مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.
3- تاریخ ایران بعد از اسلام، تالیف دکتر عبدالحسین زرین کوب، در این کتاب بعد از مآخذشناسی تاریخ اسلام و ایران به موقعیت اسلام و مکه در مهد اشاره کرده، موقعیت جزیره العرب و اعراب بدوی را مورد بررسی قرار داده است. همچنین به جایگاه مکه درگسترش اسلام و دعوت پیامبر اکرم(ص) اشاره کرده، فتوحات و غزوات اسلام را تا حجه الوداع مورد تحلیل قرار داده و در پایان به نقش اعراب در ایران نیز پرداخته است.
4- تاریخ پیامبر اسلام، تالیف دکتر محمد ابراهیم آیتی، این کتاب ضمن بررسی زندگانی اجداد رسول خدا(ص)، مناصب قریش مقارن ظهور اسلام و مبادی تاریخ عرب عدنانی و قریش مورد بررسی قرار داده است و در ادامه به تحلیل زندگانی رسول اکرم(ص) پرداخته و حوادث مهم دوران نوجوانی آن حضرت تا بعثت را مورد کنکاش قرار داده است. همچنین حوادث، غزوات و سیریه های حادث شده از سال اول هجرت تا رحلت پیامبر اکرم(ص) را به تفکیک سال مورد تحلیل و بررسی قرار داده که در غزوات سال هشتم به تفضیل به تحلیل غزوه فتح مکه و اتفاقاتی که در این غزوه پیش آمده پرداخته و سریه های پس از فتح مکه که به دنبال آن اتفاق افتاده را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است.
5- فروغ ابدیت، تالیف جعفر سبحانی، در جلد دوم این کتاب به تجزیه و تحلیل کاملی از زندگانی پیامبر اکرم (ص) پرداخته و بطور مفصل جنگ های صدر اسلام را مورد بررسی قرار داده، همچنین مسائل مربوط به فتح مکه و مقدمات و ماخرات آن را مورد تجزیه و تحلیل در آورده است.
6- تاریخ اسلام (از پیدایش عرب تا پایان خلافت عثمان)، تالیف سیدهاشم رسولی محلاتی، در این کتاب ضمن بررسی موقعیت شبه جزیره عربستان، زندگانی رسول خدا(ص) از ولادت تا نوجوانی و ازدواج تا بعثت و همچنین هجرت آن حضرت تا رحلت را مورد بررسی قرار داده و به وقایع مهم سالهای بعد از هجرت از جمله فتح مکه اشاره کرده است.
7- تاریخ تحلیلی اسلام، تالیف سید جعفر شهیدی، در قسمت ابتدایی کتاب به موقعیت جغرافیایی عربستان و اوضاع اجتماعی، سیاسی آن پیش از اسلام، در هنگام ظهور اسلام و زندگانی پیامبر(ص) و حوادث بعد ازهجرت و غزوات پیامبر(ص) را مورد تحلیل تاریخی قرار داده است.
8- تاریخ سیاسی اسلام (سیره رسول خدا)، تألیف رسول جعفریان، این کتاب به زبان اردو است، که ضمن بیان گوشه‌هایی از تاریخ صدر اسلام، به تشریح سیره پیامبر(ص) در ابعاد مختلف تبلیغی، اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و نظامی می‌پردازد و شیوه آن حضرت برای دعوت مشرکان به دین اسلام و روی آوردن به عبادت الهی به جای عبادت بت‌ها را بررسی تاریخی می‌کند. نگارنده در مقدمه ابتدا به بحث درباره اوضاع عرب جاهلیت از لحاظ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و… پرداخته و مفهوم جاهلیت را در لغت و اصطلاح بررسی کرده است. وی از جنبه زمانی و مکانی چهل سال قبل از بعثت پیامبر اسلام را دوران جاهلیت نامیده، که این مطلب از دیدگاه فرهنگ قرآنی مردود است، زیرا مردم ایران و روم که در آن عصر جزو اعراب نبودند، از نظر فرهنگ قرآن کریم مردمان دوره جاهلیت نامیده شده‌اند. نویسنده به مرکزیت شبه جزیره عربستان در زمینه مسایل تجاری و همچنین محوریت عبادی آن به دلیل وجود خانه خدا در آن و تقدس کعبه اشاره کرده و اوضاع مکه در آن دوران را وصف می‌کند. در فصل دوم اعتقادات دینی و شریعت عملی مردم جزیره‌العرب مانند شرک و بت‌پرستی، مسیحیت، یهودیت و حنفیت بررسی، تاریخی گردیده و حالات و اوضاع دینی پیامبر اسلام (ص) در آن زمان از جهت عبادی بیان شده است. نویسنده در ادامه زمینه‌های حیات وحیانی رسول خدا ( تا قبل از بعثت در غار حرا) دوران تحنّث را بیان کرده و پیشینه اخلاقی آن حضرت را برای مردم زمان جاهلیت و داشتن خصلت‌های ممتاز انسانی تشریح می‌کند. در فصل سوم اوضاع فرهنگی شبه جزیره عربستان مقارن با عصر بعثت، جهل مفرط مردم و اهمیت دادن دین اسلام به علم و دانش بیان می‌شود. برخورد پیامبر اسلام(ص) با مشرکان قریش در مکه در دوران رسالت به رغم فشارهای آنان، مهاجرت مسلمانان به حبشه و دشمنی‌های قریش با رسول خدا، و تحلیل پ
یروزیهای اسلام، از دیگر مطالب کتاب مذکور محسوب می‌شود.
9- سیره صحیح پیامبر اعظم (ص) ترجمه کتاب الصحیح من سیره النبی الاعظم (ص) تألیف علامه سیدجعفر مرتضی عاملی با ترجمه دکتر محمد سپهری. در این کتاب سیره نبی مکرم اسلام (ص) مورد بحث و بررسی قرار گرفته است به شکلی که در جلد هفتم این کتاب به برخی سریه های پیامبر (ص) اشاره کرده و سریه ذات السلاسل و چند سریه و حادثه دیگر در تاریخ زندگانی پیامبر اسلام را تحلیل نموده است. همچنین به طور مفصل مباحث مربوط به فتح مکه و مسائل مختلف قبل و بعد از آن و اقدامات بی ثمر قریش و چگونگی حرکت سپاه اسلام به مکه و برنامه تاکتیکی پیامبر(ص) برای فتح مکه و حوادث و سریه های بعد از آن مورد بحث و تحلیل قرار داده است.
4-1. جنبه جدید بودن:
مورخین به طور مفصل ابعاد مختلف فتح مکه و چگونگی حادث شد

دیدگاهتان را بنویسید